مرجان توحیدی
زنگ شروع رقابتهای انتخاباتی مجلس هشتم پنجشنبۀ هفتۀ گذشته توسط ستاد ائتلاف اصلاحطلبان و با حضور سیدمحمد خاتمی در حالی به صدا درآمد که رییسجمهور سابق کشورمان بار دیگر نگرانی خود را از مشکلات کشور ابراز و با اشاره به انتخابات آتی تاکید کرد که «هدف اصلاحطلبان تنها جذب رای نیست، بلکه خدمت به کشور است؛ کشور ما در معرض تهدیدهای بزرگی است و متاسفانه نگرانی جدی وجود دارد که با مشکلات بزرگتری روبهرو شود.»
رییسجمهور سابق کشورمان که در افتتاحیۀ اولین گردهمایی روسای استانی ستاد مرکزی ائتلاف اصلاحطلبان و در بین اعضا و رابطین استانها در ستاد مرکزی و در محل دفتر مرکزی مجمع روحانیون مبارز سخن میگفت، نسبت به این که بعضی از افراد، خود را تنها متولی حاکم بر نظام بدانند هشدار داد و خاطرنشان کرد که استقرار نظام مطلوب جز در سایۀ انتخاب و اختیار آزادانۀ مردم محقق نخواهد شد. سیدمحمد خاتمی در همین باره یادآور شد که امیرالمومنین که معصوم است اگر مردم او را نخواهند و با این که شایستگی او از بین نرفته و همچنان شایسته است، حکومتش را بر مردم تحمیل نمیکند.
رییسجمهور سابق کشور همچنین به طور تلویحی از عملکرد مجلس هفتم به ویژه در بعد نظارت گلایه کرده و تاکید کرد که «نمیتوانیم امکانات کشور را به افرادی بدهیم که هر طور میخواهند آن را مصرف کنند و هیچ نظارتی هم وجود نداشته باشد. حکومت یک ریال نمیتواند خرج کند مگر این که مجلس تصویب کند و بعد بر دخل و خرج نظارت کند.» هرچند گلایههای سیدمحمد خاتمی تنها به این نکته ختم نشد، به طوری که وی بار دیگر از عدم ارتباط مناسب اصلاحطلبان با افکار عمومی به دلیل برخوردار نبودن از امکانات رسانهای انتقاد کرد و در حالی که مانع بزرگ اصلاحطلبان را ارتباط با افکار عمومی و جامعه میدانست، اظهار کرد که «امکاناتی که در اختیار دیگران است، در اختیار ما نیست بلکه دقیقا علیه ما ناجوانمردانه به کار میرود.» محمد خاتمی همچنین در پاسخ به منتقدانی که مدام عملکرد دولت اصلاحات را زیر سوال میبرند آنها را به مقایسۀ مردم رجعت داد و گفت که فقط هشدار و تذکر کوچک به مردم، کافی است که خودشان مقایسه را انجام دهند. خاتمی به منتقدان اصلاحات خاطرنشان کرد که «گفتن حرفهای بزرگ و حرفهایی که مردم در کوچه و بازار خلاف آن را احساس میکنند، به ضد تبلیغات تبدیل خواهد شد و همین امر برای اصلاحطلبان تبلیغ است.»
افرادی که روش امام(ره) را انحرافی میدانستند خود را متولی نظام میدانند
رییس مجمع روحانیون مبارز که دفتر مرکزی تشکل متبوعش پنجشنبۀ گذشته میزبان اعضا و رابطین استانی ستاد مرکزی ائتلاف اصلاحطلبان در سراسر کشور بود در سخنان خود با طرح این سوال که نسبت دین با سپهر حیات اجتماعی و جامعه چیست؟ گفت: «سه دیدگاه در این زمینه وجود دارد، دیدگاهی که معتقد است دین را با حوزۀ مسایل اجتماعی کاری نیست و دیدگاهی که میپندارد دین راسا به طور کامل تکلیف را روشن کرده و از پیش فرمولی مشخص و چارچوبهای کار را معین کرده و مردمخواهی، نخواهی باید به این مساله تن دهند، مسالهای که حکومت امری است که از بالا مشخص شده و آنچه مهم است اعمال مالکیت است ولو با زور باشد.»
وی در ادامه از دیدگاه سومی سخن گفت که در 100 سال گذشته در ایران مطرح بوده و در قانون اساسی و انقلاب نیز تجلی یافته است. خاتمی افزود: «در این انقلاب آنچه حاصل شد و مورد تایید قرار گرفت. چیزی به نام جمهوری اسلامی بود که در قانون اساسی متجلی است و به خصوص توجه به نظرات امام خمینی (ره) به عنوان فقیه، فیلسوف، حکیم و مدبر به ویژه در سالهای پایانی عمرشان مطرح کردند بسیار مهم است؛ چرا که باید مبنا را نظر نهایی یک متفکر دانست.»
رییسجمهوری سابق کشورمان تاکید کرد: «اینکه کسانی که یا اصلا حکومت اسلامی را قبول نداشتند یا در دوران غیبت قائل به حکومت اسلامینبودند و یا روش امام(ره) را روشی انحرافی میدانستند و آشکارا در مقابل او ایستادند؛ بعد از انقلاب با این تئوری که حکومت اسلامی امری است که از بالا تفویض شده است و به زور هم اگر هست باید به مردم تحمیل کرد و هر اندیشهای که در آن چارچوب نگنجد باید حذف شود، آمدند و مدعی نظام شدند و در حال حاضر اینکه این افراد خود را تنها متولی حاکم بر نظام بدانند، خطر بسیار بزرگی است.»
سیدمحمد خاتمی در ادامه تاکید کرد که جمهوری اسلامیارکانی دارد، از ولایت فقیه گرفته تا سایر نهادها، سازمانها و سامانها، ولی تمام سخن اینجاست که استقرار حکومت چگونه است؟ ما به استناد نظری که داریم و در جمهوری اسلامی تحققیافته و مورد تایید قرار گرفته است، میگوییم استقرار این نظام مطلوب جز در سایۀ انتخاب و اختیار آزادانۀ مردم محقق نخواهد شد.»
خاتمیسپس انتخابات را مهمترین جایی دانست که رای و رضایت مردم در آن ابراز میشود و با بیان اینکه «در میان نهادهای حاکمیت، مجلس رکن بسیار مهم و مظهر حاکمیت مردم بر سرنوشت خویش است»، اظهارکرد: «تنها مجلس است که میتواند سازوکار اداره کشور را تدوین و تنظیم کند، همه چیز باید در چارچوب قانون باشد و حکومت یک ریال نمیتواند خرج کند مگر اینکه مجلس تصویب کند و بعد بر دخلوخرج نظارت کند.»
وی با یادآوری وظایف نمایندگی از جمله تحقیق و تفحص، استیضاح و سوال، خاطرنشان کرد: «مجلس میتواند استیضاح کند و حتی به کفایت یا عدم کفایت رییسجمهوری رای بدهد.»
اهداف پنج گانۀ اصلاحات از ورود به انتخابات
رییسجمهوری سابق کشورمان با این سخنان خود بار دیگر بر مسالۀ تامین سلامت انتخابات که از مهمترین دغدغههای اصلاحطلبان در برگزاری انتخابات مجلس هشتم است، صحه گذاشت، اهداف اصلاحطلبان را برای ورود به عرصۀ رقابتهای آتی چنین برشمرد: «اول اینکه هر نماینده در مجلس یک رای دارد، بنابراین نمایندگی شهرستانها نیز مهم است و باید به آن توجه داشت، نباید از مرکز قیمومیت کنیم بلکه بگذاریم شهرستانها با نگاه و تشخیص خود به نامزد نهایی برسند. دوم مانع بزرگ اصلاحطلبان ارتباط با افکار عمومی و جامعه است، امکاناتی که در اختیار دیگران است در اختیار ما نیست بلکه دقیقا علیه ما ناجوانمردانه کار میشود.»
سیدمحمد خاتمی تنها راه پر کردن این خلأ برای اصلاحطلبان آن هم با وجود امواج خشمگین تخریب و تهمت به اصلاحات و همه گذشته را مواجهه و تماس چهره به چهره با مردم دانست.
رییسجمهوری سابق کشورمان در ادامه افزود: «سوم این که مخاطبان ما فقط خواص جامعه نیستند بلکه تودههای مردم هستند؛ گرچه معتقدم مردم با فطرت و وجدانشان بسیار روشن هستند و مسایل را درک میکنند و در مواقع حساس عکسالعملهای خوبی را نشان میدهند.»
خاتمی افزود: «چهارم، هدف ما تنها جذب رای نیست بلکه خدمت به کشور است. کشور ما در معرض تهدیدهای بزرگی است و متاسفانه نگرانی جدی وجود دارد که با مشکلات بسیار بیشتری روبهرو شود، نمیگویم سوءنیت وجود دارد؛ ولی بیتوجهی و عدم کار کارشناسی هست. البته ناگفته نگذارم که گفتن حرفهای بزرگ و حرفهایی که مردم در کوچه و بازار خلاف آن را احساس میکنند و از آن استفاده تبلیغاتی میشود به ضد تبلیغات تبدیل خواهد شد و همین امر برای اصلاحطلبان تبلیغ است.» سیدمحمد خاتمی تصریح کرد: «پنجم اینکه شرایط کشور شرایطی نیست که با تخریب رقیب، تضعیف دولت و ارکان نظام به نتیجه برسد. بلکه نتیجۀ عکس خواهد داشت و نه مشروع است و نه مطلوب.» خاتمی تاکید کرد: «بیان واقعیتها و روشنگری امری لازم است باید به فکر اعتلای کشور، رفع تهدیدها علیه کشور، پیشبرد کشور و ایجاد زمینههای بهتر برای آن باشیم و شعارها و برنامههایی که ارایه میدهیم باید در همین زمینه باشد.»
وی گفت: «عقل، اعتدال، تدبیر، کارشناسی و تقویت نیروهای اصلی انقلاب مورد توجه ماست و مجلسی میخواهیم که به معیارهای اصیل انقلاب پایبند باشد و شایستگی تدبیر ادارۀ امور کشور و شجاعت نظارت بر آن را داشته باشد.» وی در پایان سخنانش از افراد واجد شرایط و سابقهدار برای ثبتنام در انتخابات مجلس دعوت و اظهار امیدواری کرد که «در بررسی صلاحیتها فقط معیارهای قانونی رعایت شود که اگر چنین باشد، مطمئنا انتخاباتی قابل قبول خواهیم داشت.»
پاسخ به منتقدان اصلاحات
قبل از سخنان رییسجمهوری سابق کشور که در جلسهای خصوصی و با حضور اعضای ستاد ائتلاف و رابطان استانی ایراد شد، دبیران کل احزاب اصلاحطلبی که عضو ستاد ائتلاف هستند برای اولین بار در جلسهای که به نوعی معارفۀ روسای ستاد ائتلاف استانها با ستاد مرکزی در تهران محسوب میشد و به همت کمیتۀ امور استانهای ستاد و رییس آن یعنی صفدر حسینی از اعضای جبهۀ مشارکت برگزار شده بود، گرد هم آمدند تا اولین همایش انتخاباتی خود را در شرایطی که رقیبشان از دسترسی به این مهم بازمانده و مشغول چانهزنی برسر راهکاری برای دستیابی به وحدت است، برگزار کنند. اگرچه اولین جلسۀ انتخاباتی ستاد ائتلاف با سخنان عبدالواحد موسوی لاری، رییس ستاد ائتلاف رنگ و روی انتقادی به خود گرفت و وزیر کشور دولت اصلاحات در اظهاراتش به تبیین و تعریف مجدد حرکت اصلاحی در جامعه پرداخت تا به این طریق پاسخ منتقدانی را بدهد که چندی است به تخریب و تخطئۀ جریان اصلاحات پرداخته و در گفتار و سخنان و گردهماییهای خود علاوه بر خط بطلان کشیدن بر عملکرد دولت اصلاحات، مبانی فکری و شیوههای حرکتی این جریان را در طول سالیان اخیر زیر سوال بردهاند.
انتقاد از وضعیت اقتصادی کشور، تورم لجامگسیخته، وضعیت ایران در عرصۀ بینالمللی و نیز ضعف عملکرد مجلس به ویژه در بعد نظارت از جمله مواردی بود که موسوی لاری در سخنانش آنها را تکتک مورد اشاره قرار داد و خاطرنشان کرد که این مسایل از یک سو و بهرهگیری از تجربیات گذشته ضرورت این ائتلاف را به همۀ ما دیکته کرده است که اگر بخواهیم به مقصد برسیم و از کیان اسلام و ایران دفاع کنیم و اصلاح امور را که وظیفۀ ماست، خالصانه تعقیب کنیم باید از تجربه و توان عملی کارشناسان بهرهگیری کنیم و تحمل سلایق و دیدگاههایی را که هر یک با وجود تنوع هدفی جز پیروزی ایرانیان نمیشناسند، داشته باشیم؛ زیرا راه دیگری وجود ندارد.
اصلاحات حرکتی در متن و بطن نظام است
موسوی لاری در ادامۀ سخنانش با بیان اینکه «در فضای فعلی بحث کمرنگ شدن بخشهایی از اصول و اساسی که نظام بر آن پایهریزی شده مطرح است»، گفت: «ما معتقدیم اصلاحات حرکتی است در درون نظام جمهوری اسلامی، اصلاحات حرکتی است در درون نظام و اصلاح پارهای از روشهایی که یا ناکارآمد است و یا در مقطعی میتوانسته موثر باشد و در مقطع دیگر باید جای خود را به روشهای دیگر بدهد، لازم است حرکت مستمر، همراه با تدبیر و تعقل و عبور از هرگونه کجفهمی و کجسلیقگی و التزام به معتقدات اصیلی باشد که نظام بر آن استوار شده و ضروری است.»
راه برونرفت از مشکلات برگزاری انتخاباتی آزاد است
موسوی لاری در بخش دیگر سخنانش، ائتلاف را مسیری برای رسیدن به مقصد دانست که با دشواریهایی روبهرو بوده و خواهد بود و خاطرنشان کرد: «در این جلسه بیش از هر موضوعی که باید روی آن تاکید شود، توجه به اصل ائتلاف، همدلی و همگرایی است، زیرا پذیرش اصل اختلاف سلیقه نگاهی اصلاحطلبانه است.»
وی با بیان این که «حضور سلایق مختلف که در قالب تشکلها شکل میگیرد، نمایانگر این است که جامعه از یک ذهنیت بسیط برخوردار نیست»، گفت: «حقیقت غیرقابل انکار این است که ما بتوانیم مشترکات افراد و گروههایی که در هدف به هم نزدیک هستند، پیدا و از آنها استفاده کنیم و از مواردی که منشا اختلاف است، اجتناب بورزیم.»
وی سپس شرایط فوق را دلیل شکلگیری ائتلاف عنوان کرده و گفت: «این که اکثریت قریب به اتفاق احزاب اصلاحطلب امروز به این نتیجه رسیدهاند که در قالب ائتلاف هماهنگ و با کوششی وسیع کار خود را دنبال کنند، نشانگر درک صحیح این جمع از خود و جامعهشان است و احساس مسئولیت آنها را نسبت به آینده نشان میدهد.» وی در ادامۀ سخنانش بدون اینکه اشاره مستقیم به احزابی که به ائتلاف نپیوستهاند داشته باشد، افزود: «خوشحالیم که حتی برخی احزاب اصلاحطلبی که به هر دلیل مصلحت خود نمیدیدند در ائتلاف حضور داشته باشند، بارها اعلام کردهاند که در قانونگرایی و دفاع از حق شهروندان در کنار این جمع هستند.»
وی سپس از تلاش برخی برای ایجاد تفرقه در حرکت منسجم اصلاحطلبان به عنوان یکی از بداخلاقیهای سیاسی یاد کرده و با بیان این که «این مسایل فرار رو به جلو از ناحیۀ کسانی است که خود دچار وضعیت افتراق هستند»، افزود: «امروز مهمترین مساله برای ما برگزاری یک انتخابات سالم و آزاد است تا شهروندان بتوانند امید داشته باشند که به صورت آزاد وارد صحنۀ انتخابات میشوند و نامزدها نیز امیدوار باشند که به بهانههایی از گردونۀ قدرت خارج نمیشوند.»
وی افزود: «تنها انتظار ما از برگزارکنندگان انتخابات این است که براساس ملاکها و معیارهای قانونی حرکت کنند و از موضع قیم مآبی با مردم برخورد نکنند.»
ورود نیروهای مسلح در انتخابات خلاف قانون است
وزیر سابق کشور در بخش دیگری از سخنانش راه برونرفت از مشکلات فعلی را برگزاری انتخاباتی سالم و آزاد و عادلانه برشمرد و خاطرنشان کرد: «سخن من با دستگاههای حاکمیتی و آنهایی که مستقیما درگیر مسالۀ انتخابات نیستند این است که در نظر داشته باشند نهادهای برآمده از نظام متعلق به همۀ مردم است و به هیچ جناح و حزب و تشکلی وابسته نیست و امکانات عمومی که مربوط به این نهادهاست مربوط به همه است، از این رو نباید در خدمت یک تفکر و جناح قرار بگیرد.» موسوی لاری تغییر و تحولات اخیر در بدنۀ وزارت کشور را مورد توجه قرار داده و با تاکید بر این که «همۀ نیروهای عزیزی که در این نهادها فعال هستند اعم از نهادهای لشکری و کشوری و همچنین نهادهای اطلاعرسانی باید بدانند آنها امین عامۀ مردم هستند و باید امانتدار همه باشند»، گفت: «ورود نیروهای مسلح و سایر دستگاههای اجرایی طبق قانون انتخابات، به صحنۀ انتخابات ممنوع است.»
پس از سخنان موسوی لاری، صفدر حسینی در گزارشی به بیان نحوۀ شکلگیری ستاد ائتلاف در تهران و استانهای کشور پرداخت و با یادآوری اینکه «منشأ و سرآغاز این تحولات مراجعات زیادی بود که به آقای خاتمی در اسفندماه 85 شد و بنا به دعوت خاتمی این جمع شکل گرفت»، متذکر شد: «تعیین اصول و مبانی اصلاحطلبان به عنوان منشور مشترک، تصویب ساختار تشکیلاتی ستاد، انتخاب شعارهای انتخاباتی، تحلیل روزآمد از شرایط سیاسی، تعیین معیارها و ملاکهای کاندیداتوری و اقدامات لازم برای صیانت از آرای مردم از جمله فعالیتهای ستاد ائتلاف است.»