سیاست فرهنگی پرتغال

کشور پرتغال در منتهی الیه جنوب غربی اروپا واقع گردیده و از 2 جزیره تحت عناوین (Azores, Acores) و (Maderia) تشکیل یافته است. مساحت کشور در حدود 905/91 کیلومتر مربع و جمعیت آن بنابر آمار سال 1998 بالغ بر 000/928/9 میلیون نفر میباشد. 36% از جمعیت کشور را ساکنین شهرها تشکیل داده و اکثریت جمعیت از نژاد مدیترانه‌ای بوده و اقلیت آفریقایی ساکن کشور یادآور تاریخچه مستعمراتی کشور میباشد. 97% از جمعیت کشور را مسیحیان کاتولیک تشکیل داده و زبان اصلی کشور نیز پرتغالی است.

تضاد میان چند شهر مهم و محدود کشور (لیسبون و پورتو)، وجود تسهیلات فرهنگی فراوان از یک طرف و مناطق روستایی کشور که همچنان در فرع و انزوا قرار گرفته اند از طرفی دیگر، بستر سیاست فرهنگی کشور پرتغال را تشکیل میدهد.

سیاست فرهنگی کشور پرتغال که بیشتر در مرکز کشور متمرکز بود، دستخوش تغییر و تحولات عمیقی قرار گرفت. دیدگاه دولت در خصوص سیاست فرهنگی تغییر کرده و تلاشهای بسیاری جهت برقراری توازن و سیستمهای غیرمتمرکز صورت گرفته است. تقاضا در جهت توزیع هر چه بیشتر طرحهای فرهنگی و سرمایه گذاریهای فرهنگی در کشور.

دستورالعمل‌های کلی سیاست فرهنگی

وظیفه مدیریت امور فرهنگی کشور پرتغال میان نهادهای مرکزی دولتی وابسته به وزارتخانه‌هایی که به طور مستقیم در این زمینه فعالیت دارند و جوامع اجرایی محلی که مسوول اتخاذ سیاست ملی میباشند تقسیم گردیده است اما هر یک از این نهادها تا حدودی در مسایل مالی و تصمیم گیری به صورت مستقل عمل می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نمایند. طی دهة گذشته تغییرات مجددی در ساختار مدرن اداری بخش فرهنگ کشور در پی رشد ثابت هزینه‌های عمومی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌و حضور گسترده تر حامیان خصوصی که در برخی بخشها بویژه در زمینه صنایع فرهنگی سرمایه گذاری نموده اند صورت گرفته است. چنین رشدی به دلیل ورود کشور پرتغال به (EEC) در سال 1986 میباشد که این مسأله خود سطح زندگی را در تمام سطوح کشور تغییر داده و فرهنگ کشور نیز در این میان تحت تأثیرات فراوانی قرار گرفته است. کشور پرتغال طی چند سال گذشته در بسیاری از نشستهای مهم فرهنگی حضور داشته و یا میزبان بسیاری از حوادث فرهنگی از جمله EXPO در سال 1998 بوده است. این گونه مسایل باعث ارتقاء گسترده منابع فرهنگی و افزایش تخصصگرایی در حیات فرهنگی کشور گردیده است.

ساختارهای اداری و سازمانی

نهادهای دولتی و نیمه دولتی

عالیترین نهاد رسیدگی کننده به امور فرهنگی کشور پرتغال، دبیرخانه فرهنگی کشور میباشد که از جملة مهمترین وظایف آن می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توان به موارد ذیل اشاره نمود:

1- اداره و نظارت بر سازمانهای فرهنگی کشور

2- ارتقای سطح فرهنگ و قانون حق چاپ و نشر

3- حمایت از رخدادهای فرهنگی کشور

4- برقراری روابط بین المللی فرهنگی با سایر کشورهای جهان

دبیرخانه فرهنگی کشور همچنین دارای 4 نهاد خودگردان منطقه‌ای فعّال در حوزة فرهنگی در خارج از شهر لیسبون یعنی در شمال، در ناحیه مرکزی، در النتجو (Alentejo) و آلگارو (Algarve) میباشد. سازمان و نهادهای دولتی دیگری نیز در فعالیتهای فرهنگی کشور شرکت دارند که از جمله آن نهادها می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توان به وزارت بازرگانی و جهانگردی، وزارت دفاع ملی و وزارت آموزش و پرورش اشاره نمود.

دولتهای منطقه‌ای و محلی

حمایت از فرهنگ در سطح منطقه‌ای از سوی شبکه کمیسیونهای محلی، صورت میگردد. برای 5 منطقه آلگارو، آلنتجو، مرکزی، شمالی و لیسبون و «دره تگاس» (tegus valley) تعداد 5 کمیسیون محلّی وجود دارد.

کشور پرتغال به 335 شهرستان (30 شهرستان دیگر نیز علاوه بر این در جزایر مادریا (Maderia) و (Acores) پراکنده هستند) و 18 منطقه تقسیم گردیده است. اختیارات مقامات محلی شامل حفظ میراث فرهنگی شهرستانهای کشور میباشد. شوراهای منطقه‌ای مسؤولیت تأسیس و نگهداری از موزه‌های محلی و انجام تحقیقات، محافظت از ارزشهای تاریخی، فولکلور و هنری و باستانی کشور را بر عهده دارد.

امور فرهنگی در مناطق خودمختار مادریا از سوی دوایر فرهنگی اداره و نظارت میگردد. مدل سازمانی در مناطق فوق به قرار زیر میباشد:

1ـ دولت منطقه ای (Acores)

الف) دبیرخانه آموزش فرهنگ منطقه‌ای

ب) مدیریت امور فرهنگی منطقه‌ای

2ـ دولت منطقه‌ای مادریا (Maderia)

الف) دبیرخانه جهانگردی منطقه‌ای

ب) مدیریت امور فرهنگی منطقه‌ای

امکانات و مؤسسات فرهنگی

وزارت فرهنگ کشور پرتغال همچنین مجموعه‌های ملّی فرهنگی کشور را از طریق برقراری هماهنگی میان بودجه‌های ملی و شوراها اداره می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نماید.

از جمله اقدامات کلی وزارت فرهنگ کشور پرتغال در زمینه فرهنگ و هنر می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توان به اقدامات ذیل اشاره نمود:

1- اختصاص بودجه ویژه به بخش فرهنگ و هنر کشور

2- توسعه بخشهای مختلف فرهنگی (اعطای بورسیه و پاداش به هنرمندان)

3- اداره و نظارت بر کتابخانه ملی و موسسه ملی کتاب پرتغال

4- اداره و نظارت بر موسسه سینماتوگرافی و هنرهای سمعی بصری پرتغال

5- تأسیس سینمای پرتغال

6- اداره و نظارت بر موسسه میراث باستانی و معماری پرتغال

7- تأسیس ارکستر سمفونی پرتغال

8- اداره و نظارت بر موزه‌های کشور

9- اداره و نظارت بر موسسات نمایشی و تئاتر کشور

10- اداره و نظارت بر مؤسسة رقص ملی

11- اداره و نظارت بر فرهنگستان بین المللی هنرهای زیبا

12- اداره و نظارت بر فرهنگستان تاریخ پرتغال

13- اداره آرشیو ملی کشور با عنوان Torrede Tombo

5 هیئت فرهنگی منطقه‌ای به امور اصلی فرهنگی کشور پرتغال رسیدگی می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نمایند. لازم به ذکر است که هیئتهای مذکور مستقیماً تحت نظارت دبیرخانه فرهنگی کشور اداره میگردند. 5 هیأت مذکور عامل اصلی تمرکززدایی فرهنگی در کشور پرتغال محسوب میگردند. هیأتهای منطقه‌ای شمال، مرکز، لیسیون، آلنتجو و آلگارو به توسعه سطح منطقه‌ای کشور نظم بخشیده و بر پروژه‌های فرهنگی خارج از محدوده طرح ملی نظارت می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نمایند.

ارگانهای غیردولتی

بنیاد (Calouste Culbenkian) سازمان خصوصی است که از نهادها و برنامه‌های فرهنگی کشور حمایت می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نماید. بنیاد مذکور به تأسیس شبکه گستردهای از کتابخانه‌ها در موسسه‌های تحقیقاتی اقدام نموده و یک سری نقدهای دوره‌ای در خصوص هنر و ادبیات را منتشر می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نماید. بنیاد مذکور همچنین به حمایت از مجامع و شخصیتهای فرهنگی و اعطای بورسیه جهت تحقیق در خصوص فرهنگ پرتغالی مبادرت می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نماید.

مرکز فرهنگی ملی، مؤسسهای خصوصی است که در سال 1945 تأسیس گردیده و در زمینه ارتقاء زمینه‌های فرهنگی و محافظت از میراث فرهنگی کشور فعالیت دارد. هدف مرکز فوق به برقراری ارتباطات فرهنگی میان گروهها و طبقات مختلف جامعه نظیر (افراد مسن و جوان، هنرمندان و تجارت پیشگان و بخشهای دولتی و خصوصی) منجر گردیده است.

بنیاد (serralves) در اوپورتو (Oporto) مؤسسهای ادغام یافته است که در جهت برگزاری رویدادهای فرهنگی کشور پرتغال اقدام می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نماید.

بنیاد فرهنگی لیسبون موسسهای رسمی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌جهت اداره و حمایت از فعالیتهای فرهنگی و مرکز فرهنگی (Belem) میباشد.

بنیاد (Fundacao Oriente) موسسهای خصوصی جهت حمایت و انجام فعالیتهای فرهنگی و هنری ملّی و بین المللی کشور پرتغال میباشد.

ابزارهای سیاست فرهنگی

تأمین بودجه فعالیتهای فرهنگی

منابع مالی به صورت یارانه به امور فرهنگی کشور پرتغال در سطوح دولتی و محلی تخصیص مییابد. اگرچه سطوح محلی در این زمینه از سهم کمتری برخوردار میگردند اما بخش خصوصی کشور این کمبود را جبران می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نماید.

بر طبق قانون مصوب حمایتهای مالی بخش فرهنگ کشور معاف از مالیات میباشد. طبق قانون مذکور، کمک 2/0 از محلّ فروش محصولات فرهنگی بعلاوه 50% کمکهای مالی از جانب مراکز و مؤسسات فرهنگی کشور تأمین میگردد.

مؤسسه‌های (Fundacao Calouste Gulbenkian) ،

و (Fundacao LusoِAmericana para o desenvolvi, mento)

(Fundacao oriente)

مهمترین مؤسسات فرهنگی کشور پرتغال محسوب میگردند. مهمترین موسسه با عنوان

Fundacao Calouste Gubenkian ، 25% از کل بودجه بخش فرهنگ و هنر کشور پرتغال را تأمین می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نماید.

مخارج فرهنگی دولت پرتغال طی سال 1995 به شرح ذیل میباشد:

موزه‌های پرتغال 9/12

مراکز تفریحی و دیسکوتکها 3/12

cenicas مؤسسة هنری 4/11

مؤسسه فرهنگی اسکارلوس 1/9

آرشیوها و کتابخانه‌ها 6/8

موسسة کتابخانه و کتاب 4/7

بودجة برای ارتقای فرهنگی 7

معماری و باستان شناسی 4/5

هیأت مدیره حوادث فرهنگی 3/5

هیأت مدیره خدمات اجرایی 5/3

لازم به ذکر است که بیشترین بودجه تخصیص یافته به بخش فرهنگ، صرف میراث فرهنگی و ترویج فرهنگ کشور پرتغال میگردد.

قانونگذاری

طبق قانون حمایت مالی از بخش فرهنگ کشور، هزینه‌های فرهنگی کشور معاف از مالیات بوده و بعنوان مخارج عادی تلقی میگردند.

سیاستهای ناحیه‌ایی

میراث فرهنگی

مؤسسه میراث معماری و باستانشناسی پرتغال، مهمترین انجمن تأمین اموال فرهنگی باستانی کشور میباشد. موزه‌های پرتغال، نیز مسؤول حفاظت از اموال فرهنگی و اشیاء تاریخی ملّی میباشند.

لازم به ذکر است که آرشیو ملّی Torre do Tombo و مؤسسة آرشیوهای پرتغالی در شهر لیسبون واقع گردیده است.

هنرهای نمایشی

دو تئاتر ملی (Teatro Nacional D.MariaII) ,(Teatro Nacional de s. carlos)

و رقص ملی (de Bailado eda Danca) از سوی دبیرخانه فرهنگی کشور نظارت میگردد.

هنرهای تجسمی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌و زیبا

فرهنگستان ملی و انجمن ملی هنرهای زیبای کشور اقدام به برگزاری رویدادهای فرهنگی در زمینة هنرهای زیبای کشور می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نماید.

ادبیات و محصولات ادبی

مؤسسه کتاب و کتابخانه ملی پرتغال بر فعالیت کتابخانه ملی کشور نظارت داشته و موجب ترویج صنعت نشر کتاب و فعالیتهای نشر و ترجمه میگردد. از جملة سازمانهای مهم دیگری که در زمینة ادبیات و محصولات ادبی فعالیت دارند می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توان به سازمانهای ذیل اشاره نمود:

1ـ انجمن نویسندگان پرتغال

2ـ انجمن زبان پرتغالی

3ـ انجمن روزنامه نگاران پرتغال

4ـ انجمن اسناد تاریخی پرتغال

5ـ انجمن کتابداران پرتغال

موسیقی

مسؤولیت بخش موسیقی کشور پرتغال بر عهده دو بنیاد دولتی با عناوین:

(Teatro Nacional de scarlos) و (DireccaoِGeral dos Espetachlos) میباشد.

صنایع اُپرا و موسیقی کشور نیز از خدمات ویژه برخی موسسه‌های خصوصی فرهنگی بهره میبرند. لازم به ذکر است که 20 مؤسسه، 10 فرهنگستان و 15 کنسوراتوار و هنرستان موسیقی کشور مبادرت به اعطای مدارک مختلف موسیقی می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نمایند. بعلاوه تعدادی جشنواره موسیقی در سراسر کشور به اجرا در میآید.

صنایع فرهنگی

نشر کتاب

کتابخانه ملی پرتغال مسؤول برنامه ریزی و اجرای اقدامات در جهت حمایت از صنعت چاپ و نشر کشور میباشد.

موسسه مذکور به ارائه یارانه‌های دولتی جهت ترجمه آثار خارجی و نشر ادبیات پرتغالی میپردازد. موسسه مذکور نهادهای ادبی کشور را در جهت اجرای برنامه‌های فرهنگیاشان مساعدت می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نماید. این مؤسسه همچنین با همکاری بنیاد ناشران و فروشندگان کتاب پرتغال از 13 نهاد ملی کتاب و حضور کشور پرتغال در نمایشگاههای بین المللی کتاب حمایت می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نماید.

تعدادی از کتابخانه‌های موجود در سطح شهرستانهای کشور به منظور گسترش ذخایر و مرمّت موجود یارانه دولتی دریافت می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نمایند. مؤسسه مذکور همچنین به محققانی که به مطالعه در خصوص زبان، ادبیات و فرهنگ پرتغالی میپردازند کمک مالی، اعطا کرده و به اتفاق موسسه‌های گوناگون دیگر به نظارت و تأمین بودجه و اعطای چندین جایزه ادبی مبادرت می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نماید.

مطبوعات

دولت پرتغال مسؤول اعطای یارانه‌های دولتی به رسانه‌های اطلاعاتی کشور بوده و همچنین به توزیع اطلاعات رسمی، اطلاعیه‌های دولتی، و برقراری روابط با روزنامه نگاران کشور اقدام می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نماید.

کمیته‌ای متشکل از کارشناسان و نمایندگان هیأت مدیره، مسؤول اعطای یارانه‌های دولتی جهت اجرای پروژه‌های مدرنسازی صنعت مطبوعات کشور میباشد. کاهش میزان استفاده از خدمات مخابرات، تأمین هزینه سفرهای شغلی روزنامه نگاران و برگزاری آموزشی برای آنان از جملة اولویتهای دیگر صنعت مطبوعات کشور محسوب میگردد.

صنعت ضبط صدا (موسیقی) و رادیو و تلویزیون

در سال 1995 تعداد 3 مؤسسة رادیو و تلویزیونی تحت عناوین ذیل درکشور پرتغال به فعالیت میپرداختند:

Radiotelevisao portuguesa (RTP)

Sociedade Indipendente de Comunicacao (SIC)

Televisao Indipendente (TVT)

مؤسسة RTP چهار کانال تحت عناوین: (کانال یک)، (تی. وی. 2)، ( RTP مادریا) و ( Acores RTP ) را اداره می نماید. کانال یک 98%، تی وی ـ 2 80 درصد، RTP مادریا 9/96 درصد و Acores RTP 5/89 درصد از جمعیت کشور را تحت پوشش قرار میدهند. کانال یک در سال 1995، 117 ساعت برنامه در هفته و تی وی 2-، 94 ساعت برنامه در هفته پخش میکردند.

شبکه تلویزیونی RTP همچنین در سطح بین المللی به پخش برنامه میپردازد.

درآمدهای تجاری کانالهای RTP طی سال 1995، 69% کل درآمد برنامه‌های تولید شده در کشور را شامل میگردد.

از جملة سایر برنامه‌های تلویزیون کشور می توان به: اجراهای موسیقی از کانالهای RTP به میزان 4/3 درصد، و برنامه‌های انسان دوستانه و علمی به میزان 7/3 درصد اشاره نمود. در آغاز سال 1996 کشور پرتغال از چهار شرکت اپراتور کابلی برخوردار گردید.

4-5- صنعت فیلم و سینما

موسسه سینماتوگرافی و هنرهای سمعی بصری کشور در جهت حمایت از تولید و توزیع فیلم ملی، به اجرای طرحهای فرهنگی اقدام می نماید. بودجه فعالیتهای موسسه مذکور، تنها از طریق مالیاتهای بدست آمده از محلّ توزیع و فروش فیلمهای بلند و فیلمهای تبلیغاتی تلویزیون و سینما تأمین میگردد.

یارانه‌های دولتی محدودی نیز به کلیه تولید کنندگان ملی فیلمهای بلند بعنوان کمک مازاد جهت کاهش هزینه‌های تولید اعطا میگردد. کمیته ملی، متشکل از کارشناسان حرفه‌ای فیلمهای بلند در کشور تشکیل یافته است. پخش فیلمهای ملی و بازسازی و احداث سینماهای جدید در کشور از سوی دولت مورد حمایت قرار گرفته است. لازم به ذکر است که طی سال 1995 تعداد 8 شرکت تولید کننده فیلم در کشور به فعالیت میپرداختند.

توسعه فرهنگی

تحقیقات اخیر نشان میدهد که تفاوتهای فاحشی میان مناطق روستایی و شهری کشور از لحاظ فرهنگی وجود دارد. زندگی فرهنگی در شهرها از روند سادهایی برخوردار میباشد. با این وجود حضور فزاینده رسانه‌ها به طور کلی مدل خانگی مصارف فرهنگی را شکل داده و تسهیلات فرهنگی یکسانی در دسترس کلیه ساکنین بدون توجه به فواصل محیطی آنها از یکدیگر قرار گرفته است.

اخیراً اقدامات گستردهای در جهت ترغیب مشارکت و خلاقیت در زمینه‌های گوناگون فرهنگی و هنری افزایش یافته است. این موضوع بویژه در رابطه با جوانان مشهودتر است.

_{روابط بین المللی فرهنگی}

وزارت امور خارجه پرتغال به برقراری روابط دو جانبه بین المللی فرهنگی با سایر کشورهای جهان اقدام می نماید. وزارتخانه مذکور همچنین به معرفی کشور پرتغال در مجامع بین المللی پرداخته و برنامه ریزیهای در جهت انعقاد توافقات فرهنگی دو جانبه به عمل آورده است. بعلاوه نظارت و اعطای بورسهای تحصیلی خارجی نیز برعهده وزارتخانه مذکور میباشد. کلیه فعالیتهای فرهنگی بین المللی با همکاری نزدیک کابینه روابط فرهنگی بین المللی و دبیرخانه فرهنگ دولت اجرا میگردد.

فعالیتهای بین المللی وزارت آموزش و پرورش پرتغال بیشتر بر پایة ترویج مطالعة زبان پرتغالی در دیگر کشورها میباشد. از جملة نهادهای دیگری که در زمینه فعالیتهای فرهنگی بین المللی به فعالیت میپردازند می توان به دفتر روابط خارجی وزارت فرهنگ و مؤسسة فرهنگی بین المللی camoes اشاره نمود.