جناح‌های سیاسی ترکیه با هم توافق می‌کنند

* ابتدا درباره این انتخابات به طور کلی توضیح بدهید.

** انتخاباتی که امروز در ترکیه برگزار می‌شود انتخابات زودرس مجلس است. دلیلش هم اختلافی بود که بین ارتش و دولت (سکولارها و اسلام‌گراها) در ماه‌های پیش بروز کرد. برای گشایش در بن‌بستی که حاصل شد توافق به عمل آمد که انتخابات زودرس مجلس برگزار شود.

* وضع بغرنجی در جو سیاسی ترکیه شکل گرفته. بدین معنا که سکولارها با پشتیبانی نهاد ارتش به هیچ‌جه حاضر نمی‌شوند که قدرت در اختیار اسلام‌گراها بیفتد. از طرفی حزب عدالت و توسعه آقای اردوغان هم طوری عمل کرده که موفقیت‌هایش انکارناپذیر است و دارای نفوذ و پایگاه مردمی شده که نمی‌تواند نادیده گرفته شود. این وضع دوقطبی فضا را حتی خطرناک می‌کند. درباره آینده این وضع چه نظری دارید؟

** با توجه به آنچه در ترکیه می‌گذرد و همین حالت پیش آمده به نظر می‌رسد که جناح‌ها به این نتیجه برسند که به سمت انتخاب رئیس‌جمهوری توافقی بروند. یعنی هیچ یک از دو طرف بر مواضع خود اصرار نورزند و توافقی حاصل کنند بر سر انتخاب یک رئیس‌جمهور. حزب عدالت و توسعه هم اگرچه پایگاه وسیعی به دست آورده در طرف مقابلش ارتش، نهادهای سکولار و نهادهای اقتصادی قرار دارند که پشت سر حاکمیت هستند و مقاومت می‌کنند.

* عوامل موفقیت حزب عدالت و توسعه چه بوده است، خصوصاً که در جوی که حاکمیت از آن سکولارهاست حزبی که نام و نشان اسلام‌گرایی دارد توانسته کارش را پیش ببرد.

** حزب عدالت و توسعه رفاه اقتصادی به ارمغان آورده. مردم از رفاهی که به دست آورده‌اند راضی هستند. از طرفی در منطقه کردنشین حالت فوق‌العاده را لغو کرده. روابط با آمریکا و اروپا را گسترش داده. از اهرم اتحادیه اروپا برای کنترل نظامی‌ها استفاده کرده و مهمتر از همه اینکه فسادناپذیر بوده. فساد مالی نداشته است و در نتیجه این سیاست، طبقه متوسط جدیدی شکل گرفته.

* در همین فاصله زمانی کوتاه پنج ساله؟

** بله در همین پنج ساله. کارهای اقتصادی اردوغان خوب بوده. روابط با عرب‌ها را گسترش داده تا آنجا که ترکیه عضو ناظر اتحادیه عرب شده. سرمایه‌های عرب‌ها را جذب کرده و پاکی اقتصادی که دارند موجب شده در کنار علل و عوامل فوق پایگاه اجتماعی خود را گسترش دهند. حزب عدالت و توسعه از همه قشرهای اجتماعی توانسته یارگیری کند.

* یعنی بیش از ملیون و جمهوریخواهان؟

** حزب جمهوریخواه خلق بیشتر در میان عناصر ملی‌گرای افراطی طرفدار دارد و از سوی ارتش حمایت می‌شود و پایگاه اجتماعی خاص خود را دارد. به علاوه اینها با کردها مخالف هستند. موسیقی‌های نظامی دارند و آوازخوان‌های مشهور ترک را در مراسم خود به خدمت می‌گیرند. در حالی که حزب عدالت و توسعه خوانندگان پاپ را می‌آورد که تاکید بر مردمی بودن دارد و اجتناب از ملی‌گرایی افراطی.

* جمهوریخواهان و ملی‌گراهای افراطی گویا خیلی برنامه‌ها برای شکست حزب عدالت و توسعه دارند. یعنی به هر راهی متوسل شده‌اند.

** بله از آنجا که عدالت و توسعه حزبی اسلام‌گراست اینها از زاویه دید اسلام به زن خیلی سوءاستفاده کرده‌اند. گفته‌اند زنان می‌توانند آزاد باشند. نوشیدن آزاد باشد و امثال این سیاست‌ها. می‌خواهند به این طریق رای حزب عدالت و توسعه را بشکنند.

* بحث کردها هم در این انتخابات جایگاه خاص خودش را دارد. در همین ماه‌ها که تنش سکولارها و اسلام‌گرایان اوج گرفت ارتش کراراً اعلام کرد که قصد حمله به شمال عراق را دارد. این حمله چه نقشی در مسائلی داخلی ترکیه دارد؟

** خیلی نقش دارد. حزب عدالت و توسعه بود که پس از سال‌ها حالت اضطراری مناطق کردنشین را لغو کرد و به ارتش اجازه سرکوب کردها را نداد. در عملیات ارتش در شمال عراق هم جلوی آنها را گرفت و گفت باید منطقی و از طریق دیپلماسی پیش برویم، ولی مساله کردستان عراق بزرگ‌ترین دردسری است که دولت ترکیه دارد. از مساله کرکوک هم نگران است.

* در خبرها آمده است که ارتش پس از انتخابات به شمال عراق حمله خواهد کرد.

** این معادله ساده‌یی نیست. آمریکایی‌ها نماینده ویژه‌یی تعیین کرده‌اند که با ترکیه و عراق صحبت می‌کند. تا حالا توانسته‌اند ترکیه را آرام نگه دارند. ولی ترکیه فکر می‌کند آمریکا در مورد مبارزه با تروریسم به پ‌ک‌ک که می‌رسد ساکت می‌شود. به همین جهت ترکیه خشمگین شده و می‌گوید پ‌ک‌ک بمب‌گذاری کرده. آمریکا هم نمی‌خواهد شمال عراق که تنها منطقه آرام و آزاد آنجاست آن هم دچار مشکل بشود. ترک‌ها یک بار در زمان سقوط صدام به عراق حمله‌ور شدند. اما آمریکایی‌ها کماندوهای آنها را گرفتند و به شکل تحقیرآمیزی برگرداندند. چیزی که هست حملات توپخانه‌یی است. در شمال عراق البته روستایی را به ترک‌ها اختصاص داده‌اند که از آنجا کردها و پ‌ک‌ک را کنترل کنند. ترکیه اقدامات امنیتی و اطلاعاتی با کشورهای دیگر مثل عربستان سعودی، اردن، امارات متحده عربی دارد. نشست‌هایی دارند که با آنها صحبت می‌کنند در مورد عراق و شمال عراق. اما خود عراقی‌ها در این نشست‌ها حضور ندارند.

* در انتخابات امروز تعدادی نامزد مستقل هم هستند که حضورشان خیلی موثر است؟

** سکولارها هستند که این نامزدهای مستقل را به تعداد زیاد وارد عرصه رقابت‌ها کرده‌اند تا رای حزب عدالت و توسعه را بشکنند.

* جمعیت علوی‌ها هم هستند که میانه‌یی با افراطیون مذهبی ندارند و از طرفی متحد سنتی سکولارها هستند. حزب عدالت و توسعه خیلی در پی جذب اینها هم هست؟

** تاریخ نشان داده که علوی‌های ترکیه به سکولارها رای می‌دهند. اما حالا روابط علوی‌ها با حزب عدالت و توسعه خوب شده. علوی‌ها از افراط‌گرایی مذهبی وحشت دارند. ولی حرکت‌های خوب حزب عدالت و توسعه موجب شده که بتواند در میان آنها هم یارگیری کند. همین که خواستار آشتی اسلام و مدرنیته شده، طرفدار تساهل و مداراست و رهیافت غیرایدئولوژیک نشان داده اینها موجب موفقیت حزب شده است.

* انتخابات ریاست جمهوری ترکیه روز 30 مهر ماه آینده برگزار خواهد شد. انتخابات امروز تاثیری بر آن انتخابات خواهد داشت؟

** کاملاً تاثیر دارد با رای دادگاه قانون اساسی انتخاب رئیس‌جمهور همچنان با رای مردم نیست و بنابراین جریان جناحی که بتواند اکثریت را در مجلس به دست بیاورد خواهد توانست به سوی ریاست جمهوری حرکت کند.