نقد عملکرد مجلس شورای اسلامی

الف- وضع موجود

1. قوانین مجلس طی 7 دوره فعالیت: ‌6% فرهنگی، 8% سیاسی، 10% قضایی، 29% اجتماعی، 45% اقتصادی بوده است.

2. تحصیلات نمایندگان طی 7 دوره: تا دیپلم 6%، فوق دیپلم 8%، لیسانس  24%، فوق لیسانس 17%، دکترا 14%، سطح حوزه 5%، خارج فقه حوزه 26% می‌باشد.

3. نطقهای پیش از دستور نماندگان: 3% فرهنگی و اجتماعی- 37% سیاسی و... بوده است.

ب- بعضی از چالشها و معضلات مجلس را می‌توان چنین برشمرد:

1. فقدان چشم‌انداز و برنامۀ میان مدت.

2. حجم بالای ورودی طرحها و لوایح.

3-‌ اخطارهای نمایندگان که مقدار زیادی از وقت مجلس را می‌گیرد و فقط حدود 10% آن وارد است.

4. ‌حجم بالای سؤالات که بخش کمی از آن ‌در جلسۀ علنی مطرح می‌گردد.

5.‌ ضعف قوانین و اصلاحیه‌های متعدد خوردن بر آن.

6. تذکرات آئین‌نامه‌ای مکرر که وقت‌گیر است.

7.‌‌ ورود نمایندگان به حیطه‌های اجرایی که خارج از وظایف نمایندگی است و وعده‌های اجرایی در هنگام تبلیغات انتخاباتی نامزدی مجلس.

8.‌ تأثیر رفتارهای بعضی نمایندگان بر جامعه، مثل غیبت، ‌تأخیر و...

9. تدوین قوانین انتخاباتی توسط خود مجلس که بالطبع منافع خود را در نظر می‌گیرند.

10.‌ نارسائیهای کارشناسی در تدوین بعضی از طرحها و لوایح و حتی تصویب آنها.

11.‌ عدم نظارت دقیق بر اجرای قوانین.

12.‌ طولانی‌شدن زمان اجرای قوانین از تصویب.

13.‌ فاصله گرفتن بعضی از نمایندگان از وظایف اساسی مجلس و پرداختن به امور روزمره‌ای.

ج- پیشنهادات

1-‌ بهینه‌شدن سازمان اداری مجلس.

2-‌ تشکیل جلسات کمیسیونها بطور روزانه و در طول هفته.

3-‌ ایجاد روزنامۀ مجلس برای کسانی که امکان استفادۀ مستقیم از مذاکرات را ندارند.

4-‌  ایجاد مرکز نظرسنجی برای سنجش افکار در تدوین قوانین و ارزیابی نتایج قوانین.

5-‌ ارزیابی حدود 400 قراردادی که در طی 26 سال با کشورهای مختلف منعقد شده است.

6-‌ ارزیابی میزان اجرای قوانین و نتایج آن.

7-‌ ارزیابی میزان تحقق برنامه‌های 5 ساله و چشم‌انداز 20 ساله.

8-‌ اصلاح قوانین انتخابات بمنظور حضور تخصصهای مختلف مورد نیاز در مجلس.

9-‌ اصلاح قوانین انتخابات در مورد حوزۀ انتخابیۀ تهران بزرگ و برگزاری انتخابات بصورت منطقه‌ای.

10-‌ ممنوعیت داتشن مشاغل دیگر برای نمایندگان و محدود شدن فعالیت آنان به انجام امور نمایندگی.

11-‌ افزایش تأثیرگذاری دقیق‌تر و عمیق‌تر تولیدات مرکز پژوهشهای مجلس.

12-‌ ایجاد دفاتر سازمانی مجلس در استانها و شهرستانها بمنظور ارتباط آسانتر مردم با نمایندگان- اجرای تحقیق و تفحصهای مربوط به استانها- استقرار دیوان محاسبات- استقرار نظارت بر شوراها- استقرار دفتر نمایندگان.

13-‌ تنقیح قوانین و استخراج قوانین مادر و بهینه و به روز نمودن آن.

14-‌ نظارت مؤثر دیوان محاسبات بر دستگاهها و انتشار نتایج گزارشهای آنان، بویژه تفریغ بودجه.

15-‌ استفاده از تجربیات نمایندگان و مسئولین سابق در مرکز پژوهشها.

16-‌ تقویت جایگاه نظارتی مجلس جهت نظارت کامل بر دستگاههای اجرایی کشور و ارزیابی نظارت کنونی.

17-‌ اعلام دریافت نظرات مردم در خصوص طرحها و لوایح و استفاده از آن.

18-‌ فعال شدن تحقیق و تفحصها و اعلام بموقع نتایج آن.

19-‌ تشکیل پارلمان اسلامی مرکب از مجالس کشورهای اسلامی.

20-‌ امکان استفادۀ عموم از کتابخانۀ مجلس و افزایش ساعت کار آن.

21-‌ تطبیق دقیق و به روز مصوبات دولت با قوانین و مقررات و اعلام موارد مغایر.

22-‌ اصلاح آئین‌نامۀ داخلی مجلس برای تحقق این پیشنهادات.

23-‌ تعیین شاخصهای بک مجلس مطلوب تا بتوان مجلس را در دوره‌های مختلف ارزیابی و مقایسه نمود.

24-‌ تنظیم قانون انتخابات جامع و کامل بر اساس نظام انتخاباتی حزبی توسط مراجع بالاتر از مجلس مانند مجمع تشخیص مصلحت نظام تا احزاب در مقابل مردم، نسبت به رفتار نماینده‌شان پاسخگو باشند.

25-‌ کارآمد و به روز شدن روزنامۀ الکترونیک مجلس (سایت خانۀ ملت).

26-‌ واگذاری بررسی قوانین تخصصی و یا غیر مهم به کمیسیونها بر اساس اصل 85.

27-‌ مدنظر قراردادن اشکالات شرعی و قانونی شورای نگهبان بر مصوبات مجلس در تصویب قوانین و پرهیز از بروز مجدد آن.

28-‌ فعال شدن روابط عمومی مجلس و دعوت و پذیرش دانش آموزان برای آشنایی با کار مجلس.

29-‌ شناسایی مشکلات قضایی مردم و رفع قانونمند آن بمنظور کاهش حجم بیش از 10 میلیون پروندۀ قضایی که در سال تشکیل می‌شود.

30-‌ حل مشکلات اساسی جمعیت انبوه جوان در امر اشتغال، ‌ازدواج و مسکن.

31-‌ توجه به نیازهای حقیقی و واقعی توده‌های جامعه و رفع موانع قانونی آن ‌و تأمین راهکارهای قانونی برای آن.

32-‌ پرهیز از اقداماتی که موجب اتهام سازشکاری و سیاسی‌کاری و داد و ستد معدودی از نمایندگان با مجریان در جریان سؤال و استیضاح می‌شود.

33-‌ ایجاد منع قانونی اعزام نمایندگان به سفرهای داخلی و خارجی و دریافت هر نوع هدیه از سوی دستگاههای اجرایی.

34-‌ تنظیم راهکارهای قانونی برای به نتیجه رساندن نامه‌ها و شکایات وارده مردم به کمیسیون اصل 90 و ارائه آن به مجلس بصورت طرح.

35-‌ حضور جدی و مؤثر نمایندگان در مجامع و شوراها و هیأتهایی که باید نمایندۀ مجلس حضور یابد.

36-‌ تحقق فرامین و رهنمودهای امام راحل(ره) و مقام معظم رهبری در طول 7 دورۀ مجلس از قبیل موارد زیر:

محورهای پیامهای امام(ره) به مجلس.

1-‌ رسیدگی به حال مستضعفین و محرومین

2-‌ نترسیدن از همۀ قدرتها

3-‌ اجرای عدالت

4-‌ توجه به شرع مطهر

5-‌ الگو بودن

6-‌ هماهنگی با دولت

7-‌ ملاک قرار گرفتن سیاست نه شرقی و نه غربی

8-‌ تصویب قوانین مرتبط با عمران و رفاه حال ملت

9-‌ رعایت اخلاق اسلامی

10- رعایت تقوا در نطقهای پیش از دستور

11-‌ عدم تفرقه

12-‌ ساده زیستی

محورهای پیامهای مقام معظم رهبری به مجلس

1-‌ پیمودن راه امام(ره)

2-‌ رعایت اهمیت مجلس که برای هر دقیقۀ آن هزینۀ زیادی می‌شود

3-‌ فرصت‌گذاری برای همفکری و مشورت، علاوه بر جلسات علنی و کمیسیونها

4-‌ حضور فعال و عدم غیبتهای غیر موجه

5-‌ تقوا و توکل به خدا و بی‌اعتنایی به تشریفات زائد و تجملات و عدم گروه‌گرایی

6-‌ جهت‌گیری کلی مجلس و اهداف و شعارها در مسیر ارزشهای متعالی اسلام

7-‌مظهر یکپارچگی و وحدت ملت بودن

8-‌ همکاری و همدلی مجلس و دولت و نظارت مطلوب و قانونی و همکاری دلسوزانه با سایر قوا

9-‌ برقراری رابطه با توده‌های مردم و محرومین

10-‌شناخت فوریتها و اولویتها و پرداختن به آن

11- تلاش برای مبارزه با فساد، فقر و تبعیض

12- استقلال اقتصادی

13- بیداری و هوشیاری

14- مظهر وفاق و آرامش ملی

کار گروه فرهنگی مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی