ویژگی‌ها و پیامدهای استانی شدن انتخابات

محمد‌علی داداشی

موضوع طرح استانی شدن حوزه‌های انتخابیه مجلس شورای اسلامی، نخستین بار در‌ تیر‌ماه 1378 توسط نمایندگان محترم دوره پنجم مجلس شورای‌ اسلامی مطرح شد ولی تا پایان این دوره مجلس در حد پیشنهاد باقی ماند تا اینکه نمایندگان محترم دوره ششم در جلسه مورخ 1/2/1382 طرح مذکور را با اکتفای یک ماده واحده مبنی بر اینکه «حوزه انتخابیه موضوع قانون انتخابات مجلس شورای ‌اسلامی عبارت از محدوده هر استان تعیین شد» مورد تصویب قرار دادند که پس از ایراد شورای محترم نگهبان، مجلس دوره ششم مجدداً در جلسه علنی خود در مورخ 15/5/1382، همان طرح را با اصلاحاتی جزیی برای اجرای آزمایشی در 6استان کشور تصویب کرده است که به دلیل وارد بودن ایرادات جدی، این بار نیز از سوی شورای نگهبان رد و به مجلس اعاده شده است و از آن تاریخ تاکنون در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مسکوت باقی مانده بود.

اما طرح جدید که در جلسه علنی روز یکشنبه 2/2/86 تحت عنوان «پیشنهاد مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی» اکثریت قاطع نمایندگان محترم دوره هفتم مجلس شورای‌اسلامی مورد تصویب قرار گرفت، از هر حیث با طرح‌ها و پیشنهادات گذشته تفاوت اساسی داشته و واجد ویژگی و پیامدهای مثبت است که به اختصار می‌توان گفت:

 1- تحقق این طرح موجب خواهد شد نمایندگان مجلس به وظایف اصلی خود که قانونگذاری و نظارت است در سطح کلان و ملی پرداخته و امور جزیی که انجام بسیاری از آنها از وظایف سایر وزارتخانه‌ها و دوایر دولتی بوده و در حوزه وظایف و اختیارات «نمایندگی» نمی‌گنجد پرهیز کنند ولی در عین حال ویژگی محلی و ملی بودن مسوولیت نمایندگی حفظ شود.

2- استانی شدن انتخابات با کیفیتی که در طرح جدید پیش‌بینی شد، باعث می‌شود عوامل شخصی از قبیل تعلقات قومی، مناسبات قبیله‌یی، خونی و... کنار رفته و داوطلب نمایندگی باید دارای لیاقت، توانایی‌ها، تحصیلات و سوابقی درخشان باشد تا بتواند هم در حوزه انتخابیه فرعی (شهرستان) و هم در حوزه انتخابیه اصلی (در سطح یک استان) با رقیب خود در شهرستان متبوعه رقابت کرده و رای کسب کند که به این ترتیب انتخاب نامزدهای شاخص‌تر با صلاحیت‌های برتر و افزایش کارآمدی مجلس و نمایندگان را شاهد خواهیم بود.

3- شکل‌گیری نظام انتخاباتی متناسب با ساختارهای‌ سیاسی و حقوقی ایران از فواید و پیامدهای بسیار مهم این طرح است، چرا که با استانی شدن در واقع نوعی تمرین و تمهیدی برای گسترش فرهنگ حزبی، رواج اندیشه تحزب و انتظام احزاب در چارچوب قانونی و مشارکت سازمان یافته و هوشیارانه حزبی است، به عبارت دیگر مردم در جریان یک انتخاب فراگیر نحوه رفتارهای جدید انتخاباتی و حزبی و آزمونی برای مشروعیت نظام تلقی نخواهد شد. بلکه شکست یا پیروزی در انتخابات تنها متوجه احزاب و گروه‌های سیاسی رقیب می‌شود.

4- حذف رقابت‌های شدید و خشونت‌زا و اختلاف‌بر‌انگیز مبتنی بر مسائل قومی، قبیله‌یی و... به ویژه جلوگیری از شکاف بین مراکز استان‌ها و شهرستان‌ها و بین شهرهایی که مشترکاً دارای یک نماینده هستند و به طور کلی تعامل و هماهنگی بیشتر بین نمایندگان یک استان و نتیجتاً تقویت همبستگی و وحدت ملی را به دنبال خواهد داشت. ضمن اینکه تقسیم کار بین هر یک از نمایندگان استان به تناسب توانایی و تخصص خود در کمیسیون‌های مجلس نیز فراهم می‌شود.

5- با ملاک قرار گرفتن مجموع آرای حوزه فرعی (شهرستان) و حوزه اصلی (استان) برای انتخاب شدن نمایندگی مجلس به همراه شرط‌الزام داوطلبان نمایندگی مجلس، یعنی دارا بودن حداقل 3 سال سابقه سکونت یا متولد آن حوزه فرعی، موجب حفظ و تقویت ویژگی محلی بودن و در عین حال ملی بودن مسوولیت نمایندگی مجلس می‌شود.

6- با استانی شدن انتخابات، ‌یک نوع تعادل میان علایق ملی و محلی نمایندگان در برخورد با مسائل ایجاد می‌شود که نه تنها تهدید. علیه امنیت ملی نیست بلکه تمامیت ارضی و وحدت و انسجام ملی را حفظ و تقویت می‌کند و از سویی ازدیاد مشارکت عامه مردم در تعیین سرنوشت خودشان را موجب می‌شود.

7- انطباق طرح جدید با قانون ‌اساسی و با رفع ایرادات اعلام شده از سوی شورای محترم نگهبان در خصوص انسجام ملی و رعایت حقوق مردم در شهرهای کوچک و شهرها و استان‌هایی که دارای اقلیت مذهبی هستند، ‌از طریق مستثنی کردن این قبیل از حوزه‌ها از طرح تلفیق شرایط نماینده شدن به صورت شهرستانی و استانی، از ویژگی‌های دیگر این طرح بوده که عادلانه شدن نظام انتخاباتی و ایجاد فرصت‌های عادلانه و برابر را برای همه آحاد ملت در پی خواهد داشت.

8- کاهش هزینه‌های عمومی و انتخاباتی و تک‌مرحله‌یی شدن انتخابات مجلس و افزایش مدت فعالیت تبلیغات انتخاباتی برای داوطلبان نمایندگی به 14روز و استفاده مساوی از صداو‌سیمای استانی از دیگر ویژگی‌های این طرح است.

9- تقویت و ارتقای جایگاه واقعی شوراهای اسلامی شهر و روستا به دلیل پرهیز نمایندگان مجلس از امور جزیی و پرداختن به مسائل کلان منطقه‌یی و ملی پیامد مثبت طرح محسوب می‌شود.

10- نتیجتاً باید گفت مصوبه جدید، به طور اصولی و منطقی به دغدغه‌های مخالفین طرح نیز توجه جدی داشته و در راستای مصالح و منافع ملی و کلان کشور به ویژه مطابق با اصول 6، 62، 64، 75 و بندهای مرتبط در اصل سوم قانون‌ اساسی ارزیابی می‌شود که در تهیه آن از نظرها و پیشنهادات نمایندگان محترم فعلی و ادوار مجلس شورای ‌اسلامی، اساتید، نخبگان و صاحب‌نظران و کارشناسان ذی‌ربط استفاده شده است که ان‌شاء‌الله با تحقق آن و با انتخاب نامزدهای شاخص‌تر و با صلاحیت‌های برتر، شاهد مجلسی کار‌‌آمدتر و قوی‌تر از گذشته و طبعاً ایرانی آباد و پیشرفته در تمامی عرصه‌ها خواهیم بود.