منطقه خاورمیانه، آبستن تحولات جدید

محمدمهدی انصاری

یکی از معضلاتی که مسائل جهان اسلام را با دشواری و پیچیدگی مواجه ساخته و حالتی لاینحل بر آن حاکم می‌سازد تاثیرپذیری فزاینده این مسائل از سیاست اختلاف‌افکنی و فتنه و خشونت و تفرقه استکبار می‌باشد. لااقل تجربه نیم‌قرن اخیر به خوبی نشان داده هر جا که یک بحران یا معضل سیر طبیعی حل و فصل خود را طی می‌کند، ورود عوامل بیگانه و دخالت‌‌های سازمان یافته دشمنان، بحران از پی بحران می‌آفریند.

اکنون نیز شاهدیم که در چندین جبهه، فتنه ایجاد اختلاف از سوی دشمن دنبال می‌شود: در لبنان، جنگ و نزاع داخلی از سرگرفته شده و تنش‌های نظامی در امتداد تنش‌های سیاسی که هر دو از یک کانون آغاز شده‌اند، کلید خورده است.

در فلسطین، دو جنبشی که علی‌الصول باید جهت رهایی قدس و علیه صهیونیست‌ها فعالیت داشته باشند به منازعه همه جانبه با یکدیگر برخاسته‌اند. در عراق نیز که جولانگاه خشونت و ارعاب و ترور شده،‌ علاوه بر ناامنی و دهها سناریوی برنامه‌ریزی شده شاهد جسارت به مقدسات مسلمین هستیم...

در کنار این مسائل به خوبی می‌توان قرائن تغییر الگوی رفتاری آمریکا و هم‌پیمانانش را در منطقه خاورمیانه مشاهده کرد. استراتژیست‌های واشنگتن به این نتیجه رسیده‌اند که پیاده‌سازی الگوی کره در عراق اشغال شده تضمین کننده منافع بلند مدت کاخ سفید و رژیم صهیونیستی در منطقه استراتژیک خاورمیانه است.

بر این اساس به منظور عدم تکرار تجربه ویتنام، ارتش آمریکا با ایجاد پایگاه‌های نظامی و استقرار سیستم‌های مدرن دفاعی و تهاجمی در عراق، حضور طولانی مدت خواهد داشت. بدیهی است در کنار چنین استراتژی پرهزینه، سناریوهای موازی از قبیل افزایش ناامنی در عراق، رخ دادن تحولات سریع و انقلابی در جنگ روانی و تبلیغاتی علیه منافع جهان اسلام باید به مرحله اجرا گذاشته شوند.

گسترش حضور نظامی و تثبیت آمریکایی‌ها در خاورمیانه، دو کشور عمده تاثیرگذار در دنیا اسلام یعنی ایران و سوریه قابل مهار خواهند بود. از طرف دیگر روس‌ها که همیشه بازنده بازی‌های بزرگ در طول تاریخ روابط بین‌الملل بوده‌اند این بار هم در دام طرح آمریکا مبنی بر استقرار سپر موشکی در اروپای مرکزی غلتیدند و روسیه با اعلام موافقت جهت استفاده از پایگاه گابالین در آذربایجان، هم به منطقه ناتو (Nato zone) نزدیک‌تر شد و هم آمریکا را به منطقه استراتژیک خاورمیانه و جهان اسلام بیش از پیش مسلط کرد، که می‌تواند منافع کلیدی و حساسی برای روس‌ها داشته باشد.

هر چند روس‌ها با طرح این پیشنهاد وسوسه‌انگیز در پی کسب امتیازاتی از واشنگتن هستند اما واقعا بعید است که در ورای ژست آشتی‌جویانه آمریکایی‌ها، منافعی برای کرملین در نظر گرفته شود، چرا که در خاورمیانه‌ای منافع آمریکا تامین می‌شود که منافذ نفوذ سیاسی و اقتصادی و نظامی روس‌ها به حداقل رسیده باشد.

به هر حال، آمریکایی‌ها به شکل‌بندی تازه‌ای از مناسبات و معادلات در منطقه روی آورد‌ه‌اند که در آن تنها به منافع خود می‌اندیشند و اصولا برای ابر‌قدرت سابق شرق که در جنگ سرد 50 ساله بر آن فائق آمدند جز سیر قهقرایی و انزوا و انفعال به چیز دیگری نمی‌اندیشند. نخبگان و رهبران جهان اسلام نیز باید با دقت و ذکاوت این تحولات را دنبال نمایند و امت اسلامی را به تحکیم پیوندهای وحدت و همبستگی سوق دهند.