معاهده دیتون پایان ۳سال نسلکشى
«پیمان صلح دیتون بین رهبران بوسنیاک (مسلمانان بوسنیایى)، صربها و گروههاى کروات در بوسنى وهرزه گوین، منعقد شد و رسماً به جنگ داخلى سه ساله در آن کشور پایان داد.
این توافقنامه در تاریخ ۲۱ نوامبر ۱۹۹۵ در دیتون واقع در ایالت اوهایو آمریکا ارائه و در چهاردهم دسامبر همان سال در پاریس به امضا رسید. این پیمان براى تضمین یک صلح دائم در بوسنى و هرزه گوین و زمینهسازى براى اتحاد مجدد جوامع نژادى جدا شده این کشور، طراحى شد.»
«اتفاقات قبل از پیمان دیتون»
جنگ یوگوسلاوى در اوایل دهه ،۱۹۹۰ پس از آن شروع شد که فدراسیون یوگسلاوى (متشکل از بوسنى و هرزه گوین، کرواسى، مقدونیه، مونته نگرو، صربستان و اسلونى) از هم پاشید.
صربها پس از آنکه جمهورىهاى کرواسى و بوسنى استقلال خود را از یوگسلاوى اعلام کردند در ژوئن ۱۹۹۱ علیه کرواسى و در آوریل ۱۹۹۲ علیه بوسنى جنگهاى مسلحانه به راه انداختند.
صربها که نمىخواستند از مناطق تحت کنترل خود در یوگسلاوى عقب بکشند، براى ایجاد مناطق جدایىطلب تحت کنترل خود در کرواسى و بوسنى میجنگیدند. جدایىطلبان صرب از حمایت نظامیاسلوبودان میلوسویچ، رهبر جمهورى صربستان برخوردار بودند. در همین دوران کرواتها و بوسنیایىها در بوسنى یک جنگ خونین بر سر قلمرو خود را آغاز کردند.
جنگ در کرواسى تا ژانویه ۱۹۹۲ (زمانیکه آتش بس بىقید و شرط به حصول یک صلح شکننده بین دولت کرواسى و صربها انجامید) طول کشید.
جنگ بین کرواتها و بوسنیایىها با امضاى توافقنامه واشنگتن در مارس ۱۹۹۴ که به ایجاد فدراسیون بوسنى ـ کرواسى انجامید، متوقف شد. اما به رغم تلاشهاى بینالمللی براى حصول یک آتش بس دائم، جنگ بین نیروهاى کروات بوسنیایى با صربها ادامه یافت.
به گزارش ایسنا، در تابستان ۱۹۹۵ شرایط به ضرر صربها رقم خورد به طورى که نیروهاى بوسنیایى و کروات برخى از قلمروهاى تحت سلطه صربها در بوسنى را پس گرفتند. در همین دوران، آمریکا و سازمان پیمان آتلانتیک شمال (ناتو) تلاشهاى ستیزهجویانهاى را براى پایان دادن به این جنگ شروع کردند. در ماه نوامبر ۱۹۹۵ علیا عزت بگویچ رئیسجمهور بوسنى، اسلوبودان میلوسویچ، رئیسجمهور صربستان، فرانجو توجمان؛ رئیسجمهور کرواسى و نمایندگان آمریکا، انگلیس، فرانسه، آلمان،ایتالیا، روسیه و اتحادیه اروپا در پایگاه نیروى هوایى رایت ـ پترسون در حومه دیتون واقع در ایالت اهایو دیدار کردند. چند هفته بعد، عزت بگویچ، میلوسویچ و توجمان توافقنامه صلح جامعى را ارائه کردند که به پیمان صلح دیتون معروف شد. این پیمان به طور رسمی در چهاردهم دسامبر ۱۹۹۵ در پاریس به امضا رسید.
«شروط پیمان صلح دیتون»
سه طرف درگیر در پیمان دیتون سعى کردند تا به طرق مختلف از شروط این پیمان و پایان جنگ بوسنى به نفع خود بهرهبردارى کنند.
بوسنیایىها معتقد بودند که پس از لغو تحریمهاى سازمان ملل که در اوایل دهه ۱۹۹۰ علیه جمهورىهاى یوگسلاوى تحمیل شدند، آنها کمک اقتصادى و نظامیقابل توجهى دریافت خواهند کرد. ارزیابى صربها نیز اینگونه بود که پایان جنگ، باعث جلوگیرى از لطمات ارضى بیشتر از سوى نیروهاى کروات و بوسنیایى و مشروعیت تجزیه کشور خواهد شد. همچنین کرواتها به فکر کمک اقتصادى و الحاق بیشتر کرواسى به اروپاى غربى وافزایش سهم کرواسى از قلمرو بوسنى نسبت به آنچه بر اساس سهم کرواتها از جمعیت بوسنى تعیین شده،بودند.
پیمان دیتون به طور خاص شامل شروط نظامى، سیاسى و اجتماعى بود. در بعد نظامى، براساس این پیمان، گروههاى مبارز بوسنیایى موظف به عقب بردن نیروهاى خود به پشت خط آتشبس و مناطق غیرنظامی حائل شدند. در ژانویه ۱۹۹۶ ناتو یک نیروى اجرایى (IFOR) را با یک مجوز یک ساله به منظور نظارت روى آتشبس در بوسنى مستقر کرد. نیروهاى اجرایى در زمان اوج خود شامل حدود ۶۰ هزار سرباز از بیش از ۲۰ کشور بودند.
حدود ۲۰ هزار تن از این سربازان آمریکایى و تعداد زیادى از آنها از کشورهاى فرانسه و انگلیس بودند.در ژانویه ۱۹۹۷ ناتو یک نیروى جدید برقرار کننده ثبات(SFOR) را جانشین نیروهاى IFOR کرد و تعداد این سربازان را به نیم کاهش داد. اگر چه رهبران ناتو در تابستان ۱۹۹۸ قصد داشتند تعداد سربازان را به میزان بیشترى کاهش دهند ولى انتظار میرفت این مأموریت تا زمان نامشخصى ادامه پیدا کند. از منظر سیاسى، هدف از انعقاد پیمان دیتون تضمین باقى ماندن بوسنى به عنوان یک کشور متشکل از دو گروه یعنى فدراسیون بوسنى ـ کرواسى که نام رسمی آن فدراسیون بوسنى هرزه گوین بود و جمهورى صربستان بود.
قرار بود فدراسیون بوسنى ـ کرواسى ۵۱ درصد خاک بوسنى و جمهورى صربستان ۴۹ درصد آنرا در اختیار داشته باشند. این توافقنامه خطوط کلى یک قانون اساسى ملى جدید براى تعیین نوع روابط بین بوسنیایىها، صربها و کرواتها را ترسیم کرد. در این پیمان نهادهاى فدرال که نمایندگى تمام سه ملیت را برعهده داشتند (شامل یک ریاستجمهورى جمعى و یک مجلس قانونگذارى مرکزى که هر سه گروه در آن سهم داشتند) در نظر گرفته شدند.
در این پیمان همچنین ساختارهاى دولتى جداگانه براى فدراسیون بر اساس بوسنى ـ کرواسى و جمهورى صربستان تعیین شده بود. بر اساس پیمان دیتون همچنین انتخابات باید تا تاریخ سپتامبر ۱۹۹۶در سرتاسر کشور انجام میشد.
از بعد اجتماعى پیمان دیتون شامل شروطى در خصوص کمکهاى بشردوستانه، بازسازى اقتصادى و ارتقاء حقوق بشر بود. براساس برخى از این شروط تمام شهروندان میبایست از حق رفتوآمد در سرتاسر کشور و پناهندگان باید از حق بازگشت به زادگاه خود برخوردار میشدند. سازمان ملل یک نماینده ویژه را براى تسهیل اجراى جنبههاى اجتماعى پیمان دیتون منصوب کرد.
«تأثیرگذارى»
اگرچه پیمان دیتون با هدف تضمین اتحاد کشور بوسنى منعقد شد، رهبران بوسنیایى و صرب اهداف اختلاف برانگیزى در این خصوص داشتند. در حالیکه رهبران بوسنیایى این پیمان را یک تضمین براى الحاق مجدد بوسنى به دولت مرکزى میدانستند، رهبران صرب این توافقنامه را یک مانع بر سر راه ایجاد دو کشور جدا در داخل بوسنى میدانستند.
موضع کرواتها چیزى ما بین این دو موضع بود به طورى که بخش حاکم در دولت کرواسى احتمال تقسیمبندى بوسنى در طول مرزهاى قومی را رد نکرد. تمام سه طرف پیمان دیتون، بخشهاى نظامی آنرا اجرا میکردند، اما تبعیت از ابعاد اجتماعى و سیاسى این پیمان مشکلسازتر از بقیه بود.
نیروهاى ناتو نتوانستند امنیت راههاى تردد شهروندان در کشور را تضمین کنند و صربها و کرواتهاى ملىگرا در برابر ادغام مجدد جوامع تجزیه شده مقاومت کردند.
احزاب ملىگرا در تک تک انتخابات سال ۱۹۹۶ در بوسنى قدرت خود را در برابر احزابى که مواضع لیبرال، چند قومی و دموکراتیک داشتند، حفظ کردند.
این موفقیت احزاب ملىگرا، ظهور دموکراسى اجتماعى در بوسنى را تضعیف و به تثبیت اختلافات قومی کمک کرد. سرانجام اگرچه براساس شروط پیمان دیتون، رهبران بوسنى، کرواسى و صربستان میبایست با دادگاه بینالمللی جنایات یوگسلاوى سابق (ICTY ) که براى پیگرد جنایتکاران جنگى تأسیس شد، همکارى میکردند، ولى این رهبران به میزان ناچیزى این کار را انجام دادند.
به رغم فشار بینالمللی براى دستگیرى بسیارى از مظنونین جنایتهاى جنگى، این افراد در آغاز دستگیر نشدند. در سال ۲۰۰۱، اسلوبودان میلوسویچ رئیسجمهور سابق صربستان و برجستهترین جنایتکار جنگى به منظور محاکمه شدن در خصوص ۶۰ فقره اتهام جنایت جنگى، جنایت علیه بشریت و نسلکشى به دادگاه ICTY تحویل داده شد.
محاکمه میلوسویچ در سال ۲۰۰۲ آغاز شد ولى وى در مارس ۲۰۰۶ قبل از آنکه محاکمهاش به اتمام برسد، مرد. ICTY همچنین بیش از ۱۶۰ تن را به جرم نقض جدى قوانین بینالمللی بشردوستانه در یوگسلاوى سابق تحت پیگرد قرار داد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
