بررسی حوادث نیمه اول سال 1367 در ارتباط با جنگ ایران و عراق به خوبی نشان میدهد که از نظر نظامی دشمن با حمایتهای مستقیم و غیرمستقیم و همهجانبه توان قابل ملاحظهای یافته و در مقابل محاصره اقتصادی و نظامی موجب کاهش نسبی توان نظامی ایران گردید. در چنین شرایطی با دخالت آمریکا در جنگ و سرنگونی هواپیمای مسافربری ایرانی در اوایل تیر ماه سال 67 تهاجم دشمن آغاز شد و در کمتر از سه ماه تمام مناطق تصرف شده توسط ایران را باز پس گرفت. فعل و انفعالات نظامی نهایتا موجب اقدام شجاعانه و تدبیر حکیمانه رهبر انقلاب اسلامی امام خمینی(ره) مبنی بر پذیرش قطعنامه گردید. دشمن که احساس میکرد مواضع نظامی ایران در حالت ضعف قرار دارد. بعد از پذیرش قطعنامه اقدام به دو حمله سراسری در منطقه عملیاتی جنوب و غرب کشور نمود. در جنوب مجددا تا دروازه اهواز پیشروی کرد اما حضور رئیسجمهور وقت (مقام معظم رهبری) در اهواز و اعلان باقی ماندن در منطقه تا عقب راندن دشمن باعث شد تا نه تنها سیل نیروهای مردمی به سوی جبهه سرازیر شود، بلکه نیروهای نظامی نیز سریع خود را بازسازی نموده و با حمله به دشمن بیش از 300 دستگاه تانک و نفربر را منهدم نموده و یا غنیمت گرفته و صدها نفر از دشمن را به اسارت درآورده و آنها را مجبور به عقبنشینی تا خطوط مرزی نمودند.
در منطقه غرب نیز که دشمن قصد پیشروی داشت نیروهای آماده منافقین را به طرف ایران گسیل نمود و با پروازهای بالگردها و هواپیماهای نظامی، پشتیبانی مستقیمی را از ستون نظامی منافقین انجام داد.
منافقین و پیشروی برای فتح تهران
ستون نظامی منافقین بعد از عبور از مرز به سمت شهر اسلامآباد حرکت نمود. در بین مسیر مقاومتهای موردی توسط نیروهای پراکنده در منطقه صورت گرفت از جمله مقاومت در پادگان ابوذر و حماسه شهادت فرماندهان و سربازان پادگان.
ستون منافقین با درک ناصحیح از شرایط سیاسی و اجتماعی داخلی ایران مغرور از پیشروی روی جاده بعد از گذشتن از اسلامآباد به طرف کرمانشاه حرکت نمود تا به اصطلاح بعد از آزادی این شهر بتواند راه پیشروی خود را به سوی تهران هموار نماید. در چنین شرایطی مسئولان نظامی و سیاسی کشور با تدبیری هوشمندانه توانستند عملیات غرورآفرین مرصاد را طراحی و با فرماندهی امیر سرافراز ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپهبد شهید علی صیادشیرازی و با شرکت یگانهای ارتش و سپاه پاسداران اجرا نمایند.
مهمترین محورهای عملیات مذکور به طور خلاصه به شرح زیر است:
1ـ متوقف شدن دشمن در تنگه مرصاد با حضور یگانهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و ارتش جمهوری اسلامی ایران در منطقه عملیاتی با توجه به اینکه منافقین به صورت ستون و متکی بر جاده در حال حرکت بودند، ایجاد جبهه زمینی را از روبرو بسیار مشکل مینمود، لذا بعد از توقف منافقین طراحی عملیات به طرف استفاده از برتری هوایی جهت پیدا کرد.
2ـ یورش بیامان، دلاورانه و پر توان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران با جنگندههای تیزپرواز به طرف ستون نظامی منافقین آغاز گردید. سازمان رزم دشمن در همان حملات اولیه متلاشی و نفرات پیاده سراسیمه به طرف جاده و کوههای اطراف پناه بردند.
3ـ هواپیمای نیروی زمینی ارتش (هوانیروز قهرمان) با اجرای نقش اصلی خود در این عملیات، صحنههایی از حماسه و ایثار را آفرید که بارها در طول جنگ تکرار شده بود. با استفاده از جناحین و در طول جاده و ارتفاعات مناسب اطراف جاده بالگردها موضع گرفته و به طرف ستون به هم ریخته، آتش گشودند و نفرات پیاده را که در کوهها متواری شده بودند تعقیب کرده و به هلاکت رسانده و یا به تسلیم واداشتند.
از نظر آماری اقدامات هوانیروز به شرح زیر صورت گرفته است:
ساعت پرواز: 708 ساعت، حمل مجروحین 439 نفر
سورتی پرواز: 727 سورتی، حمل بار و تجهیزات 239 تن
حمل نفرات: 405 نفر، مهمات مصرفی 50 تن
اقدام هوانیروز در هلیبرد تیپ 55 هوابرد، تیپ 45 تکاور و یگانهای سپاه پاسداران در عقبه ستون زمینه را برای محاصره کامل منافقین فراهم آورد.
4ـ یورش و حمله یگانهای مستقر در تنگه چهار زبر (مرصاد) به منافقین و دستگیری نفرات متواری دشمن.
5 ـ بستن عقبه دشمن و جلوگیری از فرار به طرف عراق توسط نیروهای مردمی حاضر در منطقه و تیپ 55 هوابرد، تیپ 45 تکاور، تیپ 35 تکاور و یگانهایی از لشکر 81 زرهی. به این ترتیب منافقین با دو راهکار روبرو بودند، یکی خودکشی و یکدیگر را کشتن که تعداد قابل توجهی به این شکل خود را به هلاکت رساندند و دیگری تسلیم شدن به نیروهای اسلام که تعداد قابل توجهی نیز به اسارت درآمدند.
6ـ جهت جلوگیری از فرار منافقین به طرف ایلام نیز، تعدادی از یگانهای تیپ 45 از طریق زمین وارد منطقه درگیری شده و در فرودگاه اضطراری اسلامآباد موضع گرفتند و یگانهایی نیز با هلیبرد در ارتفاعات قلاویزان پیاده شده و مسیرهای مورد نظر را تحت کنترل قرار دادند.
7ـ در این عملیات که آخرین عملیات جنگ 8 ساله محسوب میشود علاوه بر یگانهای نظامی از سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی ایران، نقش نیروهای مردمی سازمانیافته و خودجوش بسیار مهم و سرنوشتساز بوده است. حمایت روحی و روانی مردم و مسئولین کشور، پشتیبانی سازمانی و غیرسازمانی در تدارک رزمندگان توسط پشتیبانی منطقه یک نیروی زمینی ارتش و گروه مخابرات 404 کرمانشاه نیز توانست نقش موثری را در متلاشی نمودن منافقین به عمل آورد.
8 ـ سرانجام بعد از 5 روز درگیری آخرین گلولههای شلیک شده در 8 سال دفاع مقدس بر سینه دشمن پرکینه نشست و برگ زرین و افتخار ارزشمند دیگری را برای نیروهای مسلح و مردم این سرزمین رقم زد تا دشمنان قسم خورده بدانند که دفاع از کیان انقلاب اسلامی و مرزهای مقدس جمهوری اسلامی در هر زمان و مکانی مقدور بوده و بیگانه و مزدور هیچ جای پایی در ایران نداشته و نخواهند داشت.