وابستگی تنگاتنگ طلا و نفت در اقتصاد جهانی
سوداگران در تب طلا میسوزند
داریوش نوروزی
مقدمه:
در عصر حاضر وابستگی تنگاتنگ قیمت نفت و طلا در اقتصاد جهانی و نقش تاثیرگذار آن بر روابط بینالملل بر هیچ کسی پوشیده نیست. این ارتباط همواره به صورت مستقیم نشاندهنده بسیاری از جهتگیریهای اقتصادی است. قیمت طلا بنا به دلایل مختلف همچون بحرانهای عرضه و تقاضا، بحرانهای منطقهای، تشنجات نظامی یا مناقشات سیاسی بالا رفته است. همبستگی مستقیم نفت و طلا همواره باعث شده است در کوتاهترین زمان ممکن، بحران بازار نفت به بازار طلا نیز کشیده شود.
امروزه عامل نفت، تنها بهانه افزایش قیمت طلا نیست؛ بلکه در کنار آن، عوامل دیگری هستند که آنها نیز ایفای نقش میکنند. سرازیر شدن سرمایه از بورسهای مختلف جهانی، سرمایههای بزرگی را به این بازار سوق داده است. در حال حاضر، جهان شاهد یک چرخش سرمایهگذاری از بازار نفت، بورس و ارز به سمت بازار طلاست. چرخشی کاملا سوداگرانه که چنانچه کنترل، نشود، هر بازار داخلی را به زانو در خواهد آورد. در زیر به علل افزایش طلا و بازیگران این بازار اشاره شده است که میخوانید.
روند صعودی قیمت نفتخام، بیثباتی ارزش در مقابل دیگر ارزهای معتبر و تنشهای ژئوپلیتیک در منطقه خاورمیانه موجب شدهاند سرمایهگذاران کماکان به بازار طلا و فلزات گرانبهای پایه توجه نشان داده و دست به خرید طلا بزنند.
تنشهای ژئوپلیتیک بویژه در منطقه خاورمیانه موجب شدهاند سرمایهگذاران و بورسبازان بیش از پیش به بازار طلا توجه نشان داده و همین مساله قیمت طلا را افزایش دهد.
افزایش قیمت طلا در بازارهای بینالمللی نگرانی فعالان بازار طلا را برانگیخته است. فروشندگان بازار بر این باورند که رشد بهای طلا میتواند موجب ریزش متقاضیان بازار شود. به اعتقاد این افراد، سرمایهگذاران بینالمللی تحولات خاورمیانه را بدقت دنبال و در خصوص سرمایهگذاری در بازار نفت و طلا تصمیمگیری میکنند. با توجه به روند نزولی ارزش دلار، سرمایهگذاران بینالمللی تمایل بیشتری برای سرمایهگذاری در بازار نفت و طلا دارند. قیمت طلا و انواع سکه از اواسط 2 هفته گذشته باز هم روند صعودی خود را برخلاف هفتههای پیش از آن طی میکند.
تحلیلگران مسائل بازار سرمایه توقف روند ورود پساندازهای عمومی از حسابهای بانکی به بازار سرمایه را نیز از عوامل رشد تمایل سوداگری در بازار طلا میدانند.
کارشناسان اقتصاد سیاسی نیز بر این باورند که همسویی رشد قیمت نفت و طلا در بازارهای جهانی نشاندهنده القای جو ناامنی سرمایهگذاری و نمایانگر نگرانی سرمایهداران از اقدام نظامی احتمالی علیه ایران است.
در چنین شرایطی سرمایهداران ایرانی هم ترجیح میدهند به جای نگاهداری اوراق مالی بهادار به خرید داراییهای فیزیکی دارای ارزش ذاتی همچون طلا اقدام کنند.
ولی هماهنگی کامل قیمتهای بازار داخلی طلا با بازار جهانی و اخذ کارمزد از فروشندگان طلا موجب شده است سرمایهداران ایرانی بازار سکههای طلا را که قابلیت سوداگرانه بالایی دارد، انتخاب کنند.
کارشناسان معتقدند با وجود دخالت بانک مرکزی در بازار سکه که سبب کاهش قیمت سکه تمام بهار آزادی میشود، خوشبینیهای موجود در خصوص ادامه صعود قیمت طلا در بازارهای جهانی و ادامه سیاستگذاریهای دولت نهم در اقتصاد داخلی و سیاست خارجی همچنان بازار سکه را پر جاذبه نگاه دارد.
دستاندرکاران بازار جهانی طلا پیشبینی کردهاند تا سال میلادی بهای هر انس طلا دلار به دلار افزایش یابد.
برخی کارشناسان انتظار دارند طلا در روزهای آینده برای افزایش نرخ و ایجاد تغییرات بیشتر از سطح 650 دلار نیز فراتر رود و برخی نیز سقوط آن را تا حدی 620 دلار در صورت کاهش مجدد بهای نفت از نظر دور نمیدارند. بر اساس این گزارش، در پی افزایش 3 دلاری قیمت نفت، قیمت طلا نیز در بازارهای جهانی افزایش یافت و به بیش از 646 دلار در هر اونس رسید. افزایش قیمت طلا در حالی است که سرمایهگذاران بینالمللی منتظر تصمیم فدرال رزرو آمریکا در خصوص نرخ بهره بانکی این کشور است. کاهش شدید دمای هوا در آمریکا و رشد تقاضای انرژی در این کشور، موجب افزایش 5 درصدی قیمت نفت شده است. به اعتقاد کارشناسان، طلا هنوز بهترین و جذابترین کالا برای سرمایهگذاران بینالمللی به شمار میرود و سرمایهگذاران ترجیح میدهند سرمایههای خود را به شکل طلا نگهداری کنند.
افزایش قیمت طلا در ایران
افزایش ناگهانی و بیسابقه قیمت طلا در ایران، تورم، نقدینگی به همراه رکود سرمایهگذاری در بخش تولید که از مجموعه سیاستهای داخلی و خارجی دولت، از جمله مناقشه هستهای ناشی میشوند. از دلایل این تلاطم شدید به شمار میآیند. کارشناسان معتقدند شوک وارد شده به بازار طلا در خصوص دیگر کالاها نیز میتواند تکرار شود و آن را زنگ خطری برای اقتصاد کشور میدانند.
افزایش قیمت طلا و سکه را برخی ناشی از افزایش قیمت طلا در بورس جهانی میدانند و پارهای از کارشناسان آن را ناشی از سیاستهای نادرست اقتصادی، از جمله کاهش نرخ سود بانکی و کلا فضای سیاسی داخل که موجب افزایش ناگهانی تقاضا شده است.
در شرایط فعلی نقطه آغاز افزایش قیمت طلا در بازارهای ایران ناشی از افزایش قیمت طلا در بازارهای بینالمللی است، چون به طور کلی طلا کالایی است که در بازارهای بینالمللی قیمتش تعیین میشود و با نرخ دلار و افزایش قیمت نفت هم تحت تاثیر بازارهای بینالمللی قرار میگیرد. ولی همانطوری که مشاهده میشود، درصد افزایش در بازار ایران به مراتب بیشتر از افزایش قیمت در بازارهای بینالمللی است.
این موضوع نشان میدهد عواملی در درون اقتصاد ما وجود دارد که در چنین شرایطی خودنمایی میکنند.
نقدینگی ذخیره شده
مهمترین عاملی که باید در این افزایش قیمتها بر آن تاکید کرد. نقدینگی ذخیره شده یا نقدینگی انباشته شده در طول سال گذشته و حتی سیاستهای پیشگیری نشدهای بود که همه انتظار داشتند این نقدینگی انباشته شده با نقدینگی سرگردان بالاخره در جایی رسوب کند. ما در سال گذشته تا حدودی رسوب نقدینگی را در سیستم بانکداری خصوصی مشاهده کردیم. شرایط فعلی که با اتخاذ سیاستهایی از سوی مجلس و دولت هم بر آن چندین بار صحه گذاشته شده، موجب شده بانکداری خصوصی در کشور ما دچار خدشه بشود و شرایط غیریکنواخت و بیثباتی در بخش بانکی مشاهده شود. به نظر میرسد نقدینگی حالا دیگر به صورت رها شده در بخشهای مختلف میتواند رسوب کند. لذا این افزایش قیمت بیش از حد نرم در بازار داخل ناشی از نقدینگی بسیار بالایی است که دارد به اقتصاد کشورمان تزریق میشود.
رامین ایرانی، اقتصاددان در پاسخ به پرسشی مبنی بر این که آیا با توجه به روند افزایش قیمت طلا در سال جاری تبدیل بخش بیشتری از ذخایر ارزی کشور به طلا مفید نیست؟ گفت: طلا میتواند کالای مناسبی برای ذخایر خارجی کشور باشد، اما طلا هم مشکلات خود را دارد. یکی این که امکان نقد کردن فوری آن وجود ندارد و دیگر این که طلا کالاست و نوسانات قیمتی آن فراوان است، بنابراین نمیتوان به قیمت بالای آن در شرایط فعلی اطمینان کرد. به هر حال، ارز از طلا ریسک کمتری دارد.
مساله دیگر، افزایش قیمت طلا در یک سال اخیر است و افزایش سهم طلا در ذخایر خارجی کشور را ضروری میکند. براساس آمارهای بانک مرکزی، در ابتدای امسال 6/93 درصد کل داراییهای خارجی کشورمان را ارزهای خارجی تشکیل میداده و کمتر از نیم درصد آن را طلا تشکیل میداد. بنابراین، اگر سهم طلا در داراییهای خارجی کشورمان بیش از رقم فوق بود، افزایش ارزش طلا در بازارهای جهانی در سال جاری (که رقم قابل توجهی هم بوده) میتوانست به رشد داراییهای ارزی کشورمان منجر شود.
وی معتقد است دولت باید چارهای برای نقدینگی خود بکند. وقتی سرمایهگذاریهایی در بخشهای مختلف اقتصادی برای تولید ملی صورت نمیگیرد و دولت بیشتر، رویکرد خود را به این طرف برده که درآمدهای نفت را هزینه بکند، طبیعتا بنیانهای اقتصادی تولیدی ما به خطر میافتد، حالا چه دولت این ارز را از طریق بانک مرکزی تبدیل به ریال و هزینههای جاری خود را تامین بکند، چه این ارز را به صورت مستقیم در اختیار بخشهایی قرار دهد که کالای ساخته شده و محصول نهایی وارد کشور کنند، کالای ساخته شده و مصرفی وارداتی هم به تولید ضربه میزنند.
عامل اصلی دیگر که ممکن است ما را در توضیح افزایش بهای طلا کمک کند، چین است در واقع سال 2005 سالی بوده که چین تقریباً یکی از فاکتورهای اصلی در همه موضوعات سیاسی و اقتصادی به شمار میرفته است. تحلیلگران اقتصادی، اکنون هرگاه سخن از عدم موازنه اقتصادی به میان میآورند. بدون درنگ به دنبال چین میگردند. اما به نظر میرسد چین ارتباط کمی با موضوع افزایش بهای طلا داشته باشد.
با وجود آن که چین اشتهای سیرنشدنی برای فلزات صنعتی از خود نشان داده و این مساله یکی از دلایل اصلی در افزایش بهای بسیاری از فلزات بویژه مس، روی و نیکل در 6 ماه گذشته است؛ اما طلا نقش صنعتی بسیار ناچیزی دارد و آمارها نشان میدهد بخشی بسیار کمی از تقاضای طلا از سوی چینیها بوده است.
طلا در سرزمین 72 ملت
به طور سنتی، طلا در هند به عنوان وسیلهای برای ذخیرهسازی مطمئن و امن ثروت شناخته شده است. در گذشته این طور بوده و به نظر میرسد در آینده نه چندان دور نیز چنین باشد. با ادامه روند پیشرفت اقتصادی چین و با رشد طبقه متوسط، هندیها تمایل بیشتری به ذخیره کردن درآمدهای رو به افزایش خود به صورت طلا پیدا میکنند. گزارشها حکایت از آن دارد که فروش طلا و جواهرات در سال 2005 به میزان چشمگیری در هند افزایش یافته و خرید نقدی طلا در هند یکی از عوامل مهم کمک کننده به افزایش بهای طلا در ماههای گذشته است.
طلا در کشورهای خاورمیانه
عامل بعدی را میتوان در خاورمیانه پیدا کرد. همزمان با افزایش شدید بهای نفتخام از سال 2005، برنامهریزان و مدیران پولی در منطقه بشدت مشغول شکلدهی و برنامهریزی برای داراییهای رو به افزایش خود بودهاند. با توجه به کسری بسیار زیاد خزانه آمریکا، افزایش بهای نفت از سال 2005 تاکنون فرصت مناسبی بوده تا دولت آمریکا به بازیابی «پترودلار» بپردازد. با وجود این معادلات سرمایهگذاری در قوت یافتن دلار در مقایسه با یورو در اوخر اکتبر سال گذشته میلادی، باعث شد بسیاری از سرمایهگذاران به فرض این که دلار در دوره قوت میانمدت است، به دنبال سرمایهگذاری به صورتهای دیگر باشند. قوت یافتن میانمدت دلار با افزایش بهای طلا تلاقی یافت و بسیاری از کشورهای خاورمیانه را به خرید طلا متمایل کرد و باعث شد روند افزایشی بهای طلا ادامه یابد.
نگرانی سرمایهگذاران
اکنون که بهای طلا به بالاترین حد خود در طول تاریخ رسیده، احتمال آسیبپذیر بودن بازار بسیار افزایش یافته است. با این همه، دلایلی که به افزایش بهای طلا در سال 2005 کمک کرد، اکنون به صورت پررنگتر حضور دارد. بیثباتی سیاسی بویژه در خاورمیانه، هنوز مایه نگرانی است. نگرانیهای ناشی از برنامه هستهای ایران در غرب، تغییرات سیاسی فلسطین اشغالی، و اسرائیل، وقوع جنگ داخلی در عراق هم باعث میشود سرمایهگذاران را به ثبات جهانی نگران کند و در این میان طلا به عنوان روشی مطمئن برای ذخیره کردن سرمایه بسیار پرطرفدار خواهد بود.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
