مالزی، بانکداری اسلامی با کمک کشورهای غیراسلامی

رئیس بانک مرکزی مالزی از سرمایه‌گذاران ژاپنی خواست تا با فروش اوراق قرضه اسلامی در این کشور مقدمات سرمایه‌گذاری در مالزی را فراهم آورند. به گزارش خبرنگار فارس از شرق آسیا، هیات اقتصادی ژاپن که از روز گذشته در مالزی بسر می‌برد در اولین روز حضور خود در این کشور جلسه ویژه‌ای را با رئیس بانک مرکزی مالزی، زتی اختر عزیز، در خصوص چگونگی امکان اجرای فروش اوراق قرضه اسلامی برگزار کردند.

زتی اختر در این خصوص یادآور شد که مالزی مخالف هرگونه محدودیت در نرخ اوراق قرضه اسلامی است تا این ابزار بانکی جدید امکان رشد داشته باشد. مالزی اکنون روش‌های مختلف و تولیدات متنوع بانکداری اسلامی را در کشور خود به اجرا درآورده و امیدوار است به زودی بتواند این محصولات بانکی را به کشورهای خاورمیانه صادر نماید. در راستای رشد بانکداری اسلامی در این کشور تعداد کارمندان این بخش از سال 2001 تاکنون بیش از 80 درصد افزایش داشته است.

این در حالی است که مالزی به عنوان یکی از معدود کشورهایی که به شدت در حال ترویج بانکداری اسلامی است، کوشش می‌کند تا خود را به عنوان رهبر بلامنازع این حرکت معرفی نماید که البته این اقدام چندان هم بی‌مناسبت نیست، چرا که طی پنج سال گذشته رشد بانکداری اسلامی در این کشور بسیار پرشتاب بوده است. مردم مالزی طی سال‌های اخیر از حرکت انجام شده توسط بانک‌های این کشور به شدت استقبال کرده‌اند و بر این عقیده‌اند که با وجود بانکداری اسلامی استفاده از محصولات بانک‌های دیگر خلاف شرع می‌باشد. همین امر بانک‌های غیراسلامی را نیز ترغیب به ورود در این بخش نموده است که از آن جمله می‌توان به چندین بانک انگلیسی و ژاپنی فعال در این بخش اشاره کرد.

بانک‌های ارائه‌دهنده خدمات بانکداری اسلامی نیز هر روزه تلاش می‌کنند تا به خدمات خود تنوع بیشتری بخشند. در این کشور هر دو نوع سیستم بانکی اسلامی و غیراسلامی در کنار یکدیگر فعالیت می‌کنند که استفاده از هر سیستمی منوط به اعتقادات دینی مراجعان است، لیکن تمایل هر چه بیشتر مردم این کشور به استفاده از بانکداری اسلامی و محصولات متنوع آن، بانک‌های مالزی را به ارائه خدمات بیشتر در این خصوص وادار نموده است. این موضوع به حدی مورد توجه مردم واقع شده که سپرده‌گذاری مردم در سیستم بانکداری اسلامی مالزی از 70 میلیارد رینگیت در سال 2004 به بیش از 83 میلیارد رینگیت در پایان سال 2005 رسیده است. بنابر گزارش سالانه بانک مرکزی مالزی، در حال حاضر ارزش سپرده‌های مردم در سیستم بانکداری اسلامی به رکورد 12/1 درصد از کل سپرده‌های داخلی سیستم بانکی مالزی رسیده است.

این در حالی است که وام‌های پرداختی از سوی سیستم بانکی اسلامی نیز طی همین مدت 67/4 میلیارد رینگیت یا معادل 12 درصد افزایش داشته است. بانک مرکزی مالزی رسیدن به حد نصاب 20 درصد از کل دارایی سیستم بانکی را برای کل سیستم بانکداری اسلامی در پایان سال 2010 را هدف‌گذاری نموده است. از این رو بانک‌های خارجی نیز تمایل فراوانی برای ارائه خدمات بانکداری اسلامی در این کشور از خود نشان می‌دهند.

بانکداری اسلامی در جهان

بانکداری اسلامی در دنیا رشد قابل توجهی داشته است. اولین موسسه مالی اسلامی موسسه دارالمال اسلامی (DMI) است که در سال 1981 با سرمایه یک میلیارد دلار در ژنو تاسیس شد. در سال 1982 سود خالص این موسسه نزدیک به 9/7 میلیون دلار بود که دلیل عمده این میزان سود، سرمایه‌گذاری موسسه در فلزات گرانبها بوده است. آنچنانکه سود سال 1983 تا بدین اندازه قابل توجه نبوده است.

این موسسه در مناطق و کشورهای مختلف جهان به عملیات بانکداری پرداخته است که باهاما، بحرین، گینه، منطقه توریستی ISLE of Jersey در سواحل شمال غرب فرانسه، نیجر، سنگال، سودان، سوئیس، امارات متحده عربی و انگلیس از این جمله‌اند.

رئیس این موسسه مالی شاهزاده سعودی محمدالفیصل السعود است.

نتایج عملکرد مالی (DMI) نشان می‌دهد که با وجود سرمایه‌گذاری کلان گروه در توسعه و ایجاد ساختارهای مالی جانبی بدون هزینه، امکان سود عملیاتی کوچکی نیز فراهم کرده است.

نقدینگی تولید شده از عملکرد بانکی برای پوشش دادن هزینه‌های جاری و ایجاد ساختارهای جنبی مورد استفاده قرار گرفته است.

مطالعات گسترده‌ای در دومین سال فعالیت (DMI) برای ارزیابی نتایج عملکرد مبتنی بر شریعت اسلامی در کشورهایی که این موسسه دارای شعبه است، انجام گرفت. مشتریان و انجمن‌های متعددی نیز همکاری با DMI، مورد پژوهش قرار گرفتند.

دفتر DMI در بحرین سرمایه‌گذاری در منطقه خلیج‌فارس را برعهده دارد و شعبه DMI در باهاما مسوول تجارت بین‌المللی است. تا مارس 1984 این دفاتر به تنهایی نزدیک به 400 میلیون دلار در عملیات مختلف مالی سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

گروه مالی ـ اسلامی البرکه (AL Baraka) دومین موسسه بانکی اسلامی بزرگ دنیاست. این گروه در لندن پایه‌گذاری شد. در سال 1982 در جده عربستان با بیش از 500 میلیون دلار سرمایه، کار خود را آغاز کرده و هم اکنون در سراسر دنیا در لندن، تونس، سودان، ترکیه، عربستان سعودی، دبی، بحرین، مصر، عراق و سنگاپور عملیات بانکداری انجام می‌دهد. شیخ صالح کمال، رئیس این بانک، از سوی بانک انگلستان به عنوان یک فرد مجاز برای جذب سپرده (licensed deposit taRer) و مجاز به انجام تمامی عملیات بانکداری شناخته شده است. این بانک در آغاز به دنبال همکاری با شرکت‌های بزرگ انگلیسی بود و بعدها شرکت‌های سراسر قاره اروپا و آمریکای شمالی به تبادلات مالی گسترده‌ای پرداخت.

سومین بانک بزرگ اسلامی، نظام بانکداری اسلامی بین‌المللی (IBS) لوکزامبورگ است. 25 درصد سهام این بانک متعلق به گروه بانک AL Baraka است و 15 درصد سهام آن متعلق به بانک اسلامی کویت (financal House Kvwait) و 60 درصد سهام به سایر سرمایه‌گذاران تعلق دارد. بانک اسلامی بین‌المللی (IBI) دانمارک نیز متعلق به این بانک است.

این بانک (IBS) یکی از موفق‌ترین موسسات مالی به ویژه در خلیج‌فارس و غرب است. این بانک در چارچوب قوانین دانمارک به فعالیت بانکی می‌پردازد و متاثر از فلسفه اقتصادی غرب است اما بر محور اصول اسلامی حرکت می‌کند. سرمایه این بانک از 10 میلیون دلار به یکصد میلیون دلار در سال 1982 افزایش یافته و بین 31 دسامبر 1982 تا 30 ژوئن 1983 مجموع دارایی آن از 6/14 میلیون دلار به 8/14 میلیون دلار افزایش یافت. دکتر گمال اتیه مدیر عامل این بانک است.

بانک IBS در راستای همکاری گسترده‌تری با موسسات مالی اسلامی حرکت می‌کند. این بانک سهامداران بیشتری در بانک کویتی (KFH)، گروه مالی البرکه (AL - Baraka)، موسسه مالی الاوقاف کویت (AWqaf of kvwait) و ابوظبی و بانک اسلامی Tadamun سودان به دست آورده است.

اریک تروله شولتز، مدیر عامل بانک IBS، می‌گوید: بانک‌ها که هنوز در مرحله پایلوت به انجام عملیات بانکی می‌پردازد، در سخت‌ترین شرایط شرایط در قاره اروپا خدمات بانکی ارائه می‌دهد با این حال موفقیت ما درهای بازارهای اروپایی را برای سایر بانک‌های اسلامی خواهد گشود.

کویت فایناس هاووس (KFH) بزرگ‌ترین بانک اسلامی کویت و یکی از بانک‌های اسلامی است که در منطقه خاورمیانه بیشترین رشد را داشته است. عملیات بانکی آن در سال 1978 آغاز شد و در سال 1980 به سود خالص 7/9 میلیون کرون دانمارک دست یافت.

سود خالص آن در سال 1981 در حدود 25 میلیون کرون دانمارک بود و در سال بعد (1982) سود خالص این بانک به 9/45 میلیون کرون رسید. به علت کاهش نرخ رشد کویت، موج سپرده‌ها و نبود قدرت مانور و تنوع دارایی در بحران‌های مالی و اقتصادی در سال 1983 سود خالص این بانک تا حد 7/36 میلیون کرون دانمارک کاهش یافت.

به دلیل برخی مشکلات بانک KFH جذب سپرده جدید را متوقف کرد و دولت کویت با اعطای یکسری امتیازات تجاری و مجوز سرمایه‌گذاری در چند پرتفوی، به ویژه در لیزینگ‌ها و سرمایه‌گذاری‌های مشترک با بانک اسلامی مالزی این بانک را مورد حمایت قرار داد.

بانک KFH اگرچه در سال 1984 به مازاد عملیاتی در حدود 5/93 میلیون دلار دست یافت، اما هیچ‌گونه سودی بین سهامداران تقسیم نکرد و همه را به حساب ذخیره خود منتقل کرد.

بانک توسعه اسلامی (IDB) یکی دیگر از موسسات مالی اسلامی است که در شهر جده عربستان سعودی براساس شریعت اسلامی به فعالیت مالی می‌پردازد. این بانک در اکتبر سال 1975 تاسیس شد. سرمایه اولیه این بانک توسط دولت‌های عربستان سعودی، کویت، بحرین، پاکستان، بنگلادش، ترکیه و اندونزی تامین شده است. این بانک در سال‌های 83 ـ 1982 در بین 39 کشور عضو با انجام 387 عملیات بانکی به ارزش 3917 میلیارد دلار به سودی نزدیک به 26 میلیون دلار دست یافت.

دکتر احمد محمود علی، رئیس این بانک، با اشاره به شرایط اقتصادی جهان معتقد است که بانک توسعه اسلامی به فعالیت با ثبات خود ادامه می‌دهد.

در ایران به سال 1985 (21 مارس) همزمان با نوروز تمامی عملیات بانک‌ها اسلامی شد. البته این حرکت موجب نشد که سپرده‌گذاران اقدام به خارج ساختن سپرده‌های خود کنند و آمارها نشان می‌دهد که در دو ماه آغاز فعالیت نظام بانکداری اسلامی در ایران حجم حساب‌های بانکی مبتنی بر قوانین اقتصادی اسلامی به میزان یکهزار و 200 میلیون دلار رسید. این رقم در طول شش ماه به 5 هزار و 500 دلار رسید.

بانکداری اسلامی در پاکستان: در سال 1979 ضیاءالحق، رئیس‌جمهور پاکستان، اقتصاددانان، بانک‌ها و رهبران مذهبی را بر آن داشت تا نظام بهره متداول را کنار زده و موسسات مالی اسلامی را جایگزین آن کنند.

عقود مشارکتی برای تامین مالی فعالیت‌های اقتصادی مشارکتی در بانکداری اسلامی مورد استفاده قرار گرفته است، عقد مضاربه نیز در نظام بانکداری اسلامی پاکستان به کار گرفته می‌شود. حبیب بانک (Habib Bank) که نسبت به بقیه بانک‌های اسلامی پاکستان از بازده بیشتری برخوردار است، در سال 1982 به سود 44 میلیون دلاری دست یافت. این بانک در سال 1981 میلادی 35 میلیون دلار سود کسب کرده است. حجم سپرده‌های این بانک در سال 1982 در مقایسه با سال 1981 با 32 درصد رشد به رقم 14/3 میلیارد دلار رسید. از ژانویه سال 1985 پرداخت سود به سپرده‌گذاران در پاکستان متوقف شد. اجرای کامل این قانون از اول ژوئیه این سال به موقع اجرا گذارده شد. غلام اسحاق‌خان، وزیر دارایی پاکستان، همه بانک‌های پاکستان از جمله یکی از بانک‌های خارجی را به پیوستن به نظام حساب‌های PLS (حساب تقسیم سود و زیان) فرا خواند. در سال 1983 انجمن بین‌المللی بانک‌های اسلامی (IAIB) با شرکت 11 شرکت سرمایه‌گذاری اسلامی و بیمه‌ای تاسیس شد که از جمله اعضای آن می‌توان به بانک همبستگی اسلامی (سودان)، بانک اسلامی فیصل (بحرین)، بانک اسلامی قبرس، بانک اسلامی وین (اتریش)، تعدادی از بانک‌های اسلامی در سنگال، نیجر و باهاما و شرکت‌های سرمایه‌گذاری اسلامی اشاره کرد.