اتحادیه عرب، ناکام در حل بحران لبنان

نمایندگان سه هیات از یک تشکل عربی به فاصله چند ساعت، هفته گذشته با هواپیماهای اختصاصی مصر و قطر وارد بیروت شدند تا بار دیگر تلاشی جدید را برای حل بحران لبنان آغاز کنند اما باید دید آیا این هیاتها می‌توانند نقشی موثر در این زمینه داشته باشند. بیش از 200 روز از تشدید اختلافات و درگیری‌های سیاسی دو طیف 8 و 14 مارس به عنوان گردانندگان قدرت در صحنه سیاسی لبنان می‌گذرد اما تاکنون هیچ مرجع و میانجی داخلی و خارجی نتوانسته است اختلافات آنان را رفع و به تبع آن بحران موجود در این کشور را پایان بخشد. در میان میانجیگران مهم منطقه‌ای، اتحادیه عرب به ویژه عمرو موسی دبیر کل آن با سفرهای متعدد و انجام دیدارهای مختلف با سران لبنانی تلاش کرده است تا افکار و ایدهای دو طرف درگیر در این منازعه را به هم نزدیک کند اما تاکنون چنین توفیقی نصیب وی و این اتحادیه نشده است.

* چرا اعزام سه هیات از یک اتحادیه؟

** اینکه چرا سه هیات از یک تشکل واحد عربی به نام اتحادیه عرب در یک زمان و حتی با حضور دبیر کل آن برای بررسی و تلاش به منظور حل یک موضوع به یک کشور اعزام شده است موضع رسمی اعلام نشده اما تحلیل‌ها و تفسیرهایی در این زمینه قابل توجه است. به گزارش ایرنا اعضای این هیات‌ها را «نزار مدنی» و «احمد عبدالله آل حمود» وزیران مشاور در امور خارجه عربستان و قطر، «هانی خلاف» معاون وزیر خارجه و نماینده دائم مصر نزد اتحادیه عرب، و «عبدالحفیظ الهرقام» نماینده دائم تونس در این نهاد عربی تشکیل می‌دهند. براساس تحلیلی، سوریه که یکی از مباحث و طرفهای اصلی مطرح در مسایل لبنان و رویدادهای چند ساله اخیر این کشور است برای بحث درباره موارد اختلافی خود با لبنان، ترجیح داده تلاش نماینده قطر را در این زمینه بپذیرد.

همین دیدگاه می‌گوید در برابر این موضوع لبنان نیز ترجیح داده نماینده مصر کار بررسی موارد اختلافی و امکان آغاز گفتگوهای داخلی در لبنان را بر عهده داشته باشد.

در این میان عمر موسی نیز جایگاه خود را دارد و به عنوان دبیر کل اتحادیه عرب می‌خواهد نقش محوری را ایفا کند. پر واضح است مواضع برخی افراد و گروههای لبنانی خوشایند برخی کشورهای عربی نیست که اکنون نماینده آن در قالب یکی از هیات‌های سه‌گانه اتحادیه عرب به بیروت اعزام شده است. از جمله اینها می‌توان به کدورت قطر با ولید جنبلاط اشاره کرد. جنبلاط اخیرا پس از وقوع یکی از حوادث تروریستی در لبنان در مصاحبه با تلویزیون الجزیره قطر گفته بود سوریه مقصر این حوادث است و وقتی با سوال مجری تلویزیون مواجه شد که پرسید شما همواره این اتهام را مطرح می‌کنید اما آیا مدرکی نیز برای این موضوع دارید گفت: در این صورت شما (قطر) هم در این زمینه مقصر هستید. به همین دلیل است که یکی از هیاتهای اتحادیه عرب که با ولید جنبلاط دیدار داشت در آن نماینده قطر حاضر نشد و نماینده سعودی نیز در همبستگی با قطری‌ها از حضور در این دیدار امتناع کرد.

* آیا هیاتهای سه‌گانه اتحادیه عرب در ماموریت خود موفق خواهند شد؟

** عمرو موسی دبیر کل اتحادیه عرب پیش از انجام دیدارهای خود با مقام‌های لبنانی، اوضاع کنونی لبنان را دشوار توصیف کرده اما گفته است حامل طرحی برای حل بحران این کشور نیست و برای میانجیگری نیز نیامده است. شاید اشاره وی به این موضوع حکایت از این مساله دارد که اتحادیه عرب طرح قبلی خود را برای بحران لبنان همچنان معتبر می‌داند.

این اتحادیه همچنین خواهان بررسی همه مشکلات سیاسی لبنان از جمله طرح تشکیل دادگاه بین‌المللی برای بررسی پرونده ترور رفیق حریری و تشکیل دولت وحدت ملی در سبدی واحد بود که عملا با تصویب طرح دادگاه مذکور در شورای امنیت، این بند از طرح اتحادیه مذکور نیازمند نگرش جدیدی خواهد بود. بر همین اساس با توجه به ناموفق بودن طرح قبلی اتحادیه عرب و همچنین سخنان عمرو موسی مبنی بر اینکه نه طرح جدیدی دارد و نه میانجیگری خواهد کرد و همچنین با عنایت به تشدید بحران در لبنان نسبت به ماههای گذشته، درباره موفقیت‌آمیز بودن ماموریت جدید نمایندگان اتحادیه عرب برای حل بحران لبنان باید بطور جدی شک کرد. خود موسی نیز در این زمینه گفته است که «عصای سحرانگیز» برای حل بحران لبنان وجود ندارد.

قرار است در دیدار نمایندگان اتحادیه عرب با سران لبنانی موضوع کنترل مرزهای لبنان با سوریه و جلوگیری از آنچه که از آن به «قاچاق سلاح» نام برده می‌شود و همچنین فعال کردن گفتگوهای داخلی در لبنان مطرح شود.

با این حال گروه 14 مارس اعلام کرده وظیفه و ماموریت کنونی عمرو موسی و هیات اتحادیه عرب محدود به بررسی مشکل کنترل مرز لبنان با سوریه خواهد بود نه بحث درباره دولت وحدت ملی. مخالفان دولت تا بیست و چهارم تیرماه به گروه سیاسی حاکم برای پایان دادن به بحران سیاسی لبنان و تشکیل دولت وحدت ملی وقت داده‌اند. منابع نزدیک به مخالفان دولت گفته‌اند در صورتی که تا پایان این تاریخ دولت وحدت ملی تشکیل نشود مخالفان اقدام به تشکیل دولت جدید در برابر دولت کنونی خواهند کرد موضوعی که به شدت موجب نگرانی گروه 14 مارس بوده و احتمال به خشونت گرائیدن اعتصابها و اختلافات کنونی را در پی خواهد داشت.

به همین دلیل باید دید نمایندگان اتحادیه عرب که پیش از این موفق نشدند بحران لبنان را در مراحل قبلی و با اختلافات کمتر حل کنند اکنون چگونه خواهند توانست به این امر مهم دست یابند.