انقلاب گل سرخ در سرازیری سقوط

کاوه شجاعی

مردم گرجستان 4 سال بعد از یک شورش ـ انقلاب رنگی به خیابان‌‌ها ریخته‌اند و فریاد می‌زنند که رئیس‌جمهوری فعلی و رهبر سابق انقلاب را نمی‌خواهند. رئیس‌جمهور هم به پلیس دستور حمله می‌دهد و کمی ‌بعد در کشور حالت فوق‌العاده برقرار می‌شود و این سرانجام تلخ شورشی است که «انقلاب گل سرخ» نامیده می‌شد.

میخائیل ساکاشویلی رئیس‌جمهوری گرجستان که بعد از یک هفته تظاهرات گسترده مردم علیه دولت و درگیری پلیس با معترضان حالت فوق‌العاده 15 روزه اعلام کرده بود، دیروز گفت که انتخابات ریاست جمهوری زودهنگامی ‌را تا قبل از ماه ژانویه برگزار می‌کند. معترضان اما خواسته دیگری هم دارند و آن برگزاری انتخابات زودهنگام پارلمانی است که نزدیکان رئیس‌جمهوری در آن اکثریت را دارند، ساکاشویلی این یکی را نپذیرفته است.

رئیس‌جمهوری غرب‌گرای گرجستان که در آمریکا تحصیلکرده دیروز گفت: «حالت فوق‌العاده زودتر از 15 روز دیگر لغو می‌شود، چرا که کشور به سرعت به ثبات رسیده است.» با اعلام حالت فوق‌العاده تظاهرات ضددولتی در گرجستان ممنوع شده و رسانه‌‌ها با محدودیت‌‌هایی روبه‌رو شده‌اند. سازمان ملل متحد، ناتو و روسیه این اقدام دولت را مورد انتقاد قرار داده‌اند.

درست همین چهار سال پیش بود که میخائیل ساکاشویلی رهبر جوان مخالف ادوارد شواردنادزه رئیس‌جمهوری وقت، هوادارانش را به خیابان‌‌های تفلیس کشاند. معترضان می‌گفتند که شواردنادزه یک انتخابات تقلبی را سازمان داده و در آن پیروز شده‌است. تظاهرات صلح آمیز بود، اما چون هر روز ادامه پیدا می‌کرد کم کم خطرساز شد و بالاخره مردم با «انقلاب گل سرخ» شواردنادزه را سرنگون کردند و ساکاشویلی را جای او گذاشتند. و حالا، چهار سال بعد، ساکاشویلی با بزرگ‌ترین اعتراضات بعد از انقلاب گل سرخ روبه‌رو شده‌ است. در آخرین تظاهرات، روز چهارشنبه دست کم 50 هزار نفر از مردم در مرکز تفلیس و در برابر ساختمان پارلمان جمع شدند و نسبت به تقسیم ناعادلانه ثروت و مزایای رشد اقتصادی کشور اعتراض کردند و خواهان برگزاری انتخابات زودهنگام شدند. میزان رشد تولید ناخالص ملی گرجستان در سال به 10 درصد رسیده است. تظاهرکنندگان ساکاشویلی را به دیکتاتوری و فساد متهم می‌کنند، اما او تاکنون ثابت کرده که برخلاف شواردنادزه 4 سال پیش به این راحتی‌‌ها کوتاه نخواهد آمد. ساکاشویلی مدعی شده که اعتراضات، بخشی از توطئه براندازی کرملین علیه او است. او روز پنجشنبه گفت: «شماری از مقامات بلندپایه در سرویس‌‌های ویژه روسیه پشت این وقایع قرار دارند. ساکاشویلی تاکید کرد که چندین دیپلمات روس را از گرجستان اخراج خواهد کرد و سفیر خود در مسکو را فراخوانده است.

البته گرجستان باید از کرملین خشمگین باشد. روسیه این کشور را در معرض تحریم‌‌هایی گسترده در بخش‌‌های انرژی و تجاری قرار داده، با گرجی‌‌های مهاجر در روسیه بدرفتاری می‌کند و اخیرا هم هواپیماهای روس حریم هوایی گرجستان را نقض کرده‌‌اند. اما به نوشته هفته‌نامه اکونومیست، واکنش‌‌های ساکاشویلی به شدت به شهرت گرجستان به عنوان ویترین دستاوردهای غرب در یک کشور سابق عضو اتحاد جماهیر شوروی صدمه می‌زند.

روز هفتم نوامبر پلیس با حمله به تظاهرکنندگان در تفلیس، از گاز اشک آور و آب پرفشار برای پراکنده کردن آنها استفاده کرد. بر اساس گزارش‌‌ها شمار زیادی از مردم در درگیری‌‌ها زخمی‌ شدند. بعد از آن دولت 15 روز حالت فوق‌العاده اعلام کرد. پلیس ضدشورش هم به مهم‌ترین تلویزیون مخالفان حمله برد و پخش آن را متوقف کرد. کشورهایی که عموما از گرجستان در برابر روسیه حمایت می‌کنند فعلا شگفت زده شده‌اند اما آنها از مدت‌‌ها پیش نگران موج فزاینده مخالفت کسانی با دولت بودند که پیشتر جزو نزدیکان ساکاشویلی به شمار می‌آمدند. ماه گذشته جپ د هوپ شفر دبیرکل ناتو بر ضرورت شفافیت سیاسی بیشتر و قانونمداری در گرجستان به عنوان شروطی برای پیوستن این کشور به ناتو تاکید کرد.

ناظران سیاسی معتقدند کنترل دولت بر رسانه‌‌ها به شدت قوی است. عده زیادی می‌گویند دولت ماه گذشته در برخورد با ایراکلی اوکراشویلی وزیر سابق دفاع و منتقد شدیداللحن ساکاشویلی به شدت بد عمل کرده است. اوکراشویلی هم اکنون در تبعید به سر می‌برد. معترضان به ساکاشویلی هم به شدت عجیب و خشن عمل می‌کنند. مثلا آنها چند روز پیش عروسک ساکاشویلی را دار زدند و خواستار بازگشت نظام پادشاهی ـ پس از 200 سال ـ ! شدند. به نوشته اکونومیست با توجه به موانعی که ساکاشویلی در این چند سال پیش‌رو داشته و با نگاهی به پیشرفت‌‌های او، این انتقادات بسیار تند ارزیابی می‌شود. انگیزه‌‌های معترضان هم تا حدودی مشکوک به نظر می‌رسد. بدری پاتارکاتسیشویلی سرمایه‌دار بزرگ گرجی که فعلا در روسیه زندگی می‌کند اعلام کرده که از شماری از معترضان حمایت مالی می‌کند و البته دلایل او انسان‌دوستانه است! به نوشته هفته‌نامه اکونومیست این رویدادها، تاثیر سرمایه‌إداران بزرگ در صحنه سیاسی کشورهای فقیر را ثابت می‌کند. یک مشاور ساکاشویلی به اکونومیست می‌گوید که مخالفان می‌خواهند گرجستان کشوری ضعیف باقی بماند تا شرکت‌‌های بزرگ بتوانند در اقتصاد دخالت کنند.

کشورهای غربی از ساکاشویلی خواسته‌اند که زندگی سیاسی کشورش را در سریع‌ترین زمان ممکن به حالت عادی بازگرداند. اگر ساکاشویلی نتواند برای ادعایش ـ دخالت روسیه در ماجرای اخیر ـ مدرکی را رو کند، جهان معتقد خواهد شد که او چوپان دروغگویی است که به خاطر منافع کوتاه‌مدت سیاسی، از اهمیت ژئوپلیتیک کشورش سوءاستفاده می‌کند. کتوان تسیخلاشویلی یک تحلیلگر ساکن تفلیس می‌گوید: «اقدامات اخیر ساکاشویلی در دراز مدت برای دولتش گران تمام می‌شود. حالا شمار زیادی از گرجی‌‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که وعده‌‌های انقلاب گل سرخ به تاریخ پیوسته است.»