چین سد راه آمریکا

دولت ایالات متحده می‌گوید شمار اندکی از شرکت‌های چینی، محموله‌هایی از تکنولوژی‌های حساس نظامی را به سوی ایران گسیل داشته‌اند که انجام این کار بخشی از همان گرداب ناشی از تجارت چین ـ ایران است که هرگونه تلاش برای اعمال فشار روی تهران به منظور مهار کردن برنامه هسته‌ای آن را با مشکل مواجهه می‌سازد.

مقامات رسمی ایالات متحده می‌گویند، وزارت امور خارجه و سفارت آمریکا در پکن با شروع سال جدید، سیل اعتراض‌های رسمی خود را نسبت به ارسال این محموله‌ها به سوی دولت چین گسیل داشته‌اند. آنها می‌گویند این کالاها شامل یکسری فلزات بخصوص و دیگر اقلام دو منظوره است که می‌تواند به همراه تعدادی محموله که به مقصد تولیدکننده اصلی موشک‌های بالستیک ایران حمل می‌شود به برنامه‌های هسته‌ای و موشکی تهران کمک کند. ایالات متحده اینگونه استدلال می‌کند که چنین تجارتی در قطعنامه مربوط به تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران در ماه دسامبر ممنوع اعلام شده است.

دولت چین از ارائه پاسخ به سوالات مربوط به ادعاهای ایالات متحده خودداری کرده است. چین قبل از این جریان ایالات متحده را به اعمال تحریم علیه شرکت‌های چینی متهم کرده و اعلام کرده که این اتهامات بر پایه مدارک بی‌اساس صورت گرفته است. بحث و مشاجره روزافزون بر سر تجارت رو به رشد چین با ایران که در حال حاضر صادرات آن به ایران در شش ماهه اول سال جاری از مرز 70 درصدی در سال 2006 نیز گذشته و به 2/3 میلیارد دلار رسیده، به لحظه حساسی رسیده است. شورای امنیت سازمان ملل که کشور چین را به عنوان یکی از پنج نفر عضو دائمی دارای حق وتوی خود به حساب می‌آورد، در حال سبک سنگین کردن این مسئله است که آیا با تصویب قطعنامه سوم، تحریم‌های شدیدتر تجاری و مالی را در مورد ایران به خاطر پیگیری برنامه غنی‌سازی اورانیوم اعمال کند یا نه. ایالات متحده، بریتانیا و تعداد دیگری از کشورهای اروپایی ادعا می‌کنند که ایران تحت پوشش تأمین انرژی داخلی، برنامه تولید سلاح‌های هسته‌ای را دنبال می‌کند و تهران این اتهام را رد می‌کند.

سازمان ملل تاکنون دو قطعنامه تحریم را علیه ایران به تصویب رسانیده است تا این کشور را وادار به متوقف ساختن برنامه هسته‌ای خود کند. این اقدامات شامل صدور دستور جهت مسدود کردن دارایی‌های بین‌المللی یک بانک بزرگ ایرانی و ده مورد مربوط به برنامه‌های موشکی و هسته‌ای کشور بوده است و نیز تحریم صدور سلاح‌های ایرانی که در مراحل دیگر گنجانیده شده است را نیز در بر می‌گیرد. با این حال، ایران بدون وجود هیچ‌گونه پشتوانه‌ای برنامه هسته‌ای خود را با فشار به جلو برده است.

بحث بر سر چگونگی پیگیری مسئله هسته‌ای ایران بهنگام ملاقات رهبران جهان در مجمع عمومی سازمان ملل در ماه سپتامبر، احتمالاً مرکز توجه همگان خواهد بود. چین و روسیه که دو عضو دائم دیگر شورای امنیت هستند ظاهراً هوشیاری بیشتری در زمینه حمایت از تحریم شرکت‌هایی به خرج خواهند داد که مرکزیت بیشتری برای اقتصاد یا سیستم بانکداری ایران دارند.

ارسال محموله‌های بحث آفرین چین به ایران که با خشم و عصبانیت ناشی از صادرات معیوب چین به ایالات متحده مقارن شده است، قابلیت پکن را در کنترل انتقال مواد بالقوه تسلیحاتی به کشورهای تحت مراقبت بین‌المللی زیر سوال برده است.

ایالات متحده مدت‌های مدیدی است که چین را متهم به تأمین تکنولوژی هسته‌ای کشورهایی نظیر کره شمالی، پاکستان، ایران و لیبی کرده است. این در حالیست که در سال‌های اخیر، پکن به توافقنامه‌های بین‌المللی منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای پیوسته و قوانین سخت‌تری را در مورد صادرات اعمال کرده است. ژوزف سیرینسیون کارشناس کنترل تسلیحات کانون آزادیبخش توسعه آمریکایی می‌گوید، مشکلی در مورد خط‌مشی سیاسی دولت وجود ندارد. در حقیقت این مشکل چین است که کنترلی روی مسئله صادرات اعمال کند یا نه، مشکلی که بسیاری از کشورها با آن دست به گریبانند. سازمان‌های جاسوسی ایالات متحده در یک رخداد محرمانه در سال جاری، به مقامات سنگاپور در مورد کانتینری که بندرگاه خود را از چین به مقصد ایران ترک کرده بود هشدار دادند. به گفته ایالات متحده و دیگر مقامات رسمی بین‌المللی، مأموران گمرک سنگاپور از درون این کانتینر مقادیر زیادی از ترکیبات شیمیایی مورد استفاده در ساخت سوخت جامد برای موشک‌های هسته‌ای را پیدا کردند.

مقامات رسمی ایالات متحده می‌گویند، در این میان نکته‌ای که بیشتر موجب نگرانی می‌شود دریافت کننده مورد نظر این محموله یعنی گروه صنعتی شهید باقری است که مسوول به ثمر رساندن تلاش‌های ایران در جهت توسعه موشک‌های دوربرد است. نام این شرکت در لیست 10 شرکتی جای گرفته که قرار است در ماه دسامبر از سوی سازمان ملل مورد تحریم قرار گیرند. مقامات ایالات متحده از فاش کردن نام شرکت چینی که متهم به ارسال این محموله بوده و یا دیگر شرکت‌های متهم به ارسال محموله‌های اخیر خودداری کردند. این مقامات می‌گویند بیشتر صادرات چینی مورد نظر به ایران از طریق پنج یا شش شرکت چینی صورت گرفته است که همگی آنها به دلیل اتهام ارسال اجزاء موشکی و دیگر تجهیزات نظامی ممنوعه به ایران به طور یکجانبه از سوی ایالات متحده تحریم شده‌اند. ایالات متحده از سال 2005 تاکنون نه شرکت چینی را که معتقد است در چنین تجارتی دست داشته‌اند به طور یکجانبه تحریم کرده است. این تحریم‌ها شرکت‌های ایالات متحده را نیز از انجام هرگونه معاملات تجاری با شرکت‌های مذکور منع می‌کند.

شرکت‌هایی که دولت بوش آنها را به عنوان شعبه‌های سریالی تکثیر یافته از ایران می‌شناسد، شرکت تکنولوژی آلیت پکن، شرکت صنعتی سهامی دیوار بزرگ چین و شرکت سهامی صادرات و واردات ماشین آلات ظریف ملی چین هستند. یکی از مقامات عالی شرکت آلیت پکن می‌گوید تولیدات این شرکت هیچ ارتباطی با تولید تسلیحات نظامی نداشته و این شرکت روابط تجاری خود را با ایران را از سال 2003 قطع کرده است. سخنگوی زن شرکت دیوار بزرگ چین می‌گوید که شرکت آنها هرگز دارای ارتباط تجاری با ایران نبوده است. صاحب منصب شرکت صنایع ظریف ملی از اظهارنظر در این مورد خودداری کرد.

سال گذشته هنگامی که ایالات متحده بار دیگر تحریم‌های اعمال شده علیه این شرکت‌ها را به اتهام ادامه ارسال محموله‌های حساس به ایران تجدید کرد یک سخنگوی وزارت امور خارجه چین در این‌باره گفت که ایالات متحده هیچ مدرکی دال بر تخلف این شرکت‌ها ارائه نداده است و این حرکت آمریکا را به عنوان یک عمل غیر مستدل و بی‌نهایت غیر مسوولانه مورد انتقاد قرار داد.

برای آمریکا، روابط اقتصادی رو به رشد چین با ایران بزرگ‌ترین مانع را بر سر راه استراتژی تلفیق فشار اقتصادی با محرک‌ها به منظور عقب راندن تهران از برنامه هسته‌ای خود قرار می‌دهد. در وضعیتی که بسیاری از شرکت‌ها و بانک‌های اروپایی شروع به قطع مبادلات خود با ایران کرده‌اند، شرکت‌های چینی هنوز چون موج به پیش می‌تازند. یک دسته از گروه‌های صنعتی شمال چین یا نورینکو که تنها تولیدکننده عمده صنایع دفاعی چین است، قراردادی را به ارزش 590 میلیون دلار برای تأمین قطارهای زیرزمینی سیستم متروی تهران به امضا رسانیده است.

مقامات ایالات متحده می‌گویند در بحث و گفت‌وگویی که با پکن داشته‌اند، مقامات چینی ارسال محموله‌های ویژه را که ناقض قطعنامه‌های سازمان ملل یا هر معامله بین‌المللی دیگری باشد، رد کرده‌اند. در موارد دیگر، آنها قول تحقیق داده‌اند ولی هیچ پیگیری آشکاری صورت نگرفته است. مقامات ایالات متحده می‌گویند چین در ارتباط با بعضی از موارد سخت‌گیری نشان داده است. دون ماهلی، یکی از مقامات ارشد وزارت امور خارجه به عضوی از کنگره ایالات متحده گفته است که آمریکا در ماه جاری قادر به اثبات میزان کنترل یا آگاهی مقامات چینی در مورد بی‌بندوباری رو به افزایش شرکت‌های چینی فعال در تجارت مواد مرتبط با سلاح‌های کشتار جمعی و سیستم ارسال آنها نبوده است.

مقامات دولت بوش می‌گویند که ایالات متحده در عین حال بر ارسال محموله از کشورهای دیگر نظیر آلمان و ایتالیا به سوی ایران نیز نظارت می‌کند. آنها می‌گویند واشنگتن می‌تواند تحریم‌های ایالات متحده را علیه بعضی از این شرکت‌ها در آینده اعمال کند.