کودتای کاغذی، ترکیبی ناچسب

محسن رنجبر

چندی پیش عماد افروغ نگرانی خود را نسبت به رواج دیدگاه‌هایی مبنی بر وجود «کودتای خزنده مطبوعات» عنوان کرد. وی در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر با بیان این‌که متهم کردن رسانه‌ها به کودتای خزنده به صلاح کشور نیست پاسخی البته نه مستقیم به اظهارات برخی از دولتمردان داد. رئیس سابق کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی از مدافعان سرسخت سایت‌های خبری است همیشه نسبت به فیلترینگ سایت‌های سیاسی به خصوص فیلترینگ سایت‌های خبری ـ تحلیلی معترض بوده است. افروغ علی‌رغم تأیید وجود کودتاهای رنگی و احتمال طرح آن در ایران، از کسانی که موضوع کودتای خزنده مطبوعاتی در کشور را طرح کرده‌اند خواست در جهت جلوگیری از ایجاد بی‌اعتمادی و بدبینی به رسانه‌ها و مخدوش شدن جریان آزاد اطلاع‌رسانی ادعای خود را ثابت کنند. وی با مخالفت با تعبیر کودتای خزنده در مورد مطبوعات، می‌گوید: «اگر کودتای خزنده در کشور ما وجود دارد باید حکومت به طور مستقیم با آن برخورد کند و جزییات آن افشا شود و ارتباطات و جلسات شبانه‌ای که در این زمینه برگزار می‌شود به اطلاع افکار عمومی برسد». جالب‌ترین بخش سخنان وی آن جاست که می‌گوید: «نمی‌توان کودتای خزنده را با روش کودتایی آرام کرد و برخوردها باید با عوامل کودتا مستقیم و قانونی باشد و نباید این برخورد از جنس کودتا باشد». به نظر می‌رسد اشاره سخنان افروغ به مواضع اخیر شمقدری باشد. چندی پیش مشاور هنری رئیس‌جمهور نیز در گفت‌وگو با مهر نظرات خود را درباره کودتای خزنده مطبوعات بیان داشت. وی در این‌باره می‌گوید: «اعتقاد بنده این است که کودتای خزنده مطبوعاتی وجود دارد». در همین حال وی از دولتمردانی که در این زمینه عقب‌نشینی کرده‌اند گلایه کرد و افزود: «موضوعاتی چون کودتای نرم و انقلاب رنگین برنامه‌ای امروزی نیست و همواره از اول انقلاب اسلامی بوده و فقط شکل آنها به تناسب شرایط و موقعیت تغییر کرده است.» در اظهاراتی جداگانه افروغ اما نگرانی‌های خود را قبل از این نیز در این‌باره بروز داده بود. فارغ از علل و انگیزه‌های حاکم بر رفتار وی، آن چه که مورد وثوق اکثر کارشناسان در مسائل رسانه‌ای است، نگرانی از احتمال بروز واکنش‌های تند از سوی برخی دولتمردان است. البته سخنانی در باب کودتای خزنده مطبوعات به وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی منتسب شد که البته وی به صراحت این ادبیات را تکذیب کرد که این امر جای خشنودی دارد.

اما با ذکر این مقدمه باید اذعان نمود که هنوز زمزمه‌هایی از سوی برخی دولتمردان مبنی بر حضور کودتاچیان در بین اهالی رسانه به گوش می‌رسد که این اظهارات دو پهلو، جماعت روزنامه‌نگار را در وضعیت آچمز قرار داده چه آن که در این برهه، انگار از دید عده‌ای از افراطیون حامی دولت هر انتقادی به دولت و سیاست‌های آن حمل بر کودتا و قصد و غرضی چنین می‌شود. البته تمامی این گفته‌ها تبصره‌ای در دل خود دارند که تیتر همیشگی آن «انتقاد سازنده» است لکن آنچه که نگرانی‌ها را نمی‌کاهد آن است که تعریف «ناساز بودن» انتقاد نیز در دستان شاکیان ـ و نه داوران ـ قرار دارد. تاریخ این سرزمین مشحون از افراط و تفریط‌هایی است که اگر نگوییم دیگر جزو خصلت‌های خودمان شده، حداقل تاکنون بدین مرام و مسلک استوار بوده‌ایم. در دوره مشروطه، اوایل پیروزی انقلاب اسلامی و حتی اندکی پس از حماسه دوم خرداد 76، برخی افراطی‌گری‌ها، آزادی نسبی پیش آمده را تخریب نمود اما همگان بر این گزاره تأکید دارند که فضای امروز مطبوعات ایران یکی از آرام‌ترین دوران خود را می‌گذراند و تعابیر زمخت و خشنی چون «کودتا» در قاموس آن نمی‌گنجد. لب کلام آن که مفهوم انتقاد سازنده در نزد اصحاب رسانه نه تمجید و تعریف که بازگویی معایب و بازگشایی پرونده‌هایی است که ممکن است منافع مردم در رهگذر آن پامال یک سونگری و جزم‌اندیشی شود.

آنچه که دیروز و امروز بر مطبوعات رفته و می‌رود حاصل نگاه اشتباهی است که منشعب از تئوری «هر که با ما نیست؛ پس بر ماست» می‌باشد. متأسفانه شاهد آنیم که دامنه تحمل دیدگاه مخالف نزد برخی مردان عرصه سیاست پایین آمده است. آنچه که اخیراً موجب گسترش نگرانی در جامعه مطبوعات ایران شده، بازماندن چندین رسانه منتقد از ادامه کار است. البته در این مجال کوتاه نمی‌توان به حواشی پرونده‌های هر یک از این رسانه‌ها اشاره داشت اما هراسی که از واماندن تحریریه‌های دیگران در دل خبرنگاران و روزنامه‌نگاران ایجاد شده طعم خوشایندی ندارد.