جنگ سرد نو

محسن رنجبر

Newspaper.Mohsen.Ranjbar.Gmail.com

"متعجب کردن جهانیان با سلاحی جدید که مشابه‌ای ندارد، رسم همیشگی روسیه است." این توصیف تفاخرآمیز خبرگزاری روسی ریانووستی از آزمایش جدیدترین سلاح غیر متعارف روسیه موسوم به "پدر تمام بمب‌ها" است که هفته گذشته توسط نیروی هوایی روسیه مورد آزمایش قرار گرفت. در همین حال روزنامه دیلی تلگراف با ابراز نگرانی از آزمایش این بمب، توان آن را بیشتر از بمب اتم عنوان کرد. البته اظهارات این روزنامه انگلیسی صرفا بزرگنمایی حقایق موجود است زیرا این سلاح  یک بمب خلاء بسیار قوی است که تقریبا هم توان با بمب‌های هسته‌ای کوچک ـ موسوم به کوله‌پشتی ـ و نه قوی‌تر از آن است.

آزمایش این بمب به خودی خود، یک نقطه عطف محسوب نمی‌شود ولی وقتی که اقدامات نظامی ـ سیاسی اخیر روسیه را در کنار فعالیت‌های جاه‌طلبانه و بی‌حد آمریکا قرار ‌می‌دهیم دفعتا به یاد مسابقات تسلیحاتی دوران جنگ سرد ‌می‌افتیم. مروری بر رویدادهای اخیر در روابط بین آمریکا و روسیه نگرانی‌های جامعه بین‌الملل را برانگیخته است. خطرات آغاز دوباره جنگ سرد و تهدیدات آن برای صلح جهانی بر کسی پوشیده نیست اما به نظر ‌می‌رسد جهان بزودی شاهد آغاز "جنگ سرد نو" خواهد بود.

دولتمردان روس امیدوارند که آزمایش این بمب که گفته می‌شود از نمونه آمریکایی خود ـ موسوم به "مادر تمام بمبها"ـ بیست برابر قوی تر است، پیام کافی را به جنگ‌سالاران کاخ سفید داده باشد، در غیر این صورت روسیه نیز آمادگی خود برای رویارویی روزافزون در عرصه‌های مختلف را اعلام خواهد کرد. در تایید این مدعا نیز اوایل سپتامبر سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه در سخنرانی خود در انستیتوی ملی روابط بین‌المللی مسکو گفت: "روابط روسیه و آمریکا به زمان جنگ سرد بر نمی‌گردد، اما در صورتی که امنیت کشور مورد تهدید قرار بگیرد، روسیه اغماض نخواهد کرد". ظاهرا هشدار لاوروف به اندازه کافی نافذ نبود تا اینکه روسیه مجبور شد با سلاح جدید خود، جهانیان را "متعجب" کند.

به نظر ‌می‌رسد اقدامات آمریکا در راستای استقرار سامانه سپر موشکی در لهستان و جمهوری چک محرک اصلی اقدام اخیر روسیه است. با این وجود امضا نکردن پیمان "استارت1" از سوی آمریکا نیز مزید بر علت شده‌است. این پیمان خواستار کاهش سلاح‌های استراتژیک مانند موشک دوربرد فوق دقیق و هم چنین کلاهک‌های هسته‌ای است که در واپسین سال عمر اتحاد جماهیر شوروی به آمریکا پیشنهاد شد که از 1992 تا 2009 اعتبار دارد، با این وجود آمریکا میلی به تمدید این پیمان نظامیـسیاسی ندارد چرا که به قول ژنرال جیمز کارت رایت ـسرفرماندهی استراتژیک ارتش آمریکا ـ این پیمان دست آمریکا در انجام حملات واکنش سریع به "هر نقطه از جهان" را ‌می‌بندد. روسیه اما دلیل آمریکا برای خروج از این پیمان را واقعی نمی‌داند و مدعی است که آمریکا ‌می‌خواهد به بهانه مبارزه با ترورسیم، روسیه را مورد تهدید قرار دهد.

در واقع وقتی این پیمان درجولای 1991 از سوی اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده آمریکا امضا شد هدفی جز فرونشاندن آتش افروخته جنگ سرد نداشت اما با عدم تمدید این پیمان از سوی آمریکا، ممکن است عواقب وخیمی ‌برای صلح جهانی به بار داشته باشد.

در مقابل پوتین رئیس‌جمهور روسیه در اواخر جولای دستور داد که پیمان "سی‌اف‌ای" و کلیه قراردادهای مربوط به آن به حالت تعلیق درآیند. این پیمان تعداد تانک‌ها، توپخانه‌های سنگین و هواپیماهائی را که هر یک از کشورهای عضو پیمان ‌می‌توانند مستقر یا در زرادخانه خود انبار کرده باشند مشخص و محدود ‌می‌سازد. در واقع روسیه‌ خواهان آن است که این پیمان با در نظر گرفتن فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، گسترش نیروهای ناتو و همچنین لغو پیمان ورشو مورد بازنگری قرار گیرد.

برخی از کارشناسان نظا‌می ‌بر این باورند که از سر گیری پرواز بمب‌افکن‌های استراتژیک روس بعد از 15 سال، افزایش آزمایش موشک‌های اتمی ‌قاره پیما همچون توپلـام و آراس ـ24 از سوی روسیه، رزمایش مشترک با چین، آزمایش تسلیحات غیر متعارف مانند همین بمب اخیر و تهدید به استقرار سامانه موشکی در مرزهای خود با اروپا همگی نشان‌دهنده آن است که روسیه خواهان بازگرداندن آمریکا به میز مذاکرات نظامی ـ سیاسی است اما به وضوح مشاهده می‌شود که آمریکا جایگاه روسیه را به عنوان یک رقیب هم‌وزن قبول ندارد. در واقعیت نیز همین طور است چراکه روسیه بعد از فروپاشی شوروی درگیر مشکلات اقتصادی و درگیری‌های سیاسی بوده‌است و حال که این مشکلات را پشت سر گذاشته درصدد بازیابی "منزلت ابرقدرتی" است اما آمریکا مخالف این روند است.

تلاش‌های آمریکا برای روی کار آوردن دولت‌های وابسته یا متمایل به خود در اروپای شرقی نیز در همین راستا ارزیابی می‌شود که به شدت روسیه را آزار می‌دهد اما آمریکا که برتری خود را محسوس ‌می‌بیند حاضر نیست در این باره به روسیه تخفیف بدهد.

با این وجود سوالی که امروز مطرح می‌شود این است که چه کسانی از آغاز "جنگ سرد نو" استقبال ‌می‌کنند؟ البته پاسخ‌های غیردقیق زیادی مطرح است که مهمترین آنها دخالت کارتل‌های بزرگ اسلحه‌سازی آمریکایی است که تاکنون حا‌می‌ سیاست‌های جنگ‌طلبانه دولت بوش بوده‌اند و قاعدتا از آغاز هرگونه مسابقه تسلیحاتی در هر منطقه از جهان استقبال خواهند کرد. البته همان طور که گفته شد نمی‌توان با قاطعیت در این باره حکم صادر کرد اما این نیز ‌می‌تواند یکی از گزینه‌های مورد نظر درباره آغاز جنگ سرد نو بین آمریکا و روسیه باشد.