مذاکره یا تحریم؟

دیدار 4 ساعته لاریجانی و سولانا در لیسبون در تاریخ 2 تیر ماه با واکنش مثبت طرفین همراه بود و سولانا در پایان آن گفت: ما دیدار بسیار سازنده‌ای داشتیم و بار دیگر در 3 هفته آینده دیدار خواهیم کرد. وی گفت: ما به این مسیر ادامه خواهیم داد.

لاریجانی هم گفت گفتگوی خوبی با سولانا در زمانی داشته که قدرتهای بزرگ به فکر تحریم‌های سخت علیه ایران در قطعنامه جدید هستند. وی خاطرنشان کرد: گفتگوها به ما کمک کرد پیشرفتی به طرف مذاکرات داشته باشیم و مواضع خود را روشن کنیم. فکر می‌کنم زمینه برای مذاکرات امکان‌پذیر است. لاریجانی همچنین به توافق خود با البرادعی برای حل مسائل باقی مانده بر سر پرونده هسته‌ای ایران با آژانس ظرف 2 ماه آینده اشاره کرد.

این در حالی است که بیشتر خبرگزاری‌های غربی پس از پایان مذاکرات لاریجانی با سولانا و البرادعی عدم وصول به نتیجه مشخصی را مورد تاکید قرار دادند. همزمان کشورهای غربی به بررسی طرح اولیه قطعنامه تحریم سوم ایران ادامه می‌دهند.

همچنین کاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه آمریکا نیز روز 24 ژوئن (3 تیر) هم راستا با جهت‌گیری اخیر اتحادیه اروپایی در زمینه تشدید فشار علیه ایران ضمن تاکید بر اهمیت تعلیق کامل غنی‌سازی اورانیوم از سوی ایران ایده تعلیق محدود را رد کرد. وی گفت: متحدان آمریکا نیز همچنان به تعلیق کامل غنی‌سازی اورانیوم از سوی ایران تاکید می‌کنند. به گفته رایس، برای همتایان وی نیز مساله غنی‌سازی محدود ایران مطرح نیست. وی در واکنش به گزارش‌هایی مبنی بر توافق احتمالی غرب بر سر تعلیق مختصر و محدود غنی‌سازی اورانیوم ایران گفت: اصلا نمی‌دانم چنین چیزی از کجا مطرح شده است. در گفتگوهایی که من با همتایان خود داشتم بر سر اهمیت تعلیق کامل که خواست شورای امنیت سازمان ملل متحد است، توافق وجود دارد، رایس گزارش‌هایی این چنینی را صرفا پوچ خواند و گفت: مذاکرات بر سر چگونگی تعلیق غنی‌سازی ایران است، اما درباره خود تعلیق که هسته اصلی همه تلاشهاست بحثی وجود ندارد. وی با اشاره به گفتگوهای سولانا و لاریجانی گفت: کشورش از این تلاشها حمایت می‌کند، ولی آمریکا در عین حال تهیه قطعنامه جدید شورای امنیت برای تحریم ایران را از نظر دور نمی‌دارد.

اما دکتر لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان در واکنش به بحث صدور قطعنامه تحریمی جدید پس از مذاکرات اخیر با سولانا اظهار کرد: تحریم‌های بیشتر علیه ایران می‌تواند مذاکرات جاری را به خطر اندازد. تلاش می‌کنیم فضا را برای رسیدن به توافق آماده کنیم و نمی‌خواهیم به این رفتارهای رسانه‌ای توجه کنیم، چون معتقدیم کار دیپلماتیک منطق خاص خود را دارد. وی با این حال هشدار داد که اگر کسانی بخواهند در روند حل مساله هسته‌ای ماجراجویی کنند، این مساله در رفتار ایران بی‌تاثیر نخواهد بود. ولی افزود: فکر می‌کنم برای کشورهای بزرگ بیش از دیگران نیاز به آرامش مهم و مفید است و به نفع آنها خواهد بود که از مذاکرات ما با آقای سولانا حمایت کنند.

تحولات سیاسی اخیر در اروپا

همزمان با ادامه روند تحریم‌ها که به موازات روند مذاکرات و تعاملات دیپلماتیک و سیاسی دنبال می‌شود به نظر می‌رسد تحولات سیاسی اخیر در این زمینه باعث تشدید فشارها علیه جمهوری اسلامی ایران شد. انتخاب نیکلا سارکوزی به ریاست جمهوری فرانسه و انتصاب برنار کوشنر به عنوان وزیر خارجه این کشور، در زمینه‌هایی نزدیکی پاریس و واشنگتن را فراهم کرده است به نحوی که طی 50 سال اخیر سیاست فرانسه هیچ گاه تا این حد به ایالات متحده نزدیک بوده است. چرخش تازه سیاسی در فرانسه فضای دشوارتری را در روابط اقتصادی این کشور با ایران به وجود آورده که آشکارترین نشانه‌های آن تردید شرکت نفتی توتال و پژوسیتروئن برای ادامه فعالیت در جمهوری اسلامی ایران است. بانکهای بزرگ فرانسوی نیز به اعمال فشار و محدودیت‌های بانکی فزاینده‌ای علیه جمهوری اسلامی ایران روی آورده‌اند. به گفته برخی محافل نزدیک به سارکوزی، وی طرفدار اعمال مجازات‌های گسترده اقتصادی علیه جمهوری اسلامی ایران است، زیرا از دیدگاه وی مهار ایران از این طریق موثرترین راه جلوگیری از اقدام نظامی گسترده آمریکا علیه ایران است.

از سوی دیگر، آنگلا مرکل، صدر اعظم راستگرای آلمان نیز چندان مشی و موضعگیری‌ دوستانه درباره پرونده هسته‌ای ایران نداشته و به نظر می‌رسد با روی کار آمدن گرودون براون به عنوان نخست‌وزیر جدید بریتانیا، در مجموع با پیشبرد سیاسی نسبتا هماهنگ در قبال ایران، اتحادیه اروپایی سعی در تشدید فشارها بر ایران به امید تسلیم تهران در برابر خواسته‌های آنان نماید؛ البته این اقدام رهبران اتحادیه اروپایی هزینه سنگینی برای شماری از بخشهای صنعتی و تجاری آنها به همراه خواهد داشت و به همین دلیل می‌توان انتظار داشت با مقاومت‌های جدی محافل صنعتی، مالی و تجاری این اتحادیه مواجه شود، کما این که یک شرکت اتریشی از لغو موافقتنامه عظیم گازی خود با ایران خودداری کرده است. به نظر می‌رسد سران اتحادیه اروپایی بویژه آلمان، فرانسه و بریتانیا تا حدی به مواضع ایالات متحده نزدیک شده‌اند و حاضر به پذیرش هزینه اعمال مجازات علیه ایران برای جلوگیری از پیشرفت‌های هسته‌ای کشورمان که از دیدگاه آنها تهدیدی بزرگ برای غرب محسوب می‌شود، هستند.

در آسیا نیز به گزارش برخی رسانه‌ها، بانکهای خصوصی ژاپن محدودیت‌های تازه‌ای را بر وامهای اعطایی به ایران اعمال کرده و درخواست ایران برای پرداخت پول نفت به ارزهایی غیر از دلار را نپذیرفته‌اند. این اقدامات بتازگی با اقدام دیگری از سوی کنگره آمریکا در حال تشدید است، از جمله این که مجلس نمایندگان ایالات متحده آمریکا طرحی را در دستور کار خود قرار داده است که در صورت تصویب، فشار بر شرکتهای غیرآمریکایی برای خروج از بخش انرژی ایران را تشدید می‌کند. این طرح که مورد حمایت نمایندگان دموکراتیک و جمهوریخواه مجلس نمایندگان است با حذف راهکارهای فرار قانونی تحریمهای شرکتهای سرمایه‌گذار در صنعت نفت و گاز ایران، کاخ سفید را موظف به مجازات شرکتهای اروپایی و ژاپنی طرف معاینه با جمهوری اسلامی ایران می‌کند. به گفته تام لانتوس، رئیس کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان آمریکا، تصویب این طرح به سرمایه‌گذاران غیرآمریکایی در ایران اخطار می‌کند که دوره معامله با ایران به پایان رسیده است. وی اعلام کرد: اگر هر کشوری به ایران در برنامه هسته‌ای کمک کند آن کشور نمی‌تواند توافقنامه‌ای درباره همکاری هسته‌ای با آمریکا منعقد کند. به گفته برخی کارشناسان، این اقدام آمریکا بیانگر فضای سیاسی جدید است که مدعیان نامزدی ریاست جمهوری این کشور در 2 حزب جمهوریخواه و دموکرات‌ برای اعلام سیاست‌های جدید خود در مقابله با تهدید ایران ایجاد کرده‌اند. آنها در پیشنهادهای خود از تحریم کامل بانکها و شرکتهایی که با شرکتهای ایرانی دادوستد می‌کنند تا محاصره بین‌المللی ایران و نیز انجام حمله نظامی علیه ایران گفته‌اند. این مساله را می‌توان در واقع بازتاب وجود اجماع نظر میان نامزدهای 2 حزب درباره لزوم مقایسه با ایران هسته‌ای دانست.

همچنین در مقطع فعلی که بریتانیا پیش‌نویس قطعنامه تحریمی خود را همزمان با تشدید اقدامات کنگره آمریکا علیه ایران منتشر کرده این پرسش به میان آمده که هدف این کشور از این اقدام چه بوده است. بویژه آن که ایران آمادگی خود را برای پذیرش هیات اعزامی از سوی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اعلام داشته است. در این باره دکتر اسپنسر، رئیس بخش مطالعات خاورمیانه سازمان پژوهشی چاتم هاوس می‌گوید: ایران احتمالا فکر می‌کند میان اعضای دائمی شورای امنیت، روسیه از آن دفاع خواهد کرد، چون ایران اکنون با دعوت از آژانس، گامی مثبت برای حل مساله از طریق دیپلماتیک برداشته است و فکر می‌کنم این مساله چنان موجب نگرانی آمریکا و بریتانیا شده که بریتانیا با صدور پیش‌نویس قطعنامه جدید خواسته است به ایران یادآوری کند که باید به هر حال و تحت هر شرایطی ابتدا کلیه فعالیت‌های غنی‌سازی‌اش را متوقف کند. آمریکا و بریتانیا اکنون جلب رضایت تمام اعضای شورا را دشوارتر از گذشته خواهند یافت. از این رو به نظر می‌رسد راهکار مورد نظر غرب بویژه کشورهای سه‌گانه اروپایی فرانسه، آلمان، بریتانیا و ایالات متحده بر تداوم و تشدید تحریم‌ها علیه ایران به منظور واداشتن آن به تبعیت از خواسته‌های مطرح شده در قطعنامه‌های 1737 و 1747 شورای امنیت باشد و به این لحاظ تداوم گفتگوها و مذاکرات بین لاریجانی و سولانا به منزله گامی موازی و برای عدم قطع کامل ارتباط با ایران صورت می‌گیرد.