بحرانسازی آمریکا و اسرائیل در خاورمیانه
هزاره سوم با تکثیر جنگ و خشونت در منطقه آغاز شد و فضای ملتهبی را به وجود آورد که دامنه این التهاب حجم گستردهتری از حیات سیاسی و اجتماعی کشورهای منطقه را فرا گرفت. بیش از همه بحرانها، مسأله عراق و تحرکات القاعده مستمسکی شد تا آمریکا به بهانه دفاع از امنیت و منافع خود و استقرار دموکراسی به خاورمیانه آید. اما اکنون زمان داوری نهایی درباره این هجوم بزرگ است. درست در روزهایی که اسرائیل به دنبال چیدن میوههای این تهاجم بزرگ است، واشنگتن با پرسشهای عمیقی در برابر استراتژی خود روبهروست، این استراتژی مسأله فلسطین را لاینحل ساخته؛ عراق را برای همیشه بحران زده کرده و القاعده را گستاختر ساخته است. به منظور تحلیل و بررسی اجمالی این وضعیت «ایران» گفتوگویی با «کامل وزنه» استاد دانشگاه لبنان انجام داده است که از نظر گرامیتان میگذرد:
* خاورمیانه، هزاره جدید را با چالشهای تازه آغاز کرده است شما این چالشهای پیشرو را چگونه تحلیل میکنید؟
** پس از 11 سپتامبر آمریکا درصدد برآمد تا به مداخله نظامی در خاورمیانه دست بزند. بنابراین عراق را مورد هجوم قرار داد و نیروهای خود را در منطقه وسیعی گسترش داد. اسرائیل نیز همواره در خدمت اهداف آمریکا بوده است. 11 سپتامبر سکوی پرتاب آمریکا برای بیثباتسازی منطقه بویژه خلیجفارس بود. هدف آمریکا از این هجوم عمدتاً تأمین منافع بلندمدت خود است.
* خاورمیانه مملو از درگیریها و مناقشات است. این وضعیت روز به روز تشدید میشود. شما منبع این تنشها را در چه میدانید؟
** مناقشات اصلی در خاورمیانه دو عامل مهم دارد. نخستین عامل به مسأله فلسطین مربوط میشود. فلسطینیان حق دارند که سرزمین و کشور خود را داشته و زندگی سعادتمندی داشته باشند. عامل دوم، امنیت نفت و گاز طبیعی است. این مسأله موضوع اصلی نگرانیهای آمریکا و کشورهای قدرتمند اروپایی است. آنان خواهان سلطه بر منطقه هستند زیرا تسلط بر منابع نفت و گاز خاورمیانه امتیاز مهمی را در چانهزنی با قدرتهای در حال ظهور نظیر هند و چین در اختیار آنان قرار میدهد. این مسأله همچنین سبب میشود تا این قدرتها وزنه سنگینتری را برای پس زدن مخالفان سیاستهای آنان داشته باشند. به همین دلیل است که آمریکا برای دستیابی به چنین وزنهای به خاورمیانه روی آورده و عامل جدیدی برای بیثباتی در منطقه ایجاد کرده است.
* خاورمیانه عرصه ظهور جنبشها و حرکتهایی نظیر اخوان المسلمین و حزبالله است و روز به روز گرایش به آنها فزونی مییابد. با توجه به محبوبیت فزاینده آنان، این جنبشها در آینده چه نقشی میتوانند ایفا کنند؟
** حزبالله به عنوان نیروی مقاومت نقش مهمی را در برابر هجوم تابستان گذشته اسرائیل به لبنان ایفا کرده و در جنگی شرافتمندانه به پیروزی مقابل صهیونیستها دست یافت. این پیروزی مانع از استیلای بیشتر آمریکا و اسرائیل بر منطقه شد. سایر جنبشها مانند حماس و جهاد اسلامی نیز نقش مشابهی دارند. آنان در فلسطین نیروهای مشروعی برای رویارویی با اسرائیل هستند. متأسفانه نیروهای افراطی مانند القاعده نیز در منطقه حضور دارند که جنایات بزرگی را مرتکب شده و عراق را به سوی بیثباتی سوق دادهاند.
* پیشبینی شما از آینده رژیمهایی سیاسی منطقه و بویژه حکومتهای محافظهکار عرب چیست؟
** این رژیمها مورد حمایت قدرتهای بینالمللی و منطقهای هستند و به نظر میرسد که تا مدتهای مدیدی قدرت را در قبضه داشته باشند. در حال حاضر تلاش جدی برای ترکیب قدرت در این کشورها صورت نمیگیرد که سعودیها و رژیم مبارک از آن جملهاند. اما میتوان پیشبینی کرد که در سالیان نه چندان دور شاهد انتقال قدرت در مصر خواهیم بود.
* خاورمیانه به محل جولان تروریستها مبدل شده است. چالشهای برآمده از تروریسم در منطقه را چگونه ارزیابی میکنید؟
** همه ما تروریسم را محکوم میکنیم و بر این باوریم که اعمال آنان خلاف انسانیت است. ما باید میان تعریف آمریکا از تروریسم و تعریف خود از دفاع غیرمشروع از دیدگاههای افراطی تمایز قائل شویم. اما در هر حال، حمله به غیرنظامیان محکوم است و نباید آن را از نظر دور داشت. از سوی دیگر، باید از دفاع مشروع حمایت کرد و آن را اشاعه داد.
* میخواهیم اندکی بر اوضاع عراق متمرکز شویم. در 2 سال اخیر گروه عظیمی از بمبگذاران انتحاری در عراق شکل گرفته است. این پدیده چگونه به وجود آمده است؟
** آنان مقهور نیروی نفرت هستند و قادر نیستند میان نیروهای مهاجم و آنان که خواهان ساختن عراقی دموکراتیک هستند تمایز قائل شوند.
* دولتمردان عراق و بوش هنوز نتوانستهاند در اوضاع عراق بهبودی حاصل کنند. علت آن چیست؟
** امنیت عراق در دست مردم عراق است و به اعتقاد من، با توجه به ظرفیت و ابزارهایی که دارند باید حرف آخر را در این باره بزنند و باید آنان خود امور کشورشان را ادامه کنند. تا زمانی که آمریکا بر کنترل تمام اوضاع عراق تأکید دارد اوضاع عراق پر هرج و مرج خواهد بود.
به نظر من، تحولات اخیر و دیدار اخیر میان نمایندگان آمریکا و ایران درباره عراق بخش مهمی از اوضاع آشفته عراق را بهبود خواهد بخشید.
* القاعده عامل اساسی و تشدیدکننده تنشها و خشونتها در خاورمیانه است و راه خود را از افغانستان به عراق باز کرده است. این گروه اکنون درصدد است از آنجا به کشورهای حوزه دریای مدیترانه نفوذ کند.
ارزیابی شما از گسترش دامنه این گروه چیست؟
** القاعده زیانهای فراوانی به منطقه وارد آورده است. برای نمونه آنان مدعی هستند که با اسرائیل میجنگند. اما اقدامات آنان تأثیرات نامطلوب و معکوسی در برداشته است. متأسفانه برخی همچنان به عضویت این گروه درمیآیند و در تأثیرات سوء آن شریک میشوند. از سوی دیگر گروههای دیگری نیز به وجود آمدهاند که در راستای اهداف القاعده بویژه در شمال آفریقا فعالیت میکنند.
* چه تحلیلی از روابط آمریکا و اعراب دارید؟
** روابط نامتوازنی میان آمریکا و اعراب وجود دارد. آمریکا در این رابطه به دنبال منافع خود است و به عوامفریبی در منطقه روی آورده است. اقدامات آمریکا برخلاف خواستهها و منافع اعراب است. اکنون زمان آن فرا رسیده است که اعراب متحد شوند و سیاست خارجی واحدی را در پیش گیرند و به دنبال تأمین منافع خود باشند. اعراب نباید صرفاً دنبالهرو باشند بلکه باید خود ابتکاراتی را به دست گیرند تا بتوانند جایگاه خود را تقویت کنند. دنیای اسلام و دنیای عرب داراییهای زیادی دارند که باید آنها را به کار بندند.
* نومحافظهکاران آمریکا در خاورمیانه به طور مشخص در پی چه اهدافی هستند؟
** نومحافظهکاران میخواهند سیاستها و تاریخ جدیدی برای خاورمیانه بنویسند که در خدمت منافع اسرائیل باشد و اسرائیل را به ابرقدرت خاورمیانه مبدل سازد و صهیونیستها خواستههای اقتصادی و امنیتی خود را به منطقه دیکته کنند.
* به طور مشخص ممکن است این اهداف بلندپروازانه اسرائیل برای خاورمیانه را توضیح دهد؟
** به اعتقاد من، اسرائیل به این نتیجه رسیده که با توجه به حمایت نظامی آمریکا مورد حمله و تهاجم قرار نخواهد گرفت. به همین دلیل آنان اکنون که از این حمایت اطمینان کسب کردهاند خواستار سازش با فلسطینیها هستند تا از این طریق از موجودیت خود دفاع کنند.
اما شکست در جنگ با حزبالله برای اسرائیلیها بسیار دردآور بود و این پیروزی افق جدیدی را در برابر اعراب گشود و آنان نگاه متفاوتی به منطقه پیدا کردند. توهم شکستناپذیری اسرائیل در نزد اعراب رخت بربست و این باور را در نزد آنان به وجود آورد که حتی یک گروه کوچک نیز قادر به شکست دادن اسرائیل است.
* سیدحسن نصرالله دبیر کل حزبالله پیش از این خبر داده بود که اسرائیل در پی آغاز جنگی دیگر علیه لبنان است. در این باره چه نظری دارید؟
** اسرائیل در لبنان شکست خورد و تصور میکند که اگر جنگ دیگری را راه اندازد میتواند شکست قبلی را جبران کند.
اما با توجه به این شکست اسرائیل قادر به آغاز جنگی دیگر نیست. نصرالله رهبر معتبر و محبوبی است و بینش خوبی درباره تحولات منطقه دارد و دیدگاه او در این مورد درست است.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
