مجلس خبرگان رهبری و چند نکته اساسی

دکتر یدالله جوانی

1ـ جهان اسلام، عالم تشیع و ملت شریف ایران و نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران، یکی از استوانه‌های بسیار گران‌سنگ و ارزشمند خود را از دست داد و بر همین اساس رحلت آیت‌الله مشکینی رضوان‌الله‌تعالی‌علیه، برای همگان رحلتی غم‌انگیز و تاسف‌بار و جانسوز بود. ایشان فقیهی مجاهد، عالمی پارسا، معلم اخلاقی وارسته و خودساخته و دارای حیات طیبه و زندگی زاهدانه بودند. ایشان در یک قلم، «عبدالله» یعنی بنده خدا بودند.

حضور پرشکوه و معنادار مردم در مراسم تشیع جنازه (تهران و قم)، در واقع تجلی و ظهور جایگاه مردان خدا در میان خلق خدا بود.

2ـ آیت‌الله مشکینی بیشتر به عنوان استاد و معلم اخلاق شناخته می‌شد، لکن او در کنار این جایگاه بسیار ارزشمند، در حوزه فقاهت از مراتب علمی بالایی برخوردار بودند.

ایشان سالیان متمادی با تدریس فقه، تفسیر، علوم قرآنی و مسایل معرفتی، شاگردان بسیاری را در حوزه علمیه قم تربیت کردند. با وجود اینکه از لحاظ علمی دارای مراتب بالا و در واقع در اوج بودند، اما همواره به دلیل همان تواضع، پارسایی و فروتنی از پذیرش مرجعیت فاصله گرفته و هرگاه شاگردان ایشان و دیگر فضلای حوزه علمیه پیشنهاد مرجعیت را به ایشان می‌دادند، رجوع‌کنندگان را به دیگران ارجاع می‌داد و می‌فرمود: «اصلح و اعلم وجود دارد.»

3ـ آیت‌الله مشکینی در ردیف اول عالمان دینی بود که به نهضت امام خمینی(ره) پیوست و در مسیر مبارزه با طاغوت و پیشبرد انقلاب اسلامی، متحمل رنج و تبعیدهای مکرر گردید. قبل از انقلاب و بعد از انقلاب یک لحظه از امام و پس از امام از خلف صالح ایشان فاصله نگرفت، به واقع می‌توان گفت آیت‌الله مشکینی با آن مراتب علمی بالا، ذوب در ولایت امام و رهبری شده بودند.

4ـ مسئولیت‌های سیاسی ایشان در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نیاز به واکاوی و تبیین دارد. حضور در مجلس خبرگان تدوین قانون اساسی، امام جمعه قم، ریاست شورای بازنگری قانون اساسی، ریاست عالیه جامعه مدرسین حوزه علمیه قم به عنوان مهمترین نهاد دینی ـ سیاسی کشور و ریاست مستمر تمامی ادوار مجلس خبرگان رهبری از بدو تاسیس تاکنون، مجموعه مسئولیت‌های کلان سیاسی این عالم بزرگوار طی 28 سال پس از انقلاب است.

5 ـ و اما نکته آخر؛ نکته آخر مرتبط با جانشینی حضرت آیت‌الله مشکینی برای ریاست مجلس خبرگان رهبری است. مجلس خبرگان رهبری در نظام جمهوری اسلامی دارای یک نقش اساسی و راهبردی است. جمهوری اسلامی ایران طبق قانون اساسی، نظامی دینی و بر محوریت ولایت مطلقه فقیه استوار است. توجه به رابطه مجلس خبرگان رهبری با موضوع رهبری از حیث انتخاب و نظارت بر نهاد رهبری از یک سوی و توجه به جایگاه و نقش رهبری در ساختار سیاسی کشور از طرف دیگر، اهمیت مجلس خبرگان رهبری در ساختار سیاسی کشور را بازگو می‌نماید. بدیهی است که ریاست این مجلس به لحاظ اهمیت و نقش مجلس خبرگان رهبری، از اهمیت بالایی برخوردار است. آیت‌الله مشکینی طی 3 دوره به خوبی این مجلس را اداره نموده و اکنون براساس تقدیر و مشیت الهی دار فانی را وداع کرده و باید فرد دیگری به عنوان رئیس مجلس خبرگان جایگزین ایشان گردد. همانگونه که انتخاب، معرفی و نظارت بر رهبری یک امر کاملا تخصصی و در حیطه اختیارات و صلاحیت مجموعه اعضای مجلس خبرگان رهبری است و براساس آئین‌نامه و مقررات خود این مجلس انجام می‌شود، انتخاب ریاست مجلس نیز طبق مقررات داخلی مجلس، در صلاحیت اعضای این مجلس است که در هنگام نیاز انجام می‌گیرد. با رحلت آیت‌الله مشکینی و خلأ ایجادی در ریاست مجلس خبرگان، به صورت عادی و در اجلاس آینده این مجلس که در روزهای سیزدهم تا پانزدهم شهریور ماه در تهران برگزار خواهد شد، اعضای خبرگان رهبری براساس تعهد دینی و انقلابی خود فردی را به عنوان رئیس این مجلس انتخاب خواهند کرد. با موضوع ریاست مجلس خبرگان که یک امر داخلی این مجلس است و تک تک افراد این مجلس از شخصیت‌های برجسته و نخبگان مذهبی: سیاسی کشور به حساب می‌آیند و به طور قطع آنان در انجام وظیفه در این مجلس، رضایت خداوند را ملاک عمل قرار می‌دهند، برخی از جریان‌های سیاسی با طرح بعضی موضوعات در مطبوعات و سایت‌ها به گونه‌ای برخورد کردند که گویا کشور وارد مرحله جدیدی شده و از این پس مجلس خبرگان متفاوت از قبل خواهد بود. نوع پرداخت این جریان‌ها و ارگان‌های مطبوعاتی آنان به موضوع، به گونه‌ای بود که حتی برخی از شبکه‌های ماهواره‌ای و رسانه‌های غربی تحت تأثیر مطالب داخلی‌ها، سخن از پیدایی بحران در ایران بر سر انتخاب ریاست مجلس خبرگان به میان آوردند. از زمان اعلام خبر بستری شدن آیت‌الله مشکینی در بیمارستان، برخی از مطبوعات وابسته به احزاب و گروه‌های دوم خردادی، به بهانه بیماری آیت‌الله مشکینی، با موضوع ریاست مجلس خبرگان و فرد جایگزین به گونه‌ای وارد بحث و طرح‌ گمانه‌ها شدند که گویا از مدت‌ها قبل برای چنین روزی برنامه‌ریزی کرده و از قبل سناریو‌ها و مطالب خود را آماده کرده بودند. ای کاش این جماعت کمی تحت تأثیر سیره نظری و عملی آیت‌الله مشکینی قرار می‌گرفتند و در پرداخت به این موضوع بر مدار وحدت با حفظ رعایت مصالح انقلاب و نظام سخن می‌گفتند. آیت‌الله مشکینی همواره منادی وحدت و رعایت مصالح اسلام بود و رمز موفقیت او نیز در گرو همین نوع نگرش بود. اما متأسفانه برخلاف این سیره، عده‌ای شروع به دسته‌بندی‌ها، جبهه‌بندی‌ها و طرح نگرش‌ها و دیدگاه‌های متفاوت در مجلس خبرگان کرده و با نام بردن از رئیس این جبهه و آن جبهه، و سنجش وزن هر کدام در مجلس، به گمانه‌زنی‌های واهی روی آورده و البته در واقع بر این خیال و تصور هستند که از این طریق و براساس نوعی پر و پاگاندا و تبلیغات سیاسی و عملیات روانی می‌توانند به مجلس خبرگان خط‌دهی کنند. این جریان در این ماجرا تا آنجا شتابان عمل کرد که در همان روز تشییع جنازه آیت‌الله مشکینی در تهران، روزنامه شرق در سرمقاله خود با عنوان «یک جایگاه، یک چهره» تکلیف اعضای مجلس خبرگان در تعیین ریاست مجلس را روشن کرد. روزنامه شرق ارگان یک طیف از جریان دوم خرداد، بدون توجه به اینکه انتخاب رئیس مجلس خبرگان توسط بیش از هشتاد مجتهد و براساس یک روند دمکراتیک در درون این مجلس باید انجام شود، به گونه‌ای جهت‌گیری کرد که گویا این مجلس و اعضای آن چاره‌ای جز این انتخاب ندارند. آنچه در این نوشتار مورد تأکید است، این نکته است که مسئله ریاست مجلس خبرگان به دلیل جایگاه و اهمیت این مجلس باید یک امر داخلی برای اعضای خبرگان رهبری باشد و نباید این موضوع را وارد بازی‌های سیاسی و دسته‌بندی‌های حزبی و جناحی کرد.

تمام تلاش آیت‌الله مشکینی در سه دوره ریاست بر مجلس خبرگان این بود که مجلس خبرگان را طوری رهبری و ریاست کنند تا شأن و جایگاه این مجلس حفظ گردد. توقع و انتظار این است که دلسوزان نظام، شخصیت‌های برجسته مذهبی و سیاسی کشور، احزاب و گروه‌ها با تأسی به این ویژگی حضرت آیت‌الله مشکینی، از هر نوع اقدامی که ممکن است خبرگان رهبری را تنزل جایگاه بدهد و آن را وارد بازی‌های سیاسی جاری کشور بنماید، پرهیز نمایند.