بند شش قطعنامه، پیروزى ناتمام

مهدى گیوکى

پیروزى ما در به دست آوردن نتیجه مطلوب از بند ۶ قطعنامه که از مهمترین بخش‌هاى قطعنامه است و معرفى عراق به عنوان متجاوز براى تاریخ ما بسیار افتخار‌آفرین بود . این در حالیست که با توجه به شواهد و قرائن آشکار در مورد تجاوز عراق به خاک جمهورى اسلامی ایران در سال ۱۳۵۹ این اقدام سازمان ملل بسیار زودتر از آن تاریخ مذکور می‌توانست صورت بگیرد. با متجاوز شناخته شدن عراق به خاک ایران آن هم پس از گذشت سه سال از پایان جنگ و یازده سال از آغاز جنگ سازمان ملل متحد نشان داد که در موارد این چنینى قدرت تصمیم‌گیرى مستقل ندارد و همواره زیر یوغ قدرت‌هاى بزرگ من جمله آمریکا قرار دارد. در ماه‌هاى آخر جنگ حمایت جهانى از عراق به اوج رسید و آمریکایی‌ها عملا و به طور مستقیم وارد صحنه شدند.

سکوهاى نفتى ایران را بمباران و با هدایت هواپیماهاى عراقى بمباران نفتکش‌ها را تسهیل می‌کردند. فرانسوى‌ها، هواپیماهاى پیشرفته سوپر اتاندار و میراژ ۲۰۰۰ در اختیار آنها گذاشتند. روس‌ها مدرنترین هواپیماهاى جنگنده و دور پرواز خود را به عراق ارسال کردند. کویت و عربستان سیل دلار را به بین‌النهرین جارى کردند. آلمانى‌ها مواد لازم براى سلاح شیمیایى در اختیار عراق گذاشتند. عراق به طور وسیع مناطق مسکونى و جبهه‌ها را بمباران شیمیایى می‌کرد و مجامع بین‌‌المللی با سکوت خود این جنایات را تایید می‌کردند. امام راحل از همه این امور مطلع شدند و پس از کسب گزارش‌هاى مختلف به این نتیجه رسیدند که قطعنامه ۵۹۸ را بپذیرند.

پس از پذیرش قطعنامه ستاد قطعنامه ۵۹۸ در وزارت خارجه فعالتر از گذشته مسایل را دنبال و فعالیت کمیته‌هاى خود را تشدید نمود . در پى تلاش‌هاى بى‌وقفه این ستاد در مورد اجراى بندهاى ده‌گانه قطعنامه ۵۹۸ برخى از این بندها تقریبا با سرعت خوبى پیگیرى و اجرا شد. اما یکى از بندهایى که مورد بى‌مهرى نسبى مجامع بین‌‌المللی قرار گرفت بند ششم قطعنامه بود. در بند ششم قطعنامه ۵۹۸ آورده شده بود: از دبیر کل در خواست می‌نماید که با مشورت ایران و عراق مساله تفویض اختیار به یک هیات بیطرف براى تحقیق راجع به مسئولیت منازعه را بررسى نموده در اسرع وقت به شوراى امنیت گزارش دهد. از هنگام پذیرش رسمی ‌قطعنامه ۵۹۸ توسط جمهورى اسلامی ایران در ۲۶ تیر ۱۳۶۸ جمهورى اسلامی ایران در هر فرصتى اجراى این بند را به دبیر کل یادآورى می‌نمود و دبیر کل نیز اجراى آن را موکول به اجراى بندهاى مقدم بر آن می‌کرد. سر انجام در تاریخ ۱۴ اوت ۱۹۹۱ (۲۳ مرداد ۱۳۷۰ ) دبیر کل طى نامه‌اى از هر دو کشور ایران و عراق خواست تا مواضع خود را در مورد بند ششم قطعنامه ۵۹۸ اعلام دارند.

دبیر کل همچنین با گروهى از کارشناسان خبره به انتخاب خود نیز در این زمینه مشورت کرد. همچنین اسناد و مدارک مرتبط با موضوع را مورد بررسى و مطالعه قرار داد و پس از ملاحظه پاسخ‌هاى دو کشور گزارش خود را در تاریخ ۱۸ آذر ۱۳۷۰ به شرح زیر تسلیم شوراى امنیت و افکار عمومی ‌جهانى کرد. وى در مورد مسوولیت منازعه تصریح کرد که اولین حمله و تجاوز در ۲۲ سپتامبر ۱۹۸۰ توسط عراق بر علیه ایران صورت گرفته که براساس منشور سازمان ملل متحد اصول و قوانین شناخته شده بین‌‌المللی یا اصول اخلاقى بین‌‌المللی قابل توجیه نیست و موجب مسئولیت مخاصمه است. به این ترتیب علاوه بر صدها مدرک و سند صادر شده از طرف مراجع سیاسى بین‌‌المللی آکادمیک و حقوقى و وجود اعترافات خود مقامات عراقى دال بر شروع جنگ و تجاوز یک سند معتبر بین‌‌المللی دیگر حاوى مسئولیت عراق در شروع حمله به جمهورى اسلامی ایران و نقض مقررات پذیرفته شده بین‌‌المللی توسط آن کشور به دست آمد.

به طورى که ملاحظه می‌شود این امر از لحاظ تاریخى و حقوقى براى ما بسیار با ارزش است و از نتایج تلاش مردم ما و ایثار آنها در دفاع از کشورشان است تا سرانجام در صحنه بین‌‌المللی ـ که در بیشتر اوقات به نفع عراق جهت‌گیرى داشت ـ بتوانند چنین سند با ارزشى را به دست آورند. صریح‌تر و واضح‌تر از این نمی‌توانستند عراق را متجاوز اعلام بکنند و این در تاریخ روابط بین‌الملل امرى کم سابقه است و پیروزى ما در به دست آوردن نتیجه مطلوب از بند ۶ قطعنامه که از مهم‌ترین بخش‌هاى قطعنامه است و معرفى عراق به عنوان متجاوز براى تاریخ ما بسیار افتخار‌آفرین بود.