نه شریفی آمد، نه شریفی رفت!

علی‌اکبر عبدالرشیدی

نوازشریف نخست‌وزیر اسبق و تبعیدی پاکستان، در روزهای اخیر، در یک اقدام عجیب، با نادیده گرفتن تبعید خود از لندن راهی پاکستان شد و پس از آن که چهار ساعتی را در فرودگاه متوقف ماند، طبق حکمی که از سوی مقامات امنیتی پاکستان در فرودگاه به وی ابلاغ شد، دوباره به تبعیدگاه خود در جده بازگشت. شریف که دقایقی قبل از نشستن هواپیما در پاکستان، از قسمت درجه یک هواپیمای خطوط هوایی پاکستان به قسمت درجه دو رفته بود، به مدت نود دقیقه اجازه پیاده شدن از هواپیما را نیافت اما در پایان فرصت پیدا کرد باقیمانده مدت‌اقامت خود را در پاکستان را در سالن انتظار سر کند. این اقدام نوازشریف آنقدر عجیب بود که برخی از تحلیلگران ترجیح دادند آن را نادیده بگیرند؛ انگار که نه شریفی به پاکستان رفته و نه از پاکستان برگشته است! اما در لندن دوستان نوازشریف در مصاحبه‌ای اعلام کرده‌اند که شریف در مورد بازگشت خود به پاکستان «گمراه» شده است.

وکیل نوازشریف تهدید کرده است که در مورد حکم تبعید مجدد وی، به دیوان عالی کشور پاکستان شکایت خواهد کرد. سجاد علی شاه، رئیس اسبق دیوان عالی کشور پاکستان هم اعلام کرده که تبعید مجدد نوازشریف، در حقیقت به تمسخر گرفتن دیوان عالی بوده است.

نشانه‌ها حاکی از آن است که پرویز مشرف رئیس‌جمهور نظامی پاکستان، شخصاً در تصمیم برای تبعید مجدد شریف دخالت داشته است و دیوان عالی کشور می‌تواند میزان دخالت مشرف را در امور قضایی بررسی کند.

شریف که از سال 1999 و پس از کودتای ژنرال مشرف، دوران تبعید خود را آغاز کرد، قبل از ترک لندن به مقصد پاکستان اعلام کرده بود که برای بازگرداندن نظم و قانون به کشورش، به پاکستان باز خواهد گشت. وی از برادر خود شهباز شریف خواسته بود تا در لندن بماند و اگر برای او اتفاقی افتاد، «امور» را رتق و فتق کند. این تصمیم از سوی دوستان شریف، به عنوان بی‌اطمینانی وی نسبت به عواقب بازگشتش به پاکستان عنوان شده است.

منابع آمریکایی در واکنش سردی به تصمیم نوازشریف، اعلام کرده‌اند که وی بخشی از مبارزه آمریکا علیه تروریسم نبوده و نیست. این منابع تصریح کرده‌اند که هرگونه حمایت از شریف، به معنای تضعیف مشرف بوده است؛ در حالی که هدف واشنگتن حمایت قاطع از مشرف است.

خبرهای رسیده از لندن هم حاکی است که بی‌نظیر بوتو اخیراً چراغ سبزهایی از سوی مقامات آمریکایی و انگلیسی دریافت داشته مبنی بر اینکه از بازگشت وی به پاکستان حمایت خواهد شد. هدف از ارسال این چراغ سبزها، ترغیب بوتو به همکاری با مشرف بوده تا از این طریق، مشرف را از بحران مشروعیت کنونی خارج سازند.

به نظر می‌رسد که شریف با درک این معامله پنهانی، سعی در استفاده از موقعیت به دست آمده و گرفتن جای بوتو بوده است. واکنش مشرف به بازگشت نوازشریف به پاکستان، پاسخی منفی به ابتکار عمل شریف و اطمینان خاطری به بی‌نظیر بوتو است که «تنها او برای معامله انتخاب شده است و نه کس دیگر».

بی‌نظیر بوتو و به طور کلی خانواده ذوالفقار علی بوتو، هنوز در پاکستان از محبوبیت بالایی برخوردارند. در میانه بندر کراچی هنوز بنای یادبودی که برای میرمرتضی بوتو برادر مقتول بی‌نظیر در میدان شهر نصب شده، به جای خود باقی است. هنوز کاخ خانوادگی بوتو در خیابانی به نام بوتو در چند صد متری خانه شخصی پرویز مشرف، در اختیار خانواده بوتو است. پرویز مشرف با وجود همه نگرانی‌ها از بازگشت بوتو به قدرت، تا به حال اقدامی برای تضعیف موقعیت اجتماعی او انجام نداده است.

اما خبرهای اخیر دال بر معامله پنهانی بوتو با مشرف، دوستان وی را در پاکستان رنجانده؛ به گونه‌ای که رسانه‌های غربی از کاهش محبوبیت وی در پاکستان خبر می‌دهند. اکثریت افکار عمومی پاکستان، اصولاً به دلیل احساسات منفی که نسبت به آمریکا دارند و از آنجا که دست پرویز مشرف را در دست آمریکا می‌بینند، هرگونه سازش با ارتش پاکستان به رهبری مشرف را بر نمی‌تابند.

مقامات آمریکایی و انگلیسی از تضعیف موقعیت ارتش پاکستان و شخص مشرف نگران شده‌اند. دو هفته پیش نیروهای آمریکایی و فرماندهی ناتو در افغانستان دریافتند که سیصد نظامی پاکستانی سازماندهی شده در نیروهای تحت فرماندهی ناتو، بدون شلیک حتی یک گلوله در برابر نیروهای طالبان، در منطقه وزیرستان تسلیم شدند.

نظامیان پاکستانی از شلیک گلوله در برابر نیروهای طالبان طفره می‌روند و به هنگام جنگیدن با القاعده، فرار را بر قرار ترجیح می‌دهند. یکی از علل بروز چنین اتفاقی این است که مردم پاکستان باور ندارند ژنرال مشرف در جنگ جاری در افغانستان، به دنبال اهداف ملی است و این حضور را به دلیل همداستانی با آمریکا در این منطقه می‌دانند.

از سوی دیگر، گسترش فعالیت‌های تروریستی اخیر در پاکستان از سوی شاخه‌های پاکستانی طالبان و تهدیدهایی که از سوی این عوامل علیه دولت مشرف انجام گرفته، این کشور را دچار ناامنی و بحرانی کرده است که برقراری حکومت نظامی در پاکستان و انحلال قوه قضائیه در این کشور از سوی ژنرال مشرف را اجتناب‌ناپذیر کرده است. در عین حال، تصدی مشرف به عنوان رئیس‌جمهور بر ارتش نیز مشروعیت وی را نزد حقوقدانان و افکار عمومی پاکستان به شدت زیر سؤال برده است.

بهرحال، بازگشت آبرومندانه بوتو به قدرت در کنار مشرف، دوره‌ای تدریجی برای انتقال قدرت از نظامیان به سیاستمداران را ایجاد خواهد کرد که از ورود پاکستان به یک عصر طولانی خشونت و بحران جلوگیری می‌کند. به باور غرب تنها در این صورت است که سیاسیون به اداره پاکستان مشغول خواهند شد و نظامیان این کشور، هیولای دست‌پرورده خود، طالبان را دوباره درون شیشه خواهند کرد.