از مرکز راهبردی تا راهبری عملی

فرمانده کل جدید سپاه پاسداران انقلاب اسلامی حکم انتصاب خود را درست در سالروز تولدش دریافت کرد. سرتیپ پاسدار محمدعلی جعفری که از سوی فرماندهی کل قوا به درجه سرلشکری سپاه ارتقا یافت بین نیروی‌های سپاه پاسداران به «عزیز جعفری» شهرت دارد و حتی نامه مشهور 24 فرمانده سپاه به محمد خاتمی رییس وقت پس از وقایع 18 تیر سال 78 را با همین نام امضا کرده بود. سرلشکر پاسدار عزیر جعفری متولد 10 شهریور 1336 است و از نظر سابقه در لایه بعد از محسن رضایی و رحیم صفوی قرار می‌گیرد. رحیم صفوی پس از پیروزی انقلاب سپاه پاسداران اصفهان را پایه گذاشت اما آقای جعفری که یزدی است در سال 1360 به سپاه پیوسته است. وی در دو سال اخیر با حکم فرماندهی کل قوا ریاست مرکز راهبردی سپاه را برعهده داشت و اکنون از هدایت راهبردی سپاه به راهبری عملی آن رسیده است. انتصاب سردار  جعفری به فرماندهی کل سپاه و جایگزینی سرلشکر رحیم صفوی از نظر رسانه‌ای چند نکته قابل توجه داشت. اول این که سایت فارسی بی‌بی‌سی مرتکب اشتباهی شد که ناشی از اطلاعات نادرست است. سایت فارسی بی‌بی‌سی در انعکاس اخبار دقت بسیار به عمل می‌آورد و جهت‌گیری‌های خود را با ظرافت و مهارت بسیار در لابه‌لای گزارش می‌گنجاند و معمولاً کمتر سابقه داشته است که مرتکب اشتباهات فاحش شود. این اشتباه اما از این قرار بود که تصور کردند محمدعلی جعفری همان محمد جعفری معاون امنیت شورای عالی امنیت ملی است که در مذاکرات ایران و آمریکا در بغداد هم حضور داشته است. البته بی‌بی‌سی به خاطر حرفه‌ای بودن به سرعت این اشتباه را تصحیح کرد و پذیرفت که خطا شده است. اتفاقی که در رسانه‌های ما معمولاً اتفاق می‌افتد. نکته دوم درباره انتصاب فرمانده جدید این است که فرماندهی کل قوا رحیم صفوی را به عنوان دستیار ارشد خود در امور  نیروی‌های مسلح منصوب کردند.

فرمانده کل سابق سپاه در این باره گفت: هر چند این حکم به منزله ارایه نقش مشورتی و نه اجرایی است اما دایره کار من از سپاه پاسداران فراتر رفته و کل نیروی مسلح را شامل می‌شود. اگر چه برخی بر امضای نامه مشهور 24 فرمانده سپاه به آقای خاتمی در تیر ماه سال 78 به عنوان ویژگی‌ بارز در رفتار سیاسی آقای جعفری تاکید می‌کنند اما مشاهده نام سردار قالی‌باف در این نامه نشان‌دهنده آن است که امضاء کنندگان الزماً در یک اردوی سیاسی تعریف نمی‌شوند. از 24 فرمانده سپاه که امضاء‌کننده نامه بودند سه تن در سانحه سقوط هواپیما کشته شدند که احمد کاظمی فرمانده نیروی زمینی از آن جمله بود. برخی مانند محمدباقر قالیباف نیز استعفا کردند و از سپاه خارج شدند. در میان بحث‌های فراوان درباره تغییر و تحول در عالی‌ترین سطح سپاه اظهارات سردار صفوی قابل توجه است که تغییر خود پس از 10 سال را طبیعی دانسته و گفته است همان گونه‌ که علی لاریجانی پس از 10 سال ریاست سازمان صدا و سیما تغییر کرد من نیز پس از 10 سال جای خود را به دیگری می‌دهم. هر چند تنها وجه تشابه سپاه و صدا و سیما این است که هر دو زیر نظر رهبری اداره می‌شوند وگرنه اشاره آقای رحیم صفوی به آقای لاریجانی چندان درک نشد. او گفت: از یک ماه و نیم پیش جریان تغییر قرار داشته است. در مراسم تودیع فرمانده سابق سپاه پاسداران، محسن رضایی نیز حضور داشت که پیش از رحیم صفوی و خصوصاً در سال‌های جنگ ایران و عراق و با حکم امام فرماندهی کل سپاه را بر عهده داشت. درباره تاریخچه فرماندهان سپاه از بدو پیروزی انقلاب 57 گفتنی است که با پیروزی انقلاب و بلافاصله پس از تشکیل سپاه، فرماندهی آن به آیت‌الله لاهوتی روحانی مبارز گیلانی سپرده شد.

دوران فرماندهی او کوتاه بود و آیت‌الله خامنه‌ای که در آن زمان 39 سال داشتند نیز مدت ‌کوتاهی فرمانده کل سپاه شدند. پس از انتقال ایشان به وزارت دفاع و پذیرش معاونت دکتر چمران در وزارت دفاع، مرتضی رضایی و آقازمانی مشهور به ابوشریف فرماندهی سپاه را برعهده گرفتند. محسن رضایی در این زمان نیز مطرح بود و عملا سپاه به نام او شناخته می‌شد اما رسماً از سال 1360 فرمانده سپاه شد و 16 سال فرماندهی را برعهده داشت. در آستانه انتخابات ریاست جمهوری در سال 76 و به خاطر اختلاف‌نظری که نسبت به نقش سپاه در انتخابات و رابطه آن با جناح‌بندی‌های سیاسی داشت استعفا کرد و رحیم صفوی به جای او نشست. ایالات متحده در اقدامی ناشیانه و مداخله‌جویانه سپاه پاسداران را در ردیف گروه‌های تروریستی قلمداد کرد. اقدامی که واکنش‌های سریع و صریح در داخل را در پی داشت و اصلاح‌طلبان قبل از گروه‌های دیگر سپاه را نهادی اجماعی توصیف کردند که رابطه‌ی ناگسستنی با انقلاب دارد.