دیدار رئیس‌جمهوری اسلامی ایران از «الجزایر»

ابوالقاسم قاسم‌زاده

به دعوت رسمی «عبدالعزیز بوتفلیقه» رئیس‌جمهوری الجزایر، آقای احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور در رأس هیات بلندپایه سیاسی ـ اقتصادی عازم الجزایر شد.

سفر دو روزه رئیس‌جمهوری ما به الجزایر مورد توجه اغلب محافل سیاسی و رسانه­ای در خاورمیانه، منطقه شمال آفریقا یا ناحیه مغرب عربی، همچنین در مطبوعات اروپایی قرار گرفته است. نخست زمان این سفر است که آمریکایی­ها و اسرائیلی­ها در برنامه­های جدید خود بر انزوای سیاسی جمهوری اسلامی ایران از حوزه خاورمیانه و ارتباط ایران با کشورهای عربی منطقه تاکید و تبلیغ می‌کنند. در هفته‌های اخیر انعکاس اخبار منفی در روابط ایران با کشورهای عربی محور اصلی خط تبلیغی و رسانه‌ای غرب و اسرائیل شده است. بعد از سفر یک روزه آقای احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور به سوریه و انعکاس خبر صحبت تلفنی رئیس‌جمهوری با ملک عبدالله پادشاه عربستان و اکنون سفر رسمی به یکی از کشورهای مهم عربی، (الجزایر)، خلل بر چنین طراحی تبلیغاتی اسرائیلی‌ها و آمریکا در وسعت‌دهی به تضادهای تبلیغاتی و جنگ روانی آنها وارد شده است.

الجزایر یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین کشورهای عربی است که چگونگی سیاست دولت آن تاثیر مستقیم بر فضای سیاسی حوزه خاورمیانه و شمال آفریقا بوجود می‌آورد. ایران و الجزایر دو کشوری هستند که با سابقه انقلابی بر محوریت استقلال ملی و هویت اسلامی خود همواره تاکید دارند، این اشتراک تاریخی در نزدیکی دیدگاه دولت‌های این دو کشور تاثیر مستقیم دارد.

از سوی دیگر ایران و الجزایر به عنوان دو کشور بزرگ نفتی از پایه‌گذاران اوپک، بزرگترین سازمان بین‌المللی نفت هستند. هرگاه که این دو کشور درباره­ برنامه‌های اوپک به هماهنگی نسبی دست پیدا می‌کنند، موفقیت اوپک افزون می‌گردد. در این سفر نیز یکی از محورهای گفتگوی دو رئیس‌جمهور درباره نفت و روال کاری اوپک خواهد بود بخصوص که همواره موضوع «نفت» از میزان «تولید» تا سهمیه‌بندی و قیمت و برآوردهای آینده بازار جهانی آن برای دو کشور مهم تولیدکننده حائز اهمیت است.

الجزایر هم در منطقه وسیع شمال آفریقا و هم در تشکیلات «اتحادیه عرب» و مسائل خاورمیانه جایگاه خاص دارد. هماهنگی سیاسی ایران و الجزایر از طریق مذاکره مستقیم دو رئیس‌جمهور درباره شرایط کنونی خاورمیانه و دستیابی به تحلیل مشترک، نگاهی است که اغلب محافل سیاسی در منطقه به آن توجه دارند. شرایط کنونی خاورمیانه نیازمند همکاری‌های دولت‌های کشور­های اسلامی منطقه با یکدیگر است. سیاست دولت آقای احمدی‌نژاد بر گسترش همکاری‌های منطقه‌ای استوار است. این سفر بلحاظ حساسیت‌های سیاسی امروز خاورمیانه و مذاکره دو رئیس‌جمهور ایران و الجزایر از سوی رسانه‌های غربی و محافل مهم سیاسی غرب رصد می‌گردد. روابط دولت الجزایر با کشور­های اروپایی و بخصوص با فرانسه بلحاظ تاریخی همچنین با آمریکا که دولتمردان در واشنگتن به نظرات آقای بوتفلیقه رئیس‌جمهور الجزایر اهمیت خاص می‌دهند موجب شده است تا اغلب رسانه‌ها آقای احمدی‌نژاد از الجزایر را از منظر سیاسی و روابط ایران و غرب مورد ارزیابی قرار دهند.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، روابط دو کشور از وضعیت خوبی برخوردار بود و سفر­های متعددی از جانب مسئولین بلندپایه ایران و الجزایر به کشور مقابل صورت گرفت.

اما شرایط خاص حاکم بر الجزایر در سال 1369 و بالاخره بدنبال متهم کردن تهران به حمایت از اسلام‌گرایان و دخالت در امور داخلی آن کشور، روابط سیاسی از سال 1372 به‌طور یکجانبه از سوی دولت الجزایر قطع شد. از سال 1376 با وقوع بعضی تغییرات در ایران و الجزایر به خصوص پس از برگزاری کنفرانس سران اسلامی در تهران، تبلیغات خصمانه دو کشور علیه یکدیگر کاهش یافت.

بو تفلیقه که در سال 1378 به ریاست جمهوری الجزایر برگزیده شد با اعزام نمایندگان ویژه خود به اجلاس‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در تهران تمایل خویش را نسبت به بهبود روابط با جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد.

به دنبال این تحولات مقامات الجزایری نه تنها از تبلیغات خصمانه علیه ایران دست برداشته بلکه هیات‌هایی را به ایران گسیل داشتند و در یک اقدام عملی مثبت، رای خود را در مورد وضعیت حقوق بشر در ایران از مثبت به ممتنع تغییر دادند و سرانجام پس از ابراز تمایل بوتفلیقه روسای دو کشور 18 شهریور 79 در حاشیه اجلاس هزاره سازمان ملل با یکدیگر دیدار کردند.

در این دیدار دو طرف با تاکید بر منافع و دیدگاه‌های مشترک در توسعه و پیشرفت دو ملت با انتشار بیانیه مطبوعاتی، از سرگیری روابط کامل سیاسی خود را در سطح سفیر اعلام کردند.

همکاری‌ها و مناسبات دو کشور ایران و الجزایر پس از برقراری روابط مجدد در زمینه‌های مختلف سیاسی فرهنگی، پارلمانی و اقتصادی بطور مستمر افزایش یافته و طرفین در خصوص مسائل بین‌المللی با یکدیگر به رایزنی می‌پردازند.

بطور کلی روابط دو کشور ایران در خاورمیانه و الجزایر در شمال آفریقا در ابعاد مختلف از جمله سیاسی و اقتصادی قابل تامل و بررسی است.

در چند سال گذشته مقامات و مسئولین دو طرف در راستای گسترش روابط، به کشور مقابل سفر کرده که این سفرها شامل سفر روسای جمهور دو کشور نیز می‌شود. سفر آقای سیدمحمد خاتمی رئیس‌جمهور وقت ایران به الجزایر در سال 1383 و سفر بوتفلیقه به تهران در سال 1382، سفر «عمار سعدانی» رئیس وقت مجلس الجزایر برای شرکت در کنفرانس بین‌المللی قدس و حمایت از حقوق فلسطین و همچنین دیدار رسمی از تهران در فروردین 85 از جمله مهمترین این سفرهاست.

سفر دبیر شورای عالی امنیت ملی در خردادماه 85، وزیر امور خارجه در مرداد 85 و خرداد 86 و وزیر صنایع ایران در شهریور 85 و همچنین سفر وزیر انرژی الجزایر در آذر 85 و وزیر جوانان و ورزش این کشور در دی‌ماه 85 از جمله سفر مقامات دو کشور در سال 1385 و 1386 است.

در بعد اقتصادی نیز با وجود اراده سران دو کشور و امضای موافقتنامه­های متعدد، میزان روابط تجاری با توجه به ظرفیت‌ها و امکانات دو طرف هنوز ناچیز است.

اگرچه حجم روابط ایران و الجزایر امسال در مقایسه با سال گذشته نزدیک به 50 درصد افزایش یافته است، در برنامه توسعه الجزایر به ارزش 150 میلیارد دلار، جمهوری اسلامی ایران می­تواند نقش فعال و همکاری مطلوب داشته باشد. گسترش سطح روابط اقتصادی، اجرای توافقات امضا شده بین دو کشور و رفع موانع و مشکلات به تلاش و همکاری سازمان‌های دولتی و فعال شدن بیشتر موسسات خصوصی نیاز دارد.

در حال حاضر میزان صادرات ایران به الجزایر بالغ بر 8 میلیون دلار است.

تاکنون دو دور کمیسیون مشترک اقتصادی در پایتخت‌های دو کشور در سال 1382 و 1383 برگزار و بیش از 30 موافقتنامه و یادداشت تفاهم همکاری در زمینه‌های مختلف اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و پارلمانی بین دو کشور امضا شده است.

سیاست کنونی آمریکا و اسرائیل ایجاد نوعی انفکاک از کشورهای حوزه شمال آفریقا و یا منطقه مغرب عربی با خاورمیانه و حوزه خلیج فارس است. اگرچه «مصر» به عنوان یکی از محورهای مهم و اصلی در حوزه خاورمیانه و از سویی در شمال آفریقا دیده می‌شود، اما آمریکایی‌ها، با جداسازی مراکش، لیبی، و الجزایر از مسائل حوزه خاورمیانه به نوعی در پی تجدیدنظر دخالت این کشورهای اسلامی و عربی در بحران اسرائیل با کشورهای عربی و موضوع فلسطین هستند. سفر آقای احمدی‌نژاد و نزدیکی مواضع سیاسی دو کشور درباره مسائل خاورمیانه بطور عملی گام مهمی در هماهنگی و نزدیک‌سازی دیدگاه‌های کشورهای اسلامی است.