فروکش‌شدن بحران

عرصه سیاست از معدود عرصه‌هایی است که همواره پیش‌بینی در آن با مصایب و دشواری‌های تحلیل همراه است در همین راستا تحولات سالهای اخیر اوکراین خصوصا تحولات این کشور پس از وتوی انحلال پارلمان از سوی رئیس‌جمهور از مصادیق غیرقابل پیش‌بینی بودن عرصه سیاست است. اگر چه نخست‌وزیر و رئیس‌جمهور اوکراین برای برون رفت از بحران برای برگزاری انتخابات زودهنگام پارلمانی به اجماع رسیده‌اند، اما این توافق با وجود تاثیر آن برفروکش‌ کردن بحران اوکراین نمی‌تواند نقطه پایانی بر منازعات سیاسی این کشور باشد.

دکتر بهرام امیر احمدیان، کارشناس مسائل روسیه در گفتگو با جام‌جم به 3 پرسش در خصوص تحولات اوکراین پاسخ داده است.

* آیا توافق نخست‌وزیر و رئیس‌جمهور اوکراین در خصوص برگزاری انتخابات زودرس پارلمانی در سپتامبر امسال به عنوان نقطه پایانی بحران سیاسی این کشور تلقی می‌شود؟

** اگر بخواهیم توافق یانوکوویچ و یوشچنکو، نخست‌وزیر و رئیس‌جمهور اوکراین را نقطه پایانی بحران سیاسی در نظر بگیریم، دچار یک تحلیل خوش‌باورانه شده‌ایم؛ چرا که صرفا اعلام آمادگی برای برگزاری انتخابات زودرس پارلمانی نمی‌تواند تضادهای عمیق میان جریان‌های سیاسی و موجود در اوکراین را حل و فصل کند. در جامعه اوکراین به دلیل وجود چنین تضادهایی، تفرقه و دودستگی سیاسی ـ قومی کاملاً مشهود است و این ناهمگونی‌ها درخواست و سرشت این جامعه نهفته است. رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر اوکراین نمایندگان دوگونه تفکر و اندیشه غیرمتجانس هستند. تفکر اول که آقای یانوکوویچ آن را رهبری می‌کند معتقد به تعامل غیروابسته با کشورهای همسایه است و بیشتر به مناسبات با روسیه تمایل نشان می‌دهد.

چنانچه رودخانه دنیپر را به عنوان یک مقسم در اوکراین در نظر بگیریم، در ساحل چپ روس‌گراها سکونت دارند که از نظر زبان، نژاد و الگوهای رفتاری تشابهات بسیار زیادی با مردم روسیه و ساختار حکومتی این کشور دارند، همچنین بیشترین منابع طبیعی و غیرطبیعی در این ناحیه واقع شده و بیشترین درآمد ناخالص داخل اوکراین در این منطقه تولید می‌شود. مردمان ساحل چپ رودخانه دنیپر که طرفدار آقای یانوکوویچ هستند، از نظر مذهبی از کلیسای ارتدوکس روسیه پیروی می‌کنند.

در ساحل راست رودخانه دنیپر، اوکراین‌تبارها ساکن هستند که گرایش‌های غرب‌گرایانه دارند و از الگوهای زبان و رفتاری خاصی پیروی می‌کنند و از نظر مذهبی نیز مسیحی کاتولیک هستند. در چند سال اخیر بروز بحران‌های بسیاری ناشی از این تضادها بشدت به اقتصاد اوکراین لطمه زده است. از آنجا که این کشور از لحاظ جمعیت و وسعت در کنار آلمان و فرانسه قرار می‌گیرد، از اهمیت زیادی برخوردار است که حایل‌ بودن آن بین اروپا و روسیه بر ارزش راهبردی آن افزوده است.

* با برگزاری انتخابات زودهنگام پارلمانی آیا اکثریت فعلی که طرفداری یانو کوویچ هستند، شکننده خواهد شد؟

** به اعتقاد بنده شاخصهای شخصیتی آقای یوشچنکو بر وضعیت وی و طرفداران رئیس‌جمهور سایه افکنده است. تلاش آقای یوشچنکو برای تصاحب قدرت بیشتر، وی را به عنوان فردی جاه‌طلب در نزد افکار عمومی اوکراین معرفی کرده است. از نگاه جامعه اوکراین، رئیس‌جمهور این کشور بیش از آن که به منافع ملی بیندیشد، به منافع شخصی و خانوادگی فکر می‌کند. اما در سوی دیگر رقابت آقای یانو کوویچ قرار دارد که در حال حاضر نیز اکثریت پارلمانی را داراست.

نخست‌وزیر اوکراین که بیشتر با اندیشه‌های مصالحه‌جویی و تلاش برای رفع بحران سیاسی شناخته شده درصدد است اوکراین را از شرایط نامساعد کنونی خارج کند.

یانو کوویچ نشان داده که برای رساندن اوکراین به ساحل آرامش حاضر به تعدیل مواضع و واگذاری تعیین سرنوشت آینده این کشور به دست مردم از طریق انتخابات زودرس است. به نظر می‌رسد که در صورت برگزاری انتخابات زودهنگام پارلمانی همچنان طرفداران آقای یانو کوویچ حائز اکثریت خواهند بود. انقلابات رنگین در کشورهای منطقه نشان داده است که این پدیده‌ها به ایجاد مشکلات بیشتر اقتصادی و دورشدن جامعه از تعادل منجر می‌شوند.

* آیا ساختار قدرت در اوکراین در شرایط آینده در اختیار یانو کوویچ و طرفداران وی خواهد بود؟

** راهبردهای یانکوویچ بیانگر سیاست رسیدن به آرامش و تعادل در اوکراین است.

به نظر می‌رسد در صورتی که آقای یوشچنکو نتواند در انتخابات پارلمانی آینده پیروز عرصه باشد، همچنان مبارزه سیاسی توام با بحران‌سازی را ادامه خواهد داد. به اعتقاد بنده بازی سیاسی موجود در اوکراین بازی برنده ـ برنده نیست و به دلیل حذف‌شدن یک گروه یا تفکر، قواعد و مفهوم بازی با حاصل جمع صفر در این خصوص باید محور تحلیل باشد. برخی نیز معتقدند اوکراین بستر و پتانسیل انجام کودتای نظامی را درون خود دارد.