از جدال تا هشدار
نیلوفر منصوریان
از سال 2005 تاکنون، این دومین بار است که روابط دبیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی بر سر فعالیتهای هستهیی ایران با دولت آمریکا دچار تنش میشود.
دو سال پیش هم بحث بر سر ارجاع پرونده هستهیی ایران به شورای امنیت، روابط محمد البرادعی با مقامات کاخ سفید را متزلزل کرد و کار به آن جا کشید که زمزمههای برکناری البرادعی شنیده شد، اما این زمزمهها از حد نجوا و هشدارهایی به او فراتر نرفت و او برای سومین بار و آخرین مرتبه با رای اکثریت 35 عضو شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، یک بار دیگر به سمت دبیرکلی نهاد بینالمللی آژانس انرژی اتمی منصوب شد.
این بار محمد البرادعی شاید به دلیل داشتن همسری ایرانیتبار که علاقه او را به حل پرونده هستهیی ایران بیشتر کرده و شاید از آن رو که خطر را بیش از گذشته به ایران نزدیک احساس میکند، پا در راهی چالشبرانگیز با آمریکا گذاشته است. «کوبیدن بر طبل جنگ» از سوی آمریکا استعاره دبیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی از نزدیک بودن خطرات احتمالی از جمله شروع جنگی دیگر برای ایران بود که البته با واکنش کاخ سفید روبهرو شد. اما به هر ترتیب اشاره البرادعی به احتمال حمله نظامی به ایران و هشدار او به قدرتهایی که چنین ایدهیی را در سر پرورانند، ناخشنودی آمریکا را دربرداشت، تا آنجا که گفته میشود یک باردیگر به او پس از دو سال در خصوص احتمال برکناریاش از دبیر کلی آژانس هشدار دادهاند. با این حال به نظر میرسد که محمد البرادعی پس از اولین توافق نهاد بینالمللی متبوعش با ایران بر سر جدول زمانی جهت حل و فصل مسائل باقی مانده و پاسخ به پرسشهای مطرح از سوی آژانس، خطر تکرار رویدادی دیگر نظیر عراق را در خاورمیانه به بهانه تولید تسلیحات هستهیی بیش از گذشته احساس کرده است، همچنان که با اشاره به انتقادات آمریکا نسبت به گزارشی که حدود دو هفته پیش در خصوص فعالیتهای هستهیی ایران ارائه کرد بر این نکته که «این حرفهایی که در رابطه با بمباران ایران مطرح میکنند، مرا به لرزه میاندازد چرا که یادآور وقایع پیش از جنگ عراق است» تاکید کرد.
با این تفاسیر دبیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی به آمریکا و متحدانش نسبت به خطر وقوع جدالی دیگر در خاورمیانه به بهانه فعالیتهای هستهیی ایران هشدار داده است. هرچند البرادعی در رویکردی دیگر مقامات ایران را نیز از هشدارهایش بینصیب نگذاشته و مهلتی دو ماهه را به عنوان آخرین فرصت و شانس برای مختومه اعلام کردن پرونده هستهیی ایران در نظر گرفته است.
اما جدال لفظی دبیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی با مقامات آمریکا روی دیگری هم دارد. روی دیگر این جدال، واکنش تام کیسی سخنگوی وزارت خارجه آمریکا به اظهارات البرادعی مبنی بر احتمال حمله نظامی به ایران و تاکید او بر ادامه دیپلماسی طی دو ماه آینده بود.
تام کیسی در این خصوص خطاب به البرادعی خواستار تمرکز وی روی مسائل واقعی شد و این نکته را هم اضافه کرد که آمریکا از تلاشهای آژانس برای حل مسائل با ایران از راههای دیپلماتیک حمایت میکند.
اختلاف میان البرادعی و مقامات آمریکا پس از آن آغاز شد که دبیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی یکی از مثبتترین گزارشهایش را درباره فعالیتهای هستهیی ایران به اعضای شورای حکام ارائه کرد و خواستار صبوری جامعه بینالملل در ارتباط با ایران شد. او پس از ارائه تازهترین گزارش خود یک بار دیگر طرح «تایم اوت» را مبنی بر تعلیق فعالیتهای هستهیی ایران در مقابل تعلیق تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل تکرار کرد. اما آمریکا و متحدانش خصوصاً دو کشور اروپایی فرانسه و انگلیس پس از ارائه این گزارش و در کنار آن توافق نمایندگان آژانس بینالمللی انرژی اتمی با تهران، بر سر جدول زمانی برای رفع ابهامات از پرونده هستهییاش اظهار داشتند که محمد البرادعی سختگیریهای لازم را در ارتباط با ایران ندارد و با چنین توافقاتی به ایران فرصت دوبارهیی برای نادیده گرفتن خواستههای دو قطعنامه 1737 و 1747 شورای امنیت سازمان ملل متحد را میدهد. آنها همچنین پس از گزارش فوق یک بار دیگر نگرانی خود را در خصوص آنچه ساخت سلاح هستهیی در ایران و دنبال کردن مقاصد نظامی از سوی تهران میخوانند، اعلام کردند.
اعلام آژانس مبنی بر رفع هرگونه ابهام از آزمایشات پلوتونیوم در ایران، که میتواند در ساخت بمب به کار گرفته شود از جمله موارد مورد نگرانی و اعتراض آمریکا و فرانسه و انگلیس بود. با این وجود محمد البرادعی در پاسخ به تمامیاین انتقادات یک بار دیگر اظهار داشت که «آژانس هیچ اطلاعاتی در خصوص اهداف نظامی ایران دریافت نکرده است و هنگامی که ایران خواستار پاسخگویی به پرسشهای آژانس است ما باید بپذیریم و نمیتوانیم نه بگوییم.» اما در این میان برخی جدال لفظی دبیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی با آمریکا درباره فعالیتهای هستهیی ایران را به جنگ زرگری تشبیه میکنند؛ نگاهی هرچند بدبینانه اما حاکی از این امر که مواضع اخیر صورت گرفته از سوی هر دو طرف با هماهنگی قبلی آژانس با کشورهای غربی بوده و در واقع بخشی از مانورهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی در جهت وادار کردن کشورهای عضو به همکاری محسوب میشود، مانوری که از سوی برخی در داخل کشور به معنای بازگشت پرونده هستهیی ایران از شورای امنیت به شورای حکام آژانس تعبیر میشود که البته با توجه به بررسی پرونده هستهیی ایران در شورای امنیت پس از صدور دو قطعنامه الزام آور مبنی بر توقف تمامیفعالیتهای غنی سازی دور از ذهن به نظر میرسد. یران به موجب قطعنامههای 1737 و 1747 شورای امنیت ملزم به تعلیق فعالیتهای هستهییاش بود که با کاغذ پاره خواندن آنها و عدم توجه به مفاد مندرج در این دو قطعنامه راه را برای بررسی دوباره پرونده هستهییاش در شورای امنیت و حتی صدور قطعنامه سوم بازگذاشت و شاید از همین روست که طی دو هفته اخیر به رغم گزارش مثبت و البته دوپهلوی البرادعی در خصوص فعالیتهای هستهییاش، بارها نسبت به صدور قطعنامه سوم و قطع همکاریهای داوطلبانهاش با آژانس هشدار داده است.
همچنین از آنجا که خواسته اصلی ایران بازگشت پرونده به شورای حکام آژانس است، حتی در صورت چنین احتمالی باز توقف غنی سازی اورانیوم جزء مطالبات اصلی 35 عضو شورای حکام است و این در حالی است که ایران طی دو سال گذشته به این فرآیند سرعت بخشیده است.
با این وجود تهران طی دو هفته اخیر تلاشهای دیپلماتیک خود را با اعزام نمایندگان خود به کشورهای اروپایی جهت متقاعد کردن آنها به منصرف شدن از صدور قطعنامه سوم در شورای امنیت سازمان ملل افزایش داده و در این راستا شاید بتوان از سکوت اتحادیه اروپا در جلسه هفته گذشتهاش در خصوص فعالیتهای هستهیی ایران، به عنوان نتیجه تلاشهای دیپلماتیک مقامات تهران در آستانه نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی یاد کرد.
در همین راستا خاویر سولانا مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز از ورود ایران به مذاکرات هستهیی با آژانس در وین خبر داده است که در این صورت میتوان از آن به عنوان گامیجهت جلوگیری از جنگی دیگر در منطقه بحران زده خاورمیانه نام برد.
پیام روشن به تهران
در هر حال هشدار محمد البرادعی به آمریکا مبنی بر شنیدن صدای طبل جنگ، جدا از این فرضیه که جدال لفظی میان او و مقامات آمریکا درباره ایران موضوعی ساختگی است، حداقل این حسن را داشت که مقامات آمریکایی اعلام کردند «آمریکا برای حمله به ایران برنامه ریزی نمیکند.»
چندی پیش نیز رهبران حزب دموکرات کنگره آمریکا به جمهوریخواهان و رئیسجمهوری این کشور هشدار دادند که جرج بوش بدون اخذ مجوز نمیتواند به ایران حمله کند. با این حال دامنه تهدیدات آمریکا در قبال ایران تنها به بیان احتمال حمله نظامی محدود نمیشود. آمریکا و کشورهای اروپایی حتی پس از ارائه گزارش البرادعی، دامنه تحریمهای مورد نظرشان در قبال ایران را گسترش دادند تا آنجا که طی چند روز گذشته دو صندوق مهم از صندوقهای مالی ایالت کالیفرنیای آمریکا از روابط تجاری با ایران منع شدند و در اقدامیدیگر از سوی اتحادیه اروپا هم کشور فرانسه رایزنی با سرمایهگذاران فرانسوی در ایران را برای خروج سرمایه از این کشور آغاز کرده است که ظاهراً شرکت نفتی توتال و شرکت خودروسازی رنو از جمله سرمایهگذاران مذکور هستند. اما دامنه اختلافات واشنگتن و تهران بر سر پرونده هستهیی ایران به اینجا ختم نمیشود. عراق موضوع مشترک دیگر مورد اختلاف میان دو کشور است که با موضوع پرونده هستهیی ایران پیوندی ناگسستنی یافته است.
همچنان که به گفته هوشیار زیباری وزیر خارجه عراق «پرونده هستهیی ایران بر نتیجه مذاکرات ایران و آمریکا در مورد عراق تاثیرگذار خواهد بود.»
به هر ترتیب نشست فصلی شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی و توضیحات محمد البرادعی در این نشست در خصوص نکات گزارش اخیرش درباره فعالیتهای هستهیی ایران، باز هم نتوانست از موضع گیریهای سرسختانه آمریکا در قبال ایران بکاهد، تا آنجا که گریگوری شولت نماینده آمریکا در آژانس از اعضای شورای حکام خواست پیام روشنی مبنی بر همکاری کامل و بدون قید و شرط با جامعه بینالملل به ایران بفرستند، چرا که به گفته این نماینده آمریکا در آژانس بینالمللی انرژی اتمی «ادامه فعالیتهای غنیسازی در تضاد کامل با الزامات شورای امنیت است.» البرادعی در توضیحاتش درباره تازهترین گزارش در خصوص فعالیتهای هستهیی ایران، به چهار نکته اشاره کرد؛ تایید عدم انحراف هستهیی اعلام شده از سوی ایران، اطلاعات بیشتر و دسترسی لازم برای حل پرسشهای باقیمانده دو مورد مثبت توضیحات دبیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی بودند که طی دو هفته گذشته موجبات انتقاد آمریکا را از او فراهم کرده بود. با این حال دو نکته دیگر نیز در توضیحات مهم البرادعی درباره فعالیتهای هستهیی ایران و آخرین گزارش او در این باره وجود داشت و آن اظهار تاسف از ادامه فعالیتهای غنی سازی در ایران از جمله ساخت کارخانه نطنز و آب سنگین اراک و دیگری قادر نبودن آژانس به راستی آزمایی در زمینه دامنه و ماهیت پرونده هستهیی ایران به رغم درخواستهای مکرر شورای امنیت و شورای حکام آژانس بود. حال با ارائه این توضیحات از سوی محمد البرادعی به اعضای شورای حکام آژانس و انتقادات سختی که تاکنون به گزارش دبیرکل آژانس به رغم دوپهلو بودن آن از سوی آمریکا و اروپا وارد شده باید در انتظار تحولات بعدی در این راستا باشیم.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
