نگاهی به تحولات 70 سال گذشته سازمان مدیریت

شورای عالی اداری پس از تصمیمی که در 47 جلسه پیش خود در اسفند 78 با حضور سیدمحمد خاتمی (رییس‌جمهور وقت) گرفته بود شب دوشنبه با حضور رییس جمهوری دیگر (احمدی‌نژاد) به عمر هفت ساله تشکیلات اخیر آن پایان داد تا بار دیگر این سازمان 61 ساله دچار تحولاتی جدید شود. سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور که بر اساس مصوبه هشتاد و ششمین جلسه شورای اداری (در 11 اسفند 1378) به منظور تحقق مطلوب وظایف و اختیارات رییس‌جمهور موضوع اصل 126 قانون اساسی و تامین یکپارچگی در مدیریت کلان و فراهم کردن زمینه تحقق مطلوب برنامه توسعه اقتصادی اجتماعی و فرهنگی کشور از ادغام دو سازمان برنامه و بودجه و امور اداری و استخدامی کشور تشکیل شده و فعالیت‌های خود را از تیر ماه سال 1379 آغاز کرده بود در تیرماه  1386 با تصویب همان شورا تغییر شکل داد و تبدیل به "معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهور" شد. رییس‌جمهور احمدی‌نژاد  در جلسه شورای عالی اداری درباره هدف تغییر عنوان و کارکرد این سازمان گفت: با توجه به تغییر ماموریت‌های سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، باید ساختار این نهاد نیز دچار تحول شود که هدف از آن تقویت و ارتقای نظام برنامه‌ریزی و نظارت در کشور است. احمدی‌نژاد در عین حال یادآور شد: سازمان‌های تحت پوشش سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی زیر نظر دستگاه‌های اجرایی مرتبط به فعالیت خود ادامه خواهند داد. رییس‌جمهور از سال گذشته تحول در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور را کلید زده بود. بر اساس این مصوبه، قرار شد تصمیم ادغام شوراها در جلسه‌ای به ریاست معاون اول رییس‌جمهور و چهار نفر به انتخاب ریس‌جمهور اجرایی شود. پیش از این و در دوره جدید فعالیت دولت (نهم) به دستور رییس‌جمهور سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان‌ها به استانداری‌ها واگذار شده بود. همچنین وظایف دیگر این سازمان از جمله پرداخت حقوق به وزارت امور اقتصادی و دارایی محول شده بود.

نگاهی به پیشینه تاریخی

سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور از ادغام دو سازمان امور اداری و استخدامی کشور (سابق) و سازمان برنامه‌ و بودجه (سابق) به وجود آمد.

الف- سازمان برنامه‌ و بودجه

به منظور همانگ کردن فعالیت‌های عمرانی و لزوم تهیه برنامه‌هایی برای رشد اقتصادی و اجتماعی کشور در سال 1316 هجری شمسی شورای اقتصادی تشکیل شد. در 17 فروردین سال 1325 به موجب تصویب‌نامه هیات وزیران هیاتی به نام هیات تهیه نقشه اصلاحی و عمرانی کشور تشکیل شد. هیات دولت پس از دریافت گزارش‌های ارائه شده از سوی این هیات در مرداد ماه 1325 تصویب کرد؛ برای رسیدگی به برنامه‌های ارائه شده از سوی وزارتخانه‌ها هیات جدیدی به نام هیات عالی برنامه تشکیل شود. هیات عالی برنامه در سال 1327 لایحه قانون برنامه هفت ساله عمرانی کشور را تهیه و به مجلس وقت ارائه کرد. در این لایحه برای نخستین بار با توجه به لزوم جلوگیری از ایجاد اصطکاک بین سازمان‌هایی که عملیات مشابه انجام می‌دهند از سویی و لزوم تحول اقتصادی کشور از سوی دیگر پیشنهاد می‌شود اجرای برنامه از طریق همکاری بین دوایر دولتی و سازمان‌های وابسته به دولت از یک طرف و سازمانی خاص و نام سازمان برنامه از طرف دیگر انجام گیرد. به این ترتیب در مهر ماه 1327 اداره‌ای به نام اداره دفتر کل برنامه تاسیس می‌شود که بعد از این اداره سازمان موقت برنامه نامیده می‌شود. در نهایت طبق قانون مصوب 26 بهمن 1327 سازمان برنامه به وجود می‌آید. با تصویب قانون برنامه و بودجه در 15 اسفند 1351 سازمان برنامه به دلیل انتقال وظیفه تهیه و تدوین تمامی بودجه به آن "سازمان برنامه‌ و بودجه" نامیده می‌شود.

ب- سازمان امور اداری و استخدامی

در سال 1334 شمسی اداره کل طبقه‌بندی مشاغل وابسته به وزارت دارایی به وجود آمد که هدف آن برقراری هماهنگی در حقوق و مزایای مستخدمان کشوری و به طور کلی اجرای اصل حقوق مساوی برای کار مساوی در محدوه نظام طبقه‌بندی مشاغل بود. در سال 1337 اداره کل مذکور به سازمان خدمات کشوری تغییر نام یافت و از وزارت دارایی منتزع و تحت نظر نخست‌وزیر قرار گرفت. فکر تجدیدنظر در مقررات استخدامی و ایجاد مرکزی برای نظارت امور استخدامی کشور روز به روز قوت بیشتری می‌گرفت تا اینکه در سال 1340 شورای عالی اداری کشور به وجود آمد و کار تدوین قانون استخدام کشوری را از سر گرفت. شورای عالی اداری با بررسی کلیه قوانین و مقررات استخدامی کشور و بررسی و مقایسه مقررات استخدامی کشور با چندین کشور پیشرفته و در حال توسعه و بحث و مذاکره با صاحب‌نظران طرح مقدماتی لایحه استخدام کشور را تهیه کرد. این لایحه پس از بررسی و تجدیدنظر در هیات رییسه شورای عالی اداری کشور و کمیسیون منتخب در هیات دولت و کمیسیون استخدام مجلس شورای ملی در تاریخ 31 خرداد 1345 در 11 فصل به تصویب رسید. به موجب این قانون شورای عالی اداری جای خود را به سازمانی تحت عنوان سازمان امور اداری و استخدامی کشور داد.

تشکیل سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی

سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور بر اساس مصوبه هشتاد و ششمین جلسه شورای اداری (در 11 اسفند 1378) به منظور تحقق مطلوب وظایف و اختیارات رییس‌جمهور موضوع اصل 126 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و تامین یکپارچگی در مدیریت کلان و فراهم کردن زمینه تحقق مطلوب برنامه توسعه اقتصادی و فرهنگی کشور از ادغام دو سازمان برنامه‌ و بودجه و امور اداری و استخدامی کشور تشکیل شد و فعالیت‌های خود را از تیر ماه سال 1379 آغاز کرد.

ساختار تشکیلاتی

سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور متشکل از رییس (که سمت معاونت رییس‌جمهور را نیز بر عهده دارد) 9 معاونت و 43 مرکز، دفتر و اداره کل در زیر مجموعه معاونت‌ها و حوزه ریاست سازمان، 30 سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان، 10 شورا مربوط و سه واحد وابسته است.

الف- معاونت‌ها

1- معاونت امور اقتصادی و هماهنگی برنامه و بودجه 2- معاونت امور تولیدی 3- معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی 4- معاونت امور زیربنایی 5- معاونت امور اجتماعی6- معاونت امور فرهنگی؛ آموزشی و پژوهشی 7- معاونت امور فنی 8- معاونت امور مجلس و استان‌ها 9- معاونت اداری، مالی و منابع انسانی

ب- شوراها و هیات‌های وابسته

1- شورای عالی اشتغال 2- شورای امور اداری و استخدامی کشور 3- شورای حقوق و دستمزد 4- شورای عالی آمار 5- شورای عالی انفورماتیک 6- هیات عالی نظارت 7- شورای عالی نقشه‌برداری 8- شورای عالی فنی 9- شورای اقتصاد 10- شورای عالی اداری

ج- سازمان‌ها

مراکز و واحدهای وابسته

1- مرکز آمار ایران 2- موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی 3- سازمان نقشه‌برداری کشور.

اهداف و وظایف

سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور با برخورداری از تشکیلاتی نوین و جامع و در چارچوب قوانین و مقررات عهده‌دار وظایف متعددی بوده که عمده‌ترین آنها عبارت است از:

1- برنامه‌ریزی

1-1-انجام مطالعات و بررسی‌های اقتصادی و اجتماعی و پیش‌بینی منابع کشور به منظور تهیه برنامه و بودجه.

2-1- تهیه و تنظیم برنامه‌های میان‌مدت و بلندمدت به منظور نیل به توسعه پایدار و همه‌جانبه در کشور.

2-  بودجه‌ریزی

1-2- پیشنهاد خط مشی‌ها و سیاست‌های مربوط به بودجه کل کشور به شورای اقتصاد.

2-2- تهیه و تنظیم بودجه سالانه کشور با همکاری موسسات ذی‌ربط.

3- نظارت و ارزیابی

1-3- نظارت مستمر بر اجرای برنامه‌های توسعه و پیشرفت سالانه آنها.

2-3- نظارت و ارزیابی کارایی و عملکرد دستگاه‌های اجرایی کشور.

3-3- نظارت و ارزیابی طرح‌های عمرانی کشور.

4-  امور فنی

1-4- استقرار نظام فنی و اجرایی طرح‌های عمرانی کشور از طریق تدوین ضوابط فنی و اجرایی طرح‌ها.

2-4- سازمان‌دهی و ارزشیابی عملکرد عوامل فنی و اجرایی از طریق تهیه تدوین اجرا و نظارت بر اجرای ضوابط مربوط به تشخیص صلاحیت فنی و ارجاع کار به واحدهای تهیه و اجراکننده طرح‌های عمرانی.

5- امور انفورماتیک

1-5- برگزاری و اداره جلسات شورای عالی انفورماتیک کشور براساس آیین‌نامه مربوط و پیگیری و اجرای مصوبات شورا.

2-5- تهیه آیین‌نامه و ضوابط برای سالم‌سازی مراکز فعالیت کامپیوتری و احراز صلاحیت و طبقه‌بندی شرکت‌های کامپیوتری.

3-5- هماهنگی و نظارت بر امور شرکت‌های کامپیوتری.

4-5- صدور مجوز برای واردات تجهیزات کامپیوتری.

6- امور استخدامی

1-6- مراقبت در حسن اجرای قوانین و مقررات استخدامی کشور در وزارتخانه‌ها و موسسات دولتی مشمول قانون.

2-6- ارائه دستورات لازم درباره نحوه اجرای قوانین و مقررات استخدامی کشور به منظور ایجاد هماهنگی.

3-6- انجام مطالعات و تحقیقات لازم در امور استخدامی و ارائه پیشنهادها و نظرهای مشورتی به دولت.

7- امور تشکیلات و روش‌ها

1-7- اصلاح ساختار دولت و تمرکززدایی.

2-7- بررسی و تهیه پیشنهادها درباره هدفها و وظایف وزارتخانه‌ها موسسات و شرکت‌های دولتی.