تقابل دو قدرت

‌سیدمرتضی مفید‌نژاد

‌ملاقات‌های مکرر جرج بوش و ولادیمیر پوتین در ‌سالهای گذشته، فارغ از اینکه با امضای توافقنامه و ‌یا اعلام اتفاق‌نظری درباره موضوعی خاص همراه ‌باشد، بیشتر نوعی به نمایش گذاشتن ارتباطی ‌صمیمی و دوستانه بین دو طرف بوده است. دیدار ‌اخیر رهبران روسیه و آمریکا در منزل پدر بوش و در ‌منطقه‌ای دریایی نیز در همین راستا شکل گرفت. ‌این دیدار در شرایطی شکل گرفت که دو طرف ـ ‌خصوصاً پوتین ـ به طور رسمی و غیررسمی یکدیگر ‌و اروپا را تهدید کرده و سیاست‌های جنگ‌طلبانه ‌یکدیگر را زیر سئوال برده بودند. نکته جالب توجه ‌اینجاست که با وجود این مسأله که دیدار اخیر از ‌جهت شکل با دیدارهای گذشته تفاوت‌های بسیاری ‌داشت، لکن از نظر برطرف کردن و کاهش میزان ‌اختلافات دو طرف هیچ نتیجه‌ای را در بر نداشت. در ‌پایان این نشست این‌طور به نظر رسید که پوتین ‌همه پیشنهادهای مثبت و سازنده را مطرح کرده و ‌اوست که سعی کرده اختلافات را به هر صورت ‌ممکن مرتفع سازد ولی موضع‌گیریهای طرف ‌مقابلش یعنی جرج بوش حاکی از این مسأله است ‌که او به هیچ‌وجه حاضر به عدول از سیاست‌های ‌خودش نیست. با توجه به مسائل مطرح در ‌مناسبات دو کشور بویژه تحولات هفته‌های اخیر در ‌اینجا لازم است به چند نکته پیرامون روابط آنها در ‌عصر حاضر اشاره کنیم:

‌روس‌ها مدعی هستند که به دلایل مختلف یک ‌قدرت بین‌المللی هستند و در آینده توان مطرح کردن ‌خود به عنوان یک قطب در سطح جهان را دارا ‌می‌باشند این کشور در حال حاضر با چالش‌های ‌عدیده داخلی نیز مواجه است و سعی می‌کند تا با ‌کنترل و مهار هر چه بهتر آن به عنوان یک رقیب ‌قدرتمند در مقابل غرب قدعلم کند. آنها از امتیازی ‌همچون شرایط جغرافیایی و ژئوپولتیک نیز در این ‌کشور استفاده بهینه کرده‌اند و تلاش دارند از این ‌ابزار برای حضور قدرتمندتر در خاورمیانه به عنوان یکی ‌از منافع ملی ایالات متحده آمریکا ـ استفاده کنند. ‌نکته حائز اهمیت این است که برخی معتقدند ‌مناسبات روسیه و آمریکا وارد فضای دوران جنگ ‌سرد شده است. البته ویژگی‌ها و شرایط این جنگ ‌سرد را متفاوت از دوران جنگ سرد سنتی می‌دانند. ‌مقامات رسمی روسیه این امر را رد می‌کنند و ‌معتقدند با دارا بودن مجموعه‌ای از زمینه‌های ‌همکاری و رقابت، قصد ادامه روابط را دارند اما موارد ‌اختلاف نیز بین دو کشور بسیار بالا گرفته است. ‌مهمترین موضوع چالش طی هفته‌های اخیر بحث ‌استقرار سپر موشکی در اروپاست که با پیشنهاد پوتین در اجلاس سران گروه 8 در آلمان مبتنی بر ‌استفاده مشترک از رادار جمهوری آذربایجان وارد ‌مرحله نوینی شده است. روسها معتقدند که آمریکا ‌مدت زمانی ابرقدرت است و در واقع از درگیر شدن ‌آمریکا در خاورمیانه خوشحال بوده و از هر چیز که ‌توان این کشور و نقش آن را کمرنگ کند استقبال ‌می‌کنند.

‌در آخر باید تصریح کنیم فضای جدیدی که بین ر‌وسیه و ایالات متحده آمریکا شکل گرفته، پروسه‌ای ‌است که در آن دو قدرت در تقابل با هم قرار گرفته‌اند ‌و هر کدام سعی دارند با حذف و کمرنگ کردن نقش ‌طرف مقابل در استحکام و ثبت قدرت خویش به ‌عنوان یک قطب جهانی بکوشند هر چند که در ظاهر ‌بر اصل تعامل و استمرار روابط تأکید دارند.