ریشه گروگانگیری و ناآرامی‌های اخیر افغانستان

طالبان که طی بیش از پنج سال گذشته و پس از حضور آمریکا و متحدانش در افغانستان بیشتر به عملیات و جنگ‌های چریکی و حملات انتحاری علیه نیروهای خارجی و نیروهای نظامی افغان دست می‌زدند و در برخی موارد نیز به گروگانگیری اتباع خارجی می‌پرداختند اکنون به جنگ سیاسی و روانی گروگانگیری علیه دولت حامد کرزی و نیروهای خارجی مستقر در افغانستان شدت بیشتری بخشیده است.

از هفته گذشته تاکنون خبر گروگانگیری 23 تبعه کره جنوبی در ولایت غزنی افغانستان توسط گروه طالبان در صدر اخبار و رویدادهای رسانه‌های دنیا قرار گرفته است. قاری محمد یوسف، سخنگوی طالبان هفته پیش در روزهای اول بحران در تماس با رسانه‌ها گفت که شرط آزادی اتباع کره جنوبی از سوی طالبان خروج نیروهای کره‌ای از افغانستان و رهایی زندانیان طالب از نزد دولت کابل است.

این خواسته طالبان در موعد مقرر برآورده نشد و طالبان سرپرست گروه گروگان گرفته شده کره‌ای را کشتند و همچنان بر خواسته‌های قبلی خود اصرار ورزیدند. مشکور کابلی، کارشناس مسایل افغانستان ساکن در آلمان مشخص نشدن زمان‌بندی حضور نیروهای خارجی را در ناآرامی‌های رو به افزایش این کشور، متغیری مهم می‌داند و می‌گوید: «حضور نیروهای نظامی خارجی ولو کشورهای دوست کسانی که در مرحله مبارزه با تروریسم با ما همکاری کردند اساساً حاکمیت ملی افغانستان، استقلال و تمامیت ارضی افغانستان را به خطر می‌اندازد. ما شاهد این هستیم که در آغاز نیروهای خارجی برای امحای پایگاه‌های القاعده و طالب و دخالت پاکستانی‌ها در افغانستان وارد شدند، در مقطع بسیار کوتاه موفق بودند اما پس از آن می‌بینیم که حضور غیر زمان‌بندی شده خارجیان در افغانستان خود زمینه تبلیغاتی برای احیای مجدد شبکه‌های طالبان و القاعده در افغانستان را فراهم ساخته است.»

هر چند این بحران در حال رسیدن به سرانجام خود است و احتمالاً طالبان امروز یا فردا گروگان‌ها را آزاد خواهد کرد، اما سوال اساسی این است که چرا سیاست گروگانگیری در افغانستان تشدید شده است و طالبان چه اهدافی را در پس زمینه این روش دنبال می‌کنند.

مقامات افغان معتقدند که گروه طالبان از ربودن اتباع خارجی در افغانستان به عنوان وسیله فشار علیه دولت کرزی و کشورهای خارجی استفاده می‌کنند.

این دیدگاه در بین برخی کارشناسان مسایل افغانستان در حال حاضر مورد قبول قرار گرفته است. آن‌ها می‌گویند تشدید گروگانگیری اتباع خارجی توسط طالبان در افغانستان نوعی جنگ روانی و سیاسی موفق این گروه علیه دولت حامد کرزی است. طالبان با این سیاست تروریستی می‌خواهند موقعیت دولت حامد کرزی را تضعیف و در عین حال بر نیروهای خارجی مستقر در افغانستان فشار روانی وارد کنند. برخی دیگر از کارشناسان تحرکات خارجی و به‌ویژه نقش کشورهایی مثل پاکستان را در این زمینه پررنگ می‌دانند. دکتر هارون امیر‌زاده، کارشناس مسایل افغانستان می‌گوید: یکی از عوامل (گروگان‌گیری طالبان) بازی‌هایی است که در منطقه جنوب شاهد هستیم. برنامه‌ریزی‌ها و جنگ‌ها و تاکتیک‌هایی را که طالبان در افغانستان پیش می‌برند بیشتر محصول کارنامه و برنامه‌ریزی‌های خودشان نیست، بلکه ماحصل کسانی هستند که در خارج از مرزهای افغانستان قرار دارند. سازماندهی و اداره جنگ، در داخل افغانستان نیست، بلکه عمدتاً در مناطق قبایل پاکستان است که عمدتاً توسط استخبارات نظامی پاکستان رهبری و اداره می‌شود». هر چند پرویز مشرف خود به طور مستقیم در جریان درگیری‌های افغانستان نقش ندارد ولی وضعیتی را که او طی چند ماه گذشته به‌ویژه بعد از جریان مدرسه لعل در پاکستان با آن روبه‌رو شده باعث شده از لحاظ داخلی خیلی محتاطانه حرکت کند.

در واقع شرکت نکردن مشرف در جرگه منطقه‌ای پاکستان (هر چند بعداً تحت فشار آمریکایی‌ها شرکت کرد) از همین دریچه قابل ارزیابی است.

در مقابل این تحلیل‌ها برخی گروگان‌گیری اخیر را نشانه ضعف طالبان می‌دانند و ارتباطی بین مداخلات خارجی و به‌ویژه ارتباط زمانی این گروگانگیری با جرگه منطقه‌ای برقرار نمی‌کنند. اسحاق نگارگر در این‌باره می‌گوید: به نظر من این از ضعف است، از قوت طالبان نیست به این معنی است که نشان می‌دهد طالبان به مراحل مالکیت از مبارزه خود می‌رود و همیشه وقتی که یک سازمان سیاسی یا یک ارگان سیاسی و یا طیف سیاسی به همین درجه مالکیت برسد ناگزیر به ترور متوسل می‌شود.

محی‌الدین مهدی، استاد دانشگاه کابل و کارشناس افغان می‌گوید: من ارتباط مستقیمی بین گروگانگیری و جرگه امن منطقه‌ای نمی‌بینم به یاد داریم زمانی را که ملادادا... کشته شد و برادرش فرمانده طالبان شده اعلام کرد که یک برنامه استراتژی در مبارزه طالبان با حامیان دولت روی دست گرفته شده و من فکر می‌کنم که این ارزان‌ترین و بی‌خطرترین کاری است که طالبان می‌توانند علیه دولت و علیه حامیان دولت افغانستان به کار گیرند.

از سوی دیگر برخی هم ریشه و بنیان گروگانگیری‌های اخیر طالبان را ناشی از شگردهای جدید قدرت‌های جهانی برای تولید خشونت در افغانستان دانسته و معتقدند تشدید گروگانگیری و ناامنی در افغانستان بنابر تقاضای سیاست‌های قدرت‌ها در منطقه و افغانستان صورت می‌گیرد تا به حضور دوامدارشان در کشورها ادامه دهند.