نگاهی از منظر اجلاس «مین» به مسیر روابط واشنگتن - مسکو
تغییر قاعده بازی قدرتها
داریوش صفرنژاد
جورج بوش، رئیسجمهور آمریکا با پذیرایی از ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه در «واکرز پوینت»، ویلای خانوادگی و پدری خود، تلاش کرد تا رضایت پوتین را برای هماهنگی در سیاستهای 2 کشور در زمینه مسائل مختلف بینالمللی و اختلافهای موجود با طرف روس جلب کند.
این ملاقات در شرایطی انجام شد که روابط میان آمریکا و روسیه در چند سال اخیر به خاطر موضوعهایی چون تضاد مواضع روسیه و آمریکا درباره ایران، مخالفت روسیه با ایجاد طرح ایجاد سپر دفاعی موشکی در اروپا (در لهستان و چک)، انتقاد آمریکا از محدودیت آزادیهای دموکراتیک در روسیه و مخالفت روسیه با جنگ عراق و موارد دیگری از این قبیل، تا حدی رو به تیرگی نهاده بود.
برگزاری این ملاقات با درخواست پوتین رئیسجمهور روسیه انجام شد. در واقع پوتین که قصد سفر به گواتمالا برای شرکت در اجلاس کمیته بینالمللی المپیک را داشت، خواستار ملاقات با بوش پیش از سفر به این کشور قاره آمریکا شد و بوش نیز که در آرزوی به دست آوردن چنین فرصتی بود به او جواب مثبت را داد.
این برای نخستین بار است که بوش پسر از یک رهبر خارجی در ویلای خانوادگی خودشان در «کن بانک پورت» ایالت «مین» در آمریکا که در سواحل اقیانوس اطلس قرار دارد، پذیرایی میکند.
در حالی که بوش پدر در دوران تصدی پست ریاست جمهوری آمریکا، در این مکان میزبان حسین شاه فقید اردن، جان میجر و اسحاق رابین، نخستوزیران پیشین انگلیس و اسرائیل بوده است.
دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین در این باره اظهار داشته است: این واقعیت که پوتین به «واکرز پوپنت» دعوت شده است، بیش از هر چیز نشان میدهد که 2 رئیسجمهور از روابط شخصی بسیار گرمی که با یکدیگر دارند لذت میبرند، چیزی که تضمینی برای تلاش جهت حل حساسترین مسائل بینالمللی میان این 2 نفر است.
بنابر گزارش روزنامه نیویورک تایمز، ایران یکی از محورهای اصلی ملاقات 2 روزه پوتین و بوش بوده، به علاوه طرح استقرار سامانه دفاع موشکی در اروپا و مسائل دیگری چون کوزوو، عراق و ... از دیگر محورهای گفتوگوی 2 رئیسجمهور بوده است.
رسانههای آمریکا در توصیف این دیدار با زبانی طنزآمیز به منوهای غذایی این منطقه و خرچنگهای خوشمزه آن اشاره کرده و این دیدار را «اجلاس خرچنگ»ها نامیدند. از نکات شنیدنی دیگر این بود که گفتهاند آمریکاییها پس از یک دوره جنگ لفظی با پوتین، اکنون حتی یک نوشیدنی به نام «معجون پوتین» هم آماده کردهاند تا در این مقطع حساس رئیسجمهور روسیه را عصبانی نکنند و در برخی از رستورانهای محلی «کن بانک پورت» نوشیدنی جدیدی با نام «معجون پوتین» متشکل از: عصاره نیشکر، کیک سیب و آب پرتقال ارائه و سرو میشود.
در همین راستا «رویترز» نوشت: 6 سال پس از این که بوش گفت، به خاطر شباهتهای روحی به پوتین کاملا اعتماد دارد، پیوندهای بین 2 کشور در پی نگرانیهای روسیه از طرح سپر موشکی شرق اروپا و نگرانیهای آمریکا در سرکوب مخالفان در روسیه و مخالفت مسکو با جنگ عراق افزایش یافته است.
مقامهای آمریکایی با این تدارکها تلاش کردند حضور 2 روزه پوتین در ویلای خانوادگی بوش در «کن بانک پورت» را تنها یک دیدار دوستانه خوانده و هرگونه بحث بر سر مسائلی مانند سپر موشکی را رد کنند اما کارشناسان سیاست خارجی، بر این باورند که تصمیم میزبانی از رهبر روسیه در ویلای خانوادگی، نشاندهنده عزم تازه بوش برای بهبود روابط است.
نمایش پروژه اتحاد علیه ایران
تلاش بوش قبل و پس از برگزاری این دیدار بر این موضوع متمرکز بود که با استفاده از رسانهها و تریبونهای متعدد و با بزرگنمایی برگزاری این دیدار، از آن به عنوان یک موفقیت علیه ایران یاد کند.
در این راستا بوش سعی داشت حتی اندیشه مقابله با ایران را به دوره پدر خویش امتداد بخشیده و آن را به نوعی سیاست ریشهدار نشان دهد.
در این شرایط روسیه به عنوان یکی از اعضای دائم شورای امنیت و شریک ایران در پروژههای صلحآمیز هستهای و نیروگاه اتمی بوشهر، به صورتی رسمی خود را مخالف تندرویهای آمریکا نشان داد.
روزنامه نیویورک تایمز همزمان با مذاکره بوش و پوتین نوشت: آمریکا رایزنیهای تلفنی خود را با اعضای دائمی شورای امنیت سازمان ملل برای اعمال تحریمهای بیشتر علیه ایران آغاز کرده است. این منبع افزود حتی «نیکلاس برنز» معاون وزیر خارجه این کشور در این مذاکرات خواستار بازرسی از کشتیها و هواپیماهای باری ایران با هدف جلوگیری از انتقال تسلیحات نظامی و قطعات مربوط به برنامه هستهای ایران شده است. باز همین منبع آمریکایی ادعا کرد که بوش تلاش دارد بیش از گذشته توجیه پوتین را به تحریم بعدی و سومین تحریم و در نهایت متوقف کردن امور هستهای ایران جلب کند.
همه اینها در حالی بود که در روزهای گذشته اجماع جهانی برای به تعویق انداختن بحث تحریم ایران دست کم تا اوایل شهریور ماه (جاری) به دست آمده است.
و به همین دلیل بود که یک مقام آمریکایی هرگونه خوشبینی درباره توافق قطعی آمریکا و روسیه درباره ایران را زدود و گفت: در این مذاکره موضوع فشار بیشتر بر ایران مهمترین موضوع «روی میز» بوده و به هیچ وجه نمیتوان پیشبینیای در مورد واکنش و رفتار آتی پوتین به عمل آورد.
نزاع موشکی ادامه خواهد یافت
بحث اجرای طرح سپر دفاع موشکی در خاک اروپا همچنان موضوع مهم و تأثیرگذار بر روند سیاست خارجی 2 کشور آمریکا و روسیه است.
اکنون پس از ملاقات ایالت مین میتوان گفت که این ملاقات آخرین شانسهای بوش و پوتین برای نزدیک کردن مواضعشان به یکدیگر بوده است، چرا که جورج بوش اکنون وارد 19 ماه آخر دوران ریاست جمهوری خود شده است و ولادیمیر پوتین نیز آماده انتقال قدرت به جانشین منتخب خود در انتخابات آینده ریاست جمهوری روسیه است.
پسکوف، سخنگوی کرملین، در مورد نزدیکی روسیه به ایده طرح سپر دفاعی موشکی میگوید که برخلاف نظر رابرت گیتس، وزیر خارجه آمریکا، طرح استفاده از پایگاه راداری قبله در جمهوری آذربایجان- پیشنهادی که پوتین در اجلاس گروه 8 به طرف آمریکایی ارائه کرد- متمم طرح سپر دفاع موشکی آمریکا نیست، بلکه یک جایگزین برای طرح آمریکاست.
به نوشته برخی روزنامههای آمریکایی، مقامات عالیرتبه دفاعی آمریکا خبر از پیشرفتهای مهم در بحث تکنیکی اجرای هماهنگ طرح سپر دفاع موشکی میان آمریکا و روسیه دادهاند. استناد این منابع به دیدار محرمانه اخیر ژنرال هنری اوبرینگ، فرمانده آژانس دفاع موشکی و دستیاران عالیرتبهاش با همتایان روس وی است.
اما در این اثنا روسها نیز اعلام کردهاند که امکان ارتقای تکنولوژیکی پایگاه رادار قبله در جمهوری آذربایجان به منظور به روز نمودن فنی آن وجود دارد.
براساس این گزارش، ژنرال الکساندر یاکوشین، معاون اول فرماندهی نیروهای فضایی روسیه در جریان اولین بازدید خبرنگاران از تأسیس این پایگاه رادار در زمان شوروی سابق تاکنون گفته است: «این ایستگاه راداری میتواند در ابتدا موشکهای بالستیک را کنترل کند و همچنین میتواند موشکهای میانبرد از نوع اسکاد را کنترل کند. این امر در دوران جنگ ایران و عراق ثبت شد که این رادار شلیک 150 فروند موشک اسکاد را ثبت کرد.»
مونیتور تضادهای دو قدرت از سوی رسانهها
پاسخهای صریح پوتین و بوش در مصاحبه مطبوعاتی به خبرنگاران حاکی از این بود که برابر پیشبینیهای برخی تحلیلگران، این دو نتوانستهاند به توافقی دو طرفه دست یابند و اختلافات را پشت سر بگذارند. البته از چنین دیدار غیررسمی انتظار زیادی نمیرفت، هر چند ادبیاتی که آنها از آن در این کنفرانس مطبوعاتی استفاده کردند بسیار محترمانه بود، اما چاشنی کنایه و اختلاف بر روح گزارش دو طرف حکمفرما بود.
شاید هیچ کس به اندازه خبرنگاران حاضر در اجلاس فهرست مشکلات دو قدرت حریف را بازگو نکرد. سؤالهای نمایندگان رسانهها در این دیدار هر کدام به روشنی زوایای اختلاف و ابعاد واقعیت رقابت پنهان پوتین و بوش را نمایان میکرد. چنان که در این مصاحبه، خبرنگاری با اشاره به حمایت پوتین از ایالات متحده آمریکا پس از حادثه 11 سپتامبر از جورج بوش پرسید: 6 سال پیش به نظر میرسید با پوتین ائتلافی تشکیل دادهاید. در آن هنگام گفتید به او اعتماد دارید. آیا هنوز هم به او اعتماد دارید؟
این پرسش چیزی نبود که رئیسجمهور آمریکا به آسانی از آن چشمپوشی کند، جرج بوش در پاسخ به این سؤال خبرنگار گفت: «حقیقت این است که زمانی با یک رهبر جهانی سخن میگویید، این تردید برای شما به وجود میآید که آیا او راست میگوید یا خیر، اما من هرگز با پوتین چنین مشکلی نداشتهام. البته گاهی مواقع او سخنانی بر زبان میآورد که من نمیخواهم بشنوم، اما میدانم که او همیشه به من راست میگوید. به این ترتیب هیچ نیازی نیست که شما نظر او را حدس بزنید که این مسأله باعث میشود یافتن زمینه مشترک برای گفتوگو راحتتر شود.»
بوش حتی ناگزیر شد در برابر این خبرنگار بخشی از واقعیت ماجرای مناقشه موشکی را بیان کند او گفت: «در مورد سامانه دفاع موشکی، پوتین دیدگاهی ارائه کرد. دیدگاهی که به نظر من بسیار صادقانه آمد، دیدگاهی ابتکاری و استراتژیک. اما من به وی گفتم به اعتقاد من ناگزیریم که لهستان و جمهوری چک را جزئی یکپارچه از این سامانه دفاعی به حساب آوریم و به نظر من تنها راه یافتن دیدگاهی مشترک این است که من نظرات را با او به اشتراک بگذارم و او نیز متقابلاً همین کار را کرده است.»
گوشههای دیگر اختلاف دو طرف در پرسش خبرنگار دیگری بروز کرد او از پوتین درباره روابطاش با بوش و آزادیهای سیاسی در روسیه و مشکلاتی که ممکن است این آزادیها برای روسیه به وجود آورند، سؤال کرد که پوتین در پاسخ گفت: «ما مشکلات مشترکی با هم داریم سعی داریم که به یکدیگر گوش کنیم، اما تنها موردی که به هیچ عنوان برای ما مورد قبول نیست، این است که از این گفتوگوها به عنوان اهرمی برای دخالت در مسائل داخلی ما استفاده شود تا ما را مجبور به انجام کارهایی به روشهایی خاص کنند که از نظر ما مناسب نیست.
پس از آن خبرنگاری توجه رسانههای حاضر را با گشودن باب مسائل درگیر در آینده روابط روسیه و آمریکا جلب کرد، او خطاب به پوتین گفت: «آیا شما بحرانی در این روابط میبینید؟ چه میراثی برای جانشین خود باقی خواهید گذاشت؟»
خبرنگار دیگری این سخن را پی گرفت و از بوش پرسید: «آیا این دیدار آخرین دیدار شما به عنوان رئیسجمهور روسیه و آمریکا با یکدیگر خواهد بود یا خیر؟».
مهم نبود که میهمان و میزبان چه توجیهی برای این همه ابهام و مسأله در افق روابط آمریکا و روسیه دارند، مهم این بود که این نشست روکش دوستی را از روابط پر مسأله دو طرف کنار زد.
نتیجهگیری:
به باور برخی از تحلیلگران سیاسی با وجود همه تبلیغاتی که درباره پوتین و بوش صورت گرفت دو رهبر در شرایطی با یکدیگر به مذاکره نشستند که روابط مسکو- واشنگتن در پایینترین سطح به لحاظ سیاسی قرار دارد حتی با ملاحظه حجم اختلافات دو طرف میتوان حدس و گمان زد، که پس از این دیدار احتمال دارد روابط یخ زده مسکو و واشنگتن به درجه منفیترین در زیر صفر نیز برود.
بر همین اساس برخی از ناظران سیاسی معتقدند که، سفر پوتین به آمریکا نشاندهنده آخرین فرصت دو رئیسجمهور است تا در حرکت رو به نزول روابط آمریکا و روسیه در سالهای اخیر و بخصوص از چند ماه گذشته تاکنون، تغییراتی را ایجاد کنند، اما دورنمای این دیدار و انتظارها از آن، چندان قوی و گسترده نیست زیرا گمان نمیرود، جرج بوش آمادگی دادن امتیازهای بیشتری را به پوتین داشته باشد.
واقعیتهای سیاسی نشان میدهند که موضوع انتخابات آتی دو کشور بر همه دیدارهای پوتین و بوش، سایه سنگین افکنده است. فرصت برای هر دو رئیسجمهور محدود و بسته است و نباید انتظار اقدام جدید و فراتر از تعارفهای سیاسی از این دست دیدارها داشت. به این صورت است که در اجلاس مین تنها چیزی که جلب توجه میکرد مانور تبلیغی در قبل، حین و پس از برگزاری این دیدار بود و این که سران مسکو- واشنگتن، با لبخند و نمایشهای حرفهای میخواستند شکاف سیاست خارجی خود را بپوشانند. جرج بوش نمیخواهد تا مقوله شروع مجدد جنگ سرد میان مسکو- واشنگتن در فضای انتخاباتی آمریکا و حتی در عرصه بینالمللی، به نام او ثبت شود. به همین میزان پوتین نیز با اتخاذ مواضع سرسختانه در برابر نظرات آمریکاییها در مسائل بینالمللی و به خصوص با برجستهسازی تضاد نظری با واشنگتن، مانور مطلوب سیاسی در فضای انتخابات آتی در روسیه میدهد. بحرانها و مشکلات در عرصههای بینالمللی و منطقهای و حتی مشکلات در داخل هر دوی این کشورها همچنان بار سنگین خود را بر دو سیاستمدار صاحب قدرت تحمیل میکند مشکلاتی که همچنان و هنوز لاینحل باقی ماندهاند.
اما نکته مهمی که در بازی شطرنجی دو طرف قابل تأمل است، این که سیاستمداران روسیه بر شرایط استیصال گونه حریف آمریکایی خود در اداره بحرانهای جهانی بویژه در خاورمیانه اشراف عمیق دارند. آنها میدانند که خاورمیانهای که بوش آن را سکوی رهبری خود قرار داده بود در التهاب و بحران به سر میبرد. عراق، فلسطین، لبنان و همچنین برخی بحرانهای بینالمللی ایجاد شده دیگر، به شدت سیاست خارجی جرج بوش و دولت او را گرفتار کرده است. در چنین فضای بحرانی رهبر کرملین به کسب امتیازات تازه میاندیشد. روسها بیش از همه در پی اجرای نقش فعالتر در منطقه خاورمیانه هستند و بر همین اساس همه تلاش آنان این است که ادامه سیاستهای آمریکا در منطقه را به زیان جامعه بینالمللی معرفی میکنند. روسها امید زیاد بستهاند که اگر در انتخابات آمریکا رئیسجمهور از حزب دموکرات و یا حزب جرج بوش (حزب جمهوریخواه) پیروز گردد، ادامه مسیر برنامههای نومحافظهکاران به رهبری جرج بوش را در پیش نخواهند گرفت.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
