حامد رشیدی
ولادیمیر پوتین آخرین سال قدرت خود در کاخ کرملین را پشت سر میگذارد. رئیسجمهور روسیه طی سالهای اخیر نتوانست چهرهای مقتدرانه و کامل از مسکو ترسیم کند و علیرغم ظرفیتهای موجود در کشورش، قسمت اعظمی از انرژی کاخ کرملین را در میان لابیهای غیر ضروری و بعضاً زیانبار تلف نمود.
ولادیمیر پوتین در پیام اخیر خود به مجمع فدرال روسیه گفت این آخرین پیام وی است و بدینترتیب رسماً اعلام کرد پس از دوم ماه مارس سال 2008، شخص دیگری رئیسجمهور فدراسیون روسیه خواهد بود.
ولادیمیر پوتین در کاخ کرملین هشتمین پیام سالانه خود به «مجمع فدرال» را قرائت کرد. به گفته خود وی، این آخرین پیامی بود که وی به عنوان رئیسجمهور فدراسیون روسیه برای نشست سالانه مشترک نمایندگان دوما و شورای فدراسیون (سنا) ایراد کرده و پیام بعدی در سال آینده قطعاً توسط شخص دیگری ایراد خواهد شد. البته وی هیچ ارزیابی از عملکرد خود نکرده و حتی تأکید کرد که هنوز زود است که وی وصیتنامه سیاسی خود را اعلام کند.
مقامات بلند پایه سیاسی روسیه هر یک نظری نسبت به آخرین پیام پوتین به مجمع فدرال داشتند. بوریس گریزلوف، رئیس دومای دولتی روسیه میگوید: «پیام سالانه به مجمع فدرال، ساختمان استراتژیکی روسیه به عنوان یک ابرقدرت محسوب میشود و در این پیام طرحهای بلندمدت و پیگیرانه اقدامات روسیه و راهکارها برای تقویت مواضع کشور فرمولبندی میشود.»
ولادیمیر ژیرینوفسکی، نائب رئیس دوما نیز متذکر شد: «نکته مهم در پیام پوتین این بود که پس از دوم ماه مارس سال 2008، روسیه رئیسجمهور جدید خواهد داشت.»
وی افزود: «پیام پوتین، آرام، خوب و معقولانه بود و این راهی است که روسیه باید دنبال کند. روشن نمودن خطمشی این امکان را فراهم میسازد که در روسیه تزلزل و انقلابی روی ندهد و انتخاباتی آزاد برگزار شود.»
آلگ مارازوف، معاون اول دوما در این خصوص گفت: «فکر میکنم که ولادیمیر پوتین به عنوان رهبر ملی روسیه حتی پس از سال 2008 نیز باقی بماند، هر چند وی رسماً اعلام کرد که سال آینده قطعاً پست ریاست جمهوری کشور را ترک خواهد کرد. البته بعید نیست که وی از هماکنون برای خود مشخص کرده باشد که پس از انتخابات به کار مشغول شود. وی در پیام خود اقتصاد و معنویت را بهم مرتبط دانسته و به موفقیتهای کشور و نیز جهتگیریهای مشخص در توسعه کشور اشاره نمود.»
باید اذعان داشت که سیاستهای ولادیمیر پوتین طی سالهای پس از ریاست جمهوری بوش پسر نقش بازدارندهای را در پیشرفت کاخ کرملین داشته است. از این رو بسیاری از تحلیلگران نظام بینالملل از پوتین به عنوان شخصی آرمانگرا یاد میکنند که در عمل حتی توانایی مانور در حیاط خلوت خود را نیز ندارد. سکوت پوتین در برابر انقلابهای رنگین و دخالت واشنگتن در امور داخلی مسکو باعث شد تا موقعیت کاخ کرملین در جهان تنزل شدیدی پیدا کند. پوتین که سعی داشت بر خلاف بوریس یلتسین با فاصله گرفتن از واشنگتن و غرب، مسکو را به یک قطب سیاسی و اقتصادی در جهان تبدیل کند در این امر ناکام مانده است. حتی بازی روسها با برگ برنده گاز و انرژی نیز به صورتی بسیار ناشیانه صورت پذیرفت. رئیسجمهور روسیه و همراهانش در بسیاری از مقاطع حساس در برابر نیرنگها و وعدههای واشنگتن سر تعظیم فرود آوردند که همین مسئله موجب پسرفت روسها و فاصلهگیری کاخ کرملین از قطبیت شد.
در متن پیام پوتین نیز نکاتی به چشم میخورد که در جای خود قابل تأمل و تحلیل هستند:
"روسیه اکنون بر مسائل سیاسی خود فائق آمده و به عنوان یکی از اقتصادهای بزرگ جهان سر برآورده است. سرازیر شدن پولهای خارجی که برای کمک به مخالفان مورد استفاده قرار میگیرد، دخالت مستقیم در امور سیاسی داخلی روسیه است."
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه در ادامه سخنرانی سالانهاش در جلسه مشترک مجمع فدرال (مجلس اعلا) و دومای دولتی روسیه گفت: تمامی تعهدات روسیه را بر اساس کنوانسیون نیروهای متعارف در اروپا CFE به حالت تعلیق در میآورد. وی این اقدام را با طرحهای آمریکا برای استقرار سپر دفاع موشکیاش در شرق اروپا مرتبط دانست.
پوتین با لحنی بسیار تند، اظهار داشت: "امضا کنندگان معاهده 1990 ناتو احترامی برای آن قایل نشدند و آمریکا میخواهد سیستمهای دفاع موشکیاش را در لهستان و چک مستقر سازد و اوضاع را وخیمتر سازد. اگر مذاکره کنندگانی که وی آنها را به کشورهای ناتو پیشنهاد داده است نتوانند نگرانیهای روسیه را حل کنند، مسکو به طور کامل از این معاهده خارج خواهد شد."
روسیه اعلام داشته که طرح سپر موشکی که واشنگتن مدعی است با هدف حفاظت از جانب کشورهای "خودسر" اجرا میشود، تهدیدی برای امنیت ملی این کشور است. پوتین گفت: کشورهای ناتو سرگرم تقویت پایگاههای نظامی در مرزهای ما هستند و افزون بر آن درصدد مستقر کردن عناصری از سیستمهای دفاع ضد موشکی در لهستان و جمهوری چک میباشند. در این ارتباط من در نظر دارم، بنا به مصلحت، یک تعلیق موقت از جانب روسیه در این معاهده را اعلام کنم تا زمانی که همه کشورهای جهان آن را تصویب کرده و با دقت به اجرا گذارند، من پیشنهاد بررسی این مشکل را در شورای ناتو ـ روسیه دادهام و اگر هیچ پیشرفتی در این مذاکرات حاصل نشود، نسبت به امکان متوقف کردن تمامی تعهدات روسیه به معاهده CFE هشدار میدهم. این که روسیه در خصوص نحوه استقرار نیروهای مسلحاش در داخل مرزهای خود محدود شود، قدیمی شده است آن هم در حالی که کشورهای ناتو به بهانه اجرای شرایط این معاهده دست به چنین کاری میزنند. پوتین در این سخنرانی همچنین از دموکراسی روسیه دفاع کرده و به خارجیان نسبت به هرگونه مداخله در روند سیاسی کشورش هشدار داد و گفت: مهمترین رخداد کشورمان طی سال جاری انتخابات دوما است. این انتخابات اولین انتخابات در یک دوران "انقلابی" با سیستم جدیدی است که انتخاب حتی مخالفان را نیز سادهتر میکند. سرازیر شدن پولهای خارجی، دخالت مستقیم در امور داخلی ماست که متأسفانه روندی رو به رشد دارد. کسانی هستند که با مهارت از شعارهای دموکراتیک استفاده میکنند تا روسیه را به دوران گذشته باز گردانند، برخی نیز ثروتهای ملی کشور را به یغما میبرند و برخی دیگر نیز در پی نابودی استقلال سیاسی و اقتصادی ما هستند.
رئیسجمهور روسیه همچنین اظهارنظرها در خصوص اینکه برای سومین دوره وارد رقابتهای ریاست جمهوری خواهد شد را رد کرد، اما نگفت که چه کسی را به عنوان جانشین خود ترجیح میدهد.
وی گفت: سخنرانی بعدی ملی توسط فرد دیگری به عنوان رئیس کشورتان ایراد خواهد شد. بسیاری انتظار داشتند که من در این سخنرانی از کسی که ترجیح میدهم جانشینم باشد، سخن بگویم، اما برای من بسیار زود است که درباره خواستهای سیاسیام سخن بگویم.
پوتین سخنرانی خود را با درخواست از نمایندگان برای احترام به یلتسین و سکوت برای وی آغاز کرد و از ساخت یک کتابخانه ملی با یلتسین خبر داد.
دومین دوره ریاست جمهوری ولادیمیر پوتین در ماه مارس سال آینده به پایان میرسد و بر اساس قانون اساسی روسیه، وی نمیتواند بار دیگر نامزد انتخابات ریاست جمهوری شود.
در لابهلای جملات ولادیمیر پوتین نشانهای از شکست سیاست خارجی روسیه دیده نمیشود. این در حالی است که اگر مسکو در نقطه بحرانی کنونی قرار گرفته است و شورشهای مختلف در مسکو و سنت پترزبورگ به وقوع میپیوندد، این امر محصول سیاستهای دوپهلو و بعضاً ناآگاهانه کاخ کرملین است. تهدید اخیر روسیه مبنی بر خروج از ناتو برای آمریکا و غرب بار تهدید چندانی ندارد! این مسئله به دلیل رفتارهای مسکو و نرمش پوتین و همراهانش در نشستهای پشت پرده با واشنگتن و اتحادیه اروپاست. شاید اگر روسیه در جریان صدور قطعنامههای کاغذی علیه برنامههای صلحآمیز هستهای ایران، با کاخ سفید و سه کشور اروپایی همراه نمیشد و یا در مسائلی حساس مانند اشغال عراق یا جنگ 33 روزه حزبالله لبنان و رژیم اشغالگر قدس سکوتی مرموزانه اختیار نمیکرد امروز تهدیدهای کاخ کرملین لرزه بر ناتو و کاخ سفید میانداخت. اما سیاستها و رفتارهای دوگانه و مبهم روسها که ناشی از عدم توانایی مسکو در بازی با گزینهها و تهدیدات است سبب شده تا اظهارات اخیر پوتین وزن چندانی برای غرب نداشته باشند.
پوتین از تهدیدات آمریکا و اروپا و استقرار سیستم دفاع ضد موشکی در لهستان و چک هراسان است. وی همچنین از دخالت غرب در امور داخلی کشورش ابراز نارضایتی میکند اما حاضر نیست تا سهم خود و کاخ کرملین را در این راستا بپذیرد. بدون شک میان وضعیت نا به سامان سیاست خارجی روسها و بیدرایتیهای کاخ کرملین و کرنش روسها در برابر آمریکا در شورای امنیت سازمان ملل متحد رابطهای کاملاً مستقیم وجود دارد. رابطهای که پوتین علاقه ندارد در خصوص آن فکر کند.