روسیه و جایگاهی مبهم در گروه 8

* با توجه به اختلاف‌نظرات شدیدی که بتازگی در روابط روسیه و غرب به وجود آمده است و برگزاری نشست سران «گروه 8» در آلمان، به طور کلی در خصوص موقعیت روسیه در میان کشورهای این گروه توضیح بدهید؟

** مساله اینجاست که روسیه تا به امروز همچنان به عنوان عضوی تمام و کمال در باشگاه کشورهای بزرگ صنعتی جهان پذیرفته نشده است. موضوع این است که روسیه به عنوان کشوری اروپایی و در عین حال کشوری آسیایی، وضعیت بسیار ویژه‌ای در میان کشورهای «گروه 8» دارد. بعلاوه روسیه تنها کشوری است که ادعاهای بسیاری از سوی همه کشورهای عضو این باشگاه نسبت به رهبر آن صورت می‌گیرد که بخش بیشتر آن در ظاهر جنبه سیاسی دارد؛ ولی ما بخوبی می‌دانیم که دلیل اصلی این ادعاها به مسائل اقتصادی بازمی‌گردد. بر این اساس روسیه از یک سو موقعیتی برابر با دیگر اعضای «گروه 8» دارد و در عین حال با مشکلات بسیاری مواجه است. برای این که در عمل همه کشورهای عضو می‌کوشند به روسیه گوشزد کنند که در کشورهایشان دموکراسی وجود دارد و مایلند تا چنین وضعیتی را در روسیه هم ببینند.

* ولادیمیر پوتین در مصاحبه‌ای که پیش از نشست سران با مطبوعات اروپایی داشت، متذکر شد که نشست سران «گروه 8» جایی است که در آن می‌توان «ساعتها را با هم تنظیم کرد» آیا فکر نمی‌کنید که ساعتهای روسیه و دیگر اعضای این باشگاه کاملا متفاوت عمل می‌کند؟

** بله، به طور دقیق همین طور است. مساله اینجاست که روسیه در حال ارتقای وضع اقتصادی و از جهاتی هم سیاسی خویش است و کشورهای «گروه 8» تصور می‌کنند که روسیه درصدد کسب جایگاه امپریالیستی و جاه‌طلبی‌های اینچنینی است و این مساله هماهنگی به وجود آمده طی سالهای اخیر را در جهان برهم می‌زند.

البته این نگرانی‌ها پایه و اساسی هم دارد؛ ولی مساله دیگر این است که تیم رهبری پوتین ضمانت می‌دهد روسیه قصد تحقق بلندپروازی‌های امپریالیستی را ندارد و نمی‌خواهد نظم حاکم بر امور جهان را برهم بزند؛ بلکه بعکس تاکید دارد که حاضر است تمامی توافقات به دست آمده تا پیش از این را رعایت کند. مساله اینجاست که روسیه بدون تردید قصد معذرت‌خواهی بی‌دلیل در این خصوص را ندارد که روند دموکراسی در روسیه در راهی که به نظر آنها باید، توسعه پیدا نکرده است؛ چرا که در اصل کسی نمی‌داند راه درست دموکراسی کدام است.

* روسیه امروزی که بنا به گفته شما از رشد اقتصادی، اجتماعی و سیاسی خاصی برخوردار شده است، چه انتظاری از عضویت در باشگاه کشورهای صنعتی جهان دارد؟

** واضح است روسیه و رهبران آن تنها در انتظار افزایش انتقادات هستند و برای مقابله با آن نیز خود را آماده کرده‌اند. شاهد بودیم که ولادیمیر پوتین هم خود را بخوبی برای حضور در نشست سران آلمان آماده کرده بود و توانست به هر سوالی که از سوی همتایانش مطرح می‌شود، پاسخی مناسب بدهد.

در عین حال وی به دیگر کشورها تضمین داد که روسیه از راه دموکراسی منحرف نخواهد شد و در عین حال توافقات موجود بین طرفین را بویژه در زمینه جامعه مدنی رعایت خواهد کرد، البته این مساله‌ای است که روسیه همواره بر آن تاکید داشته، ولی روند حوادث در روسیه بازتاب متضاد و مغایری در غرب داشته است و چنین تصور شده که روسیه ادعای رهبری جهانی را در سر می‌پروراند که بدون تردید ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپایی علاقه‌ای به این قضیه ندارند؛ البته اگر واقعیات را در نظر بگیریم، روسیه امکانات اقتصادی و سیاسی لازم را برای این کار در اختیار ندارد. روسیه تنها مایل است خود را با سیستم جدید ارزشها و سیستم سیاسی جهان وفق دهد.

* گروه 8 کشور صنعتی جهان به منزله یک مرکز اقتصادی عظیم است که به حجم بسیار زیادی از منابع انرژی نیاز دارد و روسیه هم کشوری است که دارای چنین منابع انرژی‌ای است و نقش تامین‌کننده آن برای اروپا را به عهده دارد، ولی با وجود این مساله و با توجه به نیاز متقابل دو طرف به یکدیگر، همچنان درک و تفاهم متقابلی در این رابطه میان این کشورها صورت نگرفته است. به نظر شما مشکل کجاست؟

** مشکل بسیار ساده است. مساله اینجاست که کشورهای اتحادیه اروپایی کاملا می‌دانند روسیه برای آنها به منزله ژنراتور و تولیدکننده بزرگ انرژی است و نیز صادرکننده بزرگ انرژی محسوب می‌شود، روسیه در اتحاد با ترکمنستان و قزاقستان در زمینه انرژی نه تنها به شریکی استراتژیک، بلکه متحدی ژئوپلیتیک برای اتحادیه اروپایی تبدیل خواهد شد. در این رابطه ایالات متحده اصلا علاقه‌ای ندارد که ما با اتحادیه اروپایی در خصوص انرژی به توافق برسیم. در واقع تمام مشکلات ما در مباحثات نیز دقیقا به دلیل نارضایتی آمریکا از چگونگی روند اوضاع در روابط روسیه و اتحادیه اروپایی به وجود آمده است.

دولت آمریکا تلاش بسیار زیادی را در عرصه اطلاعاتی تبلیغاتی انجام می‌دهد تا میان روسیه و اتحادیه اروپایی اختلاف ایجاد کند و این مساله با توجه به مرام و روشهای به کار گرفته شده از سوی آمریکا، کاملا امکان‌پذیر است و به ظاهر سیاستمداران و افکار عمومی اروپا نیز دقیقا به همان راهی می‌روند که از سوی آمریکا هدایت شده‌اند.

* با توجه به این که روسیه دارای اهرم فشار قدرتمندی در زمینه انرژی است، این که غرب چه برخوردی با آن دارد و نمی‌خواهد روسیه را در چنین باشگاه کشورهای صنعتی جهان راه بدهد، در نهایت روند اوضاع ممکن است چنان شود که روسیه از غرب رو برگردانده و دست به اقداماتی بر ضدغرب بزند؟

** دلیلی برای این که روسیه از غرب روی برتافته و به سوی شرق روی آورده است، وجود ندارد. مساله اینجاست که در این صورت هم روسیه باز به همین مشکل مبتلا خواهد شد. روسیه نباید اقتصاد خود را صرفا به یک سمت شرق و یا غرب جهت‌گیری کند. این موضوع واقعیتی در حیات روسیه است، روسیه کشوری با اقتصاد بازاری است و این موضوع صرفا ناممکن است. برای این مساله دلایل اقتصادی وجود ندارد، این موضوع نیاز به تمرکز اراده سیاسی لازم دارد که در حال حاضر امکان دستیابی به آن در روسیه وجود ندارد، برای این که قوانین متعارف حاکم بر بازار در آن وجود دارد و به دلایل خاص حل و فصل این مشکل ممکن نیست.

بنابراین اروپاییان چنین وانمود می‌کنند که از روسیه بسیار ترسیده‌اند، ولی در عمل در پشت این ترس و واهمه عوامل جدی بازیگری نهفته است. یعنی در واقع آنان تنها نشان می‌دهند که ترسیده‌اند و بخوبی می‌فهمند که چه چیز در حال روی دادن است.

به همین دلیل گروه 8 هم اکنون برای ما صرفا به صحنه نمایشی تبدیل شده است که هر یک از هنرپیشگان آن بخوبی می‌دانند که چگونه باید ایفای نقش کنند و کارگردان این نمایش نیز در پشت پرده مخفی است و ما فعلا تنها شاهد اجرای یک نمایش با کارگردانی خوب هستیم.

* به عنوان آخرین سوال با توجه به آنچه گفته شد به نظر شما تا چه اندازه می‌توان دورنمای آینده وضعیت روسیه در «گروه 8» را پیش‌بینی کرد؟

** با توجه به تیرگی روابط اخیر میان آمریکا و انگلستان با روسیه، مساله غیرمنتظره‌ای روی نخواهد داد، روسیه خواهد توانست نه تنها موقعیت خویش را در «گروه 8» حفظ کند؛ بلکه خواهد توانست به تقویت آن نیز بپردازد، برای این که با توجه به دورنمای اتحاد انرژیک میان روسیه، قزاقستان و ترکمنستان، موقعیت روسیه در بازار انرژی جهانی به سطح تازه‌ای می‌رسد که نادیده گرفتن آن دیگر ناممکن خواهد بود.