نظارت در جمهوری اسلامی ایران
دکتر علیرضا اسلامی
دیدگاه مسئولین نظام نسبت به امر نظارت مجلس
الف ـ امام خمینی(ره)
1- "باید حالا که مجلس تاسیس شد و مجلس رسمیت پیدا کرد همه امور باید به نظارت مجلس به روال خودش بگذرد و با جدیت و با قاطعیت و بدون مسامحه هر کس خلاف کرد بخواهند او را و یا اگر خلافی واقعا کرده بدهند او را دست دادگاهها و دادگاه محاکمهاش کنند." (29/4/1359)
2- "روسای سه قوه نباید قضیه را سرسری بگیرند و باید آنان در زمینه برنامهها نظارت و دخالت داشته باشند و برای آن وقت بگذارند." (20/10/1361)
3- "شک نیست که مجلس به همه امور کشور نظارت دارد و حق نمایندگان است که از هر انحراف و خلافی که از وزرا و ادارات میبینید به حکم قانونی جلوگیری کنند و دولت را تا حد استیضاح بکشانند." (7/3/1363)
ب ـ مقام معظم رهبری
1- "مجلس در همه حال باید حریت و صراحت و حقگرایی و استقلال خود را حفظ کند و راه راست را به مجریان امور بنماید و بر پیمودن آن نظارت کند." (7/3/71)
2- "شما در قانونگذاری و در اشراف بر دولت و در نظارت بر کار وزرا و در انتخاب وزرا نماینده ملت هستید." (7/3/73)
3- "تصویب قوانینی که دولت را موظف و قادر بر اداره صحیح امور نماید و سپس نظارت بر اجرای آن از راههای قانونی، نخستین وظیفه مجلس و این وظیفه مستلزم همکاری و همدلی میان مجلس با دولت و حمایت مجلس از دولت است." (11/3/75)
4- "مجلس باید بذل اعتماد خود به کارگزاران عالی دولت را مرهون ملاکهای تعهد و تدین، کارایی و کارشناسی، وفاداری به نظام و به مردم قرار دهد و در نظارت قانونی بر عملکرد آنان جدی باشد." (7/3/79)
5- "حرکت کلی کشور را با ایجاد قوانین و با نظارتهای بجا و با موضعگیریهای درست، روزبهروز پیشرفتهتر و متعالیتر کند." (7/3/83)
ج ـ آقای هاشمی رفسنجانی
1- "قانونی اساسی جمهوری اسلامی به مجلس حق انحصاری وضع قوانین، تصویب قراردادها، معاهدههای صلح و دعاوی و استخدام کارشناسهای خارجی، نظارت کامل بر امور کشور، حق تفحص، حق سوال، حق تذکر، حق استیضاح و… واگذار کرده." (7/3/61)
2- "از ویژگیهای این مجلس نیرومند بودن و اهمیت مقام آن است. قانون اساسی ما مجلس را مرکز تصمیمگیری خواسته، قدرت وضع و تغییر کل قوانین عادی، قدرت و حق تفحص و نظارت بر عموم کشور، حق تصویب یا عزل کابینه و وزرا، قبول یا رد صلح و جنگ و خیلی چیزهای دیگر که قانون اساسی به آن محول کرده و تائیدات امام امت به آن تقدس و مقبولیت بیشتر داده." (7/3/61)
د ـ آقای کروبی
"نکتهای که طرح آن را مفید میدانم، موضوع نظارت مجلس است. مراجعه به مشروح مذاکرات مجلس تدوین قانونی اساسی و سوابق پنج دوره گذشته مجلس و تاکیدات امام راحل و رهبری بزرگوار، نشانگر آن است که نظارت بر کلیه امور کشور از وظایف ذاتی مجلس است." (7/3/79)
هـ ـ آقای حداد عادل
1- "کار مهم دیگری که در ایفای وظیفه نظارت صورت گرفت این بود که مجلس هفتم تصمیم گرفت امر نظارت ناظران منتخب مجلس در شوراها و مجامع را سامان دهد و آئینمند سازد. در این راه قدمهایی برداشته شد و اقدامات سودمندی صورت گرفته که یکی از آنها تشکیل هیئت عالی نظارت برای پیگیری این امر است." (7/3/84)
2- "مجلس چه در کار قانونگذاری و چه در کار نظارت از همکاری دو بازوی توانمند خود که یکی مرکز پژوهشها و دیگری دیوان محاسبات است برخوردار بوده است." (7/3/84)
همچنین اگر مروری بر اصول قانون اساسی داشته باشیم به بسیاری از امور که محتاج نظارت مجلس بوده ولی بلاتکلیف است پی میبریم.
نحوه نظارت مجلس
اجرای اصول متعددی در قانون اساسی محتاج نظارت مجلس میباشد که به شرح ذیل یادآوری میگردد:
1- طبق اصل 77 ـ مجلس چگونه بر اجرای عهدنامهها و موافقتنامهها و... نظارت کند؟
2- طبق اصل 78 ـ مجلس چگونه بر وامهایی که دولت میگیرد و به تصویب مجلس نمیرسد نظارت کند؟
3- طبق اصل 81 ـ لازمه اجرای ممنوعیت اعطای امتیاز به شرکتها و موسسات خارجی نظارت بر آنهاست.
4- طبق اصل 82 ـ لازمه ممنوعیت استخدامی کارشناسان خارجی نظارت بر این امور است.
5- طبق اصل 83 ـ لازمه ممنوعیت واگذاری اموال دولتی و نفایس ملی به غیر، نظارت برای این امور است.
6- طبق اصل 88 ـ تشخیص ترک وظیفه رئیسجمهور با چه کسی است؟ لازمه آن نظارت سازمان یافته است.
7- طبق اصل 89 ـ تشخیص مصداق لزوم استیضاح با کیست؟ آیا ساز و کار لازم ندارد؟ تا نمایندگان براساس اطلاعات دقیق به دست آمده رای به استیضاح بدهند یا ندهند؟
8- طبق اصل 90 ـ کمیسیون اصل 90 به شکایت افراد از سه قوه رسیدگی میکند لاکن این رسیدگی برای مواردی است که با حقوق مردم تعارض دارد لکن به باقی اموری که ربطی به شخص خاص ندارد چگونه رسیدگی شود؟
9- طبق اصل 121 ـ چه کسی ناظر بر عملکرد رئیسجمهور میباشد تا در صورتی که از سوگند خود عدول نمود موضوع را تشخیص داده آن را پیگیری کند؟
10- طبق اصل 122 ـ چه کسی حدود اختیارات و وظایف رئیسجمهور را در مقابل مجلس کنترل میکند؟ میزان و نحوه اجرای آن را پیگیری مینماید یا میزان انطباق اقدامات را با قانون میسنجد؟
11- طبق اصل 125 ـ پیگیری امور موافقتنامهها و اینکه پس از تصویب مجلس چگونه ابلاغ و اجرا شده است؟ یا بدون تصویب مجلس یا قبل از تصویب مجلس اجرا شده است با کیست؟
12- طبق اصل 133 ـ قانونگذار چگونه وظایف وزرا و عملکرد آنان را تطبیق دهد تا وزارتخانهای را ایجاد یا حذف یا با دیگر دستگاهها ادغام نمایند؟
13- طبق اصل 134 ـ چه کسی و چگونه باید بداند رئیسجمهور قانون را اجرا ننموده یا اجرا نمیکند؟
14- طبق اصل 135 ـ مجلس چگونه از رئیسجمهور و هیئت وزیران و وزرا سوال کند که سوال مناسب باشد؟ تکراری نباشد؟ موثر باشد؟ وقت وزیر و مجلس را نگیرد.
15- طبق اصل 136 ـ مجلس بر چه اساسی به وزیر رای اعتماد دهد؟ آیا مجلس دارای بانک اطلاعات از مدیران و عملکرد آنان میباشد؟
16- طبق اصل 137 ـ وزیر پاسخگوی مجلس چگونه مورد سوال و ارزیابی واقع گردد؟
17- طبق اصل 138 ـ آیا مجلس از مقدار مصوبات دولت و موضوعات آن و میزان انطباق آن با قوانین مطلع است؟
18- طبق اصل 139 ـ تا به حال کدام صلح دعاوی به اطلاع مجلس رسیده است یا کدام مورد مهم به تصویب مجلس رسیده است؟
19- طبق اصل 141 ـ چه کسی باید کنترل کند که کارمندان دولت بیش از یک سمت دارند؟
20- نظارت بر اصول 145 ـ 146 ـ 147ـ و 148 که در زمینه امور نظامی است با چه کسی است؟
21- اصل 153 در خصوص منع قراردادهایی که موجب سلطه بیگانه میشود چگونه نظارت شود؟
22- نظارت بر اصول مربوط به قوه قضائیه مثل اصول 165، 166 و 168 با چه کسی است؟
هر چند مجلس هفتم به موضوع نظارت اهمیت بیشتری داده و هیئتی بنام هیئت عالی نظارت تشکیل داده است و نظارت بر کار ناظرین مجلس و برخی از وظایف نظارتی هیئت رئیسه را بدان سپرده است لکن باید با تقویت این هیئت و قانونمند نمودن آن چنان به نظارت بها دهد که همانگونه که هفتهای سه روز از جلسات علنی برای قانونگذاری اختصاص یافته هفتهای سه روز از فرصت مجلس به استماع گزارشهای نظارتی و تصمیمگیری در این خصوص اختصاص یابد. امید است نکات مذکور در انتهای دوره مجلس هفتم به تصویب رسیده و از دوره هشتم بدان عمل شود.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
