پرس تی وی در صحنه رقابت

بیشتر رسانه‌های مخالف، همان غولهای رسانه‌ای دنیا بودند که در جریان راه‌اندازی پرس تی وی به صورت مستقیم و غیر مستقیم سعی کردند آن را سخنگوی دولت جمهوری اسلامی و بی‌اهمیت جلوه دهند و نقد جانبدارانه آنها همه اجزای این شبکه تازه تأسیس را از ابعاد گرافیکی گرفته تا شیوه به کارگیری خبرنگاران شامل می‌شد و بیرون کشیدن جهتدار سابقه سیاسی و خبری خبرنگاران خارجی که با پرس تی وی همکاری می‌کنند، یکی از همین اقدامات بود. شبکه تلویزیونی بی.بی.سی در اخبار شامگاهی خود در روز دوم جولای اعلام کرد، سازمان دولتی صدا و سیمای ایران یک شبکه تلویزیونی ماهواره‌ای 24 ساعته انگلیسی راه‌اندازی کرده است. این شبکه در بخش پایانی خبر خود موضوع اختصاص داشتن شبکه پرس را به شیعیان مطرح کرد. روز سوم جولای بی.بی.سی خبر دیگری را درباره یکی از مجریان پرس تی وی با این تیتز منتشر کرد: «ریدلی، روزنامه‌نگاری که به استخدام پرس تی وی درآمده کیست؟» در متن این خبر پس از توضیحاتی راجع به سابقه فعالیت‌های سیاسی و رسانه‌ای خانم ریدلی درباره او قضاوت می‌شود که احتمالاً به سندرم استکهلم مبتلا شده است. این سندرم یک بیماری ویژه و روانی است که کسانی که به گروگان گرفته می‌شوند پس از مدتی هوادار گروگان خود می‌شوند. او نیز در زمانی که تلاش کرد در آستانه حمله آمریکا به افغانستان مخفیانه وارد این کشور شود مدتی را در زندان طالبان گذراند... بی.بی.سی خانم ریدلی را متهم می‌کند به این‌که حامی تفکر طالبانی است، اما واقعیت این است که این خبرنگار یهودی بود و در جریان حمله آمریکا به افغانستان آمد؛ مسلمان شد و نسبت به ادامه اشغال افغانستان از سوی آمریکا و جنایاتی که به مسلمانان این کشور می‌شد، اعتراضاتی داشت. رسانه‌های غربی او را به تندروی متهم کردند، اما درست چند روز پس از اعلام این خبر یک میزگرد سیاسی درباره فلسطین با اجرای ریدلی و با حضور 2 مسلمان در شبکه پرس برگزار می‌شود که یکی از این دو مسلمان تندروی می‌کند و مورد انتقاد ریدلی قرار می‌گیرد و او بصراحت اعلام می‌کند که از تعصب محض و تندروی باید پرهیز کرد. ماجرای خانم ریدلی به همین جا ختم نمی‌شود، چون سابقه فعالیت‌های سیاسی و سوژه مناسبی برای فرافکنی رسانه‌های معاند است. شبکه خبری سی.ان.ان در روز دوم جولای خبر آغاز به کار پرس تی وی را این‌گونه شروع می‌کند: «هم‌اکنون دهها شبکه خبری در سراسر دنیا فعالیت می‌کنند، اما یک شبکه جدید به این جمع اضافه شد و تلویزیون دولتی ایران اولین شبکه خبری 24 ساعته خود را به زبان انگلیسی راه‌اندازی کرد.»

سی.ان.ان در اخبار اولیه خود درباره شبکه پرس به صورت مستقیم اظهارنظر نکرد، اما روز 9 جولای میزگردی با حضور 2 زن از این شبکه پخش شد که یکی از مهمانان آنان همین خانم ریدلی بود و دیگری نازنین انصاری سردبیر ایرانی هفته‌نامه کیهان در لندن، مجری این میزگرد با مقدمه کوتاهی آغاز کرد: «پرس تی وی به جمع شبکه‌های جدید انگلیسی اضافه شده است. آیا این شبکه موفق خواهد بود؟ سی.ان.ان این موضوع را بررسی می‌کند» و سپس از انصاری پرسید: «پرس تی وی زیر نظر IRIB اداره می‌شود و ناگزیر است نه تنها از قوانین تلویزیون ایران، بلکه از قانون اساسی این کشور پیروی کند از این رو یکسری خبرهایی هستند که این شبکه حق پخش آنها را ندارد» و انصاری در ادامه صحبتهای مجری، برخی مسائل جاری ایران را مثال می‌زند و می‌گوید که پرس تی وی اخبار این‌گونه را پخش نمی‌کند: ریدلی در پاسخ به انصاری توضیح می‌دهد که این شبکه موظف نیست که فقط اخبار ایران را پوشش دهد و به کل رویدادهای جهان می‌پردازد. مشاجره لفظی میان انصاری و ریدلی به آنجا ختم می‌شود که ریدلی او را به عنوان یک ضد ایرانی معرفی می‌کند. حضور نازنین انصاری به عنوان یک ایرانی در کنار فردی که مدعی دفاع از جامعه و دولت ایران نیست، اما چون پرس تی وی به او اجازه می‌دهد آنچه را که می‌بیند گزارش بدهد، از این شبکه حمایت می‌کند؛ هدفمند بودن برنامه‌های رسانه‌های غربی را در مواجهه با پرس تی وی وی نشان می‌دهد.

راد می‌گوید: ریدلی تنها یکی از همکاران خارجی ماست که رسانه‌‌های غرب بر آنها انگشت گذاشته‌اند. در این قبیل اقدامات نشانه بارز عنادورزی آنها و اهمیت پرس تی وی است. چون اولین معیار ما در انتخاب خبرنگاران و مجریان خارجی این بود که تحلیلگر و حرفه‌ای باشند و اتفاقاً در میان خبرنگاران ما افراد حرفه‌ای حضور دارند که براحتی جذب هر بنگاه رسانه‌ای نمی‌شوند. راد اضافه می‌کند که شبکه پرس هیچ برنامه‌ای در پاسخ به جوسازی‌های رسانه‌های غربی ندارد، اما در عمل خلاف گفته‌های آنها را به مخاطبانش ثابت می‌کند.

پادزهر فاکس نیوز

روزنامه‌ گاردین روز سوم جولای در خبری با عنوان پادزهری برای فاکس، نوشت: شبکه خبری انگلیسی زبان 24 ساعته پرس تی وی عرضه شده و رئیس‌جمهور ایران هدف آن را مقابله با تبلیغات کانال‌های غربی اعلام کرده است. در ادامه این خبر آمده است: بیشتر خبرنگاران این شبکه غیر ایرانی و از کشورهای آمریکا و انگلیس هستند که معروف‌ترین آنها خبرنگار سابق «ساندی اکسپرس» (منظور خانم ریدلی است) که پس از اسارت و گرفته شدن از سوی طالبان در سال 2001 به اسلام گروید. او در گفتگو با گاردین اعلام کرده است: «پرس تی وی خنثی کننده تلویزیون فاکس و پوشش خبری متفاوتی در مقایسه با جریان غالب رسانه‌های غربی ارائه می‌کند بدون این‌که در آن سانسوری اعمال شود.»

گزارش بعدی گاردین درباره پرس تی وی قالب و محتوی این شبکه را موضوع قرار می‌دهد «این شبکه ایرانی نسخه مشابهی از شبکه بی‌بی‌سی است، ولی مضمون آن بی‌بی‌سی را تهدید می‌کند.»

اما مشکل اصلی پرس تی وی برای جلب‌نظر مخاطب غربی، نه پروپاگاندای پررنگ و آشکار این شبکه بلکه برنامه‌های کشدار و کسل‌کننده آن است وگرنه تجربه فاکس نیوز ثابت کرده لازم نیست. خیلی نگران واقعیت و درستی اخبار باشید، به شرط آن‌که گزارش‌هایتان کوتاه و کمتر از 60 ثانیه باشد و برنامه‌هایتان را از موسیقی پر سر و صدا پر کنید! به اعتبار گفته‌های یکی از کارمندان پرس تی وی در لندن در روزهای دوم و سوم جولای پرس تی وی کانون توجه و تمرکز رسانه‌ها بود و بعد از آن پرداختن به این شبکه تبدیل شد به اشاره‌های پراکنده و نقد عملکرد آن در ستون روزنامه‌ها و گاهی هم برنامه‌های تلویزیونی. از آن جمله می‌توان به یادداشت خانم «زوئی ویلیامز» ستون نویس روزنامه گاردین چاپ لندن اشاره کرد که روز 11 جولای (20 تیر) چاپ شد با عنوان شرم و حیای زنان از ایران تا انگلستان. ویلیامز در یادداشت خود آورده است: چند روز پیش به طور تصادفی سر از تلویزیون پرس در آوردم. قبلش فکر می‌کردم این هم شبکه‌ای مثل دیگر شبکه‌های ماهواره‌ای است. قرار بود درباره تازه‌ترین کتاب «هیلاری کلینتون» نامزد ریاست جمهوری آمریکا صحبت کنم. پیش از شروع برنامه، خاتمی به طرف من آمد و گفت: می‌توانم یقه لباستان را ببندم. او در ادامه ستون خود، لباس جکی اسمیت، وزیر دفاع انگلیس را در پارلمان این کشور که با انتقاد بسیار روبه‌رو شده مثال می‌زند و از خود دفاع می‌کند که مثل او لباس نپوشیده بود و با وجود این‌که معتقد است اصحاب رسانه باید با پوشش معقول ظاهر شود این مسأله را دستاویزی قرار می‌دهد که در پایان یادداشت خود نتیجه بگیرد که فرهنگ ایرانی سرکوبگر است و به زنان ظلم می‌کند.

پرس تی وی را نبینید!

یک اصل ثابت شده در دنیا هست که می‌گوید وقتی درباره کسی زیاد سخن گفته می‌شود، مثبت یا منفی فرق نمی‌کند یعنی این‌که آن فرد دیده شده، اهمیت پیدا کرده و قابلیت نقد کردن را دارد. فاکس نیوز در میان این رسانه‌ها اقدام عجولانه‌ای کرد. مهمان یکی از میزگردهای این شبکه به رسانه‌های همتراز توصیه کرد که به پرس‌تی‌وی زیاد توجه نکنند چون به اعتبار آن می‌افزایند. فاکس نیوز معتقد است رسانه‌های غربی باید اقدام متقابل در برابر پرس‌تی‌وی داشته باشند. این شبکه پنتاگونی می‌گوید: ایران تلاش می‌کند این شبکه رقیبی برای فاکس نیوز و سی‌.ان.ان باشد. مطالبی که این شبکه مطرح می‌کند مواضع رسانه‌های غرب را به خطر می‌اندازد. مهمان میزگرد فاکس نیوز راهکار نادیده گرفتن شبکه پرس و در عوض نشان دادن مصیبت‌های مردم ایران را پیشنهاد می‌کند و این همان چیزی است که از آن به عنوان بایکوت رسانه‌ای یاد می‌شود و مهم این است که پرس‌تی‌وی برای این‌ که به رسانه‌ای تنها و بایکوت شده تبدیل نشود درایت ویژه‌ای را به خرج دهد.

سلاح یا رسانه 24 ساعته ایران

روزنامه صهیونیستی جروزالم پست در تحلیلی به مناسبت آغاز به کار شبکه پرس از این رسانه به عنوان سلاح 24 ساعته ایران یاد کرد. این روزنامه به زبان انگلیسی در اورشلیم منتشر می‌شود و در زمان تلاش یهودیان برای تأسیس اسرائیل به طور علنی از این اقدام حمایت می‌کرد و تا هم‌اکنون هم توسط گروههای راست و مدتی هم چپ صهیونیستی اداره شده است. از آنجایی که این روزنامه همیشه حکم یک سلاح و ابزار را داشته است طبیعی است که رسانه خبری ایران را هم سلاح 24 ساعته معرفی کند؛ اما واقعیت این است که سلاح رسانه‌ای هم همانند سلاح نظامی ویژگی‌ها و کارکردهای خاص خود را دارد و شاید مصلحت در این بود که از همان ابتدای آغاز چالش هسته‌ای ایران شبکه خبری انگلیسی زبان راه‌اندازی می‌شد برای این‌که صدای مردم ایران و مشرق زمین را به وسعت جهانی منعکس کند.

صدای مردم شرق به وسعت جهان

همه این بنگاه‌های رسانه‌ای که در این مدت درباره پرس تی وی پیشداوری کردند یا به قول راد در حاشیه پیش رفتند، توسط حکومت‌های غرب حمایت می‌شوند و اصلاً هزینه‌هایشان از محل همان حکومت‌ها تأمین می‌شود و در حالی که از لیبرال و دموکراسی سخن می‌گویند مدافع نظام سلطه هستند؛ اما با این‌که بارها توسط مدیران صدا و سیما و سرافراز معاون برون مرزی اعلام شد که پرس تی وی سخنگو و تریبون دولت ایران نیست آنها در اعلام اخبار خود بر دولتی بودن این شبکه اصرار ورزیدند. شاید مهمترین برنامه آنها این باشد که امکان ایجاد رادیو تلویزیون‌های خصوصی در ایران نیست بنابراین پرس تی وی هم رسانه متعلق به دولت ایران است. پرس تی وی می‌تواند حاکمیت دولتی را از درون خود پاک کند و به قول هدایتی کارشناس امور رسانه به عنوان مرجع دست اول اخبار و تحولات بخصوص خاورمیانه شناخته شود و با هنرمندی و به کارگیری حرفه‌ای ابزارهای رسانه‌ای حتی فراتر از رسانه ایرانی عمل کند. این شبکه می‌تواند انعکاس‌دهنده صدای حقیقی مردم مسلمان خاورمیانه برای غرب باشد. بویژه این‌که استفاده از کادر و خبرنگاران خارجی به همراه مدیریت ایرانی، تحول و ابتکار قابل تأملی است که می‌تواند تحول مثبتی را در سنت رسانه‌ای کشور ایجاد کند.

تولید و جریان سازی در یک شبکه خبری

شروع به وقت و شرایط مناسب شرط ضروری یک رسانه است. شاید اگر پرس تی وی در زمان آغاز چالش هسته‌ای ایران به میدان می‌آمد، نقطه آغاز مناسب‌تری داشت و بعد از آن هم به خاطر برخی منافع ملی به سرعت و با کمترین شرایط آمادگی شروع به کار کرد. این را راد می‌گوید و اضافه می‌کند که با این همه، سعی ما بر این است به مرور زمینه‌ها را برای بهتر کار کردن فراهم کنیم و قدرت تحمل را برای شنیدن صدای مخالف بالا ببریم. با توجه به این‌که پرس تی وی بر خلاف العالم در موقعیت و شرایط خیلی خاص و جدیدی به میدان نیامد. (چون مسأله هسته‌ای ایران و تبدیل شدن کشور به عنوان منطقه داغ خبری نکته امروز نبود) پرس تی وی باید برنامه منسجمی را برای درجا نزدن تدوین کرده و تجربه‌های نوینی را خلق کند و نکته دیگر این‌که پرس تی وی باید به تولید و نه ترجمه خبر بیندیشد که البته تاکنون هم چنین بوده ولی مهم این است که این روند ادامه داشته باشد تا بتواند در جهان موج و جریان خبری ایجاد کند؛ چرا که در عرصه رقابت رسانه‌ای صدای متفاوت داشتن و بایکوت نشدن درایت خاصی را می‌طلبد.