عربستان درصدد ایفای نقشهای تازه
مترجم: حسن پویان
ملک عبدالله، پادشاه عربستان سعودی قیافه پیرمرد خستهای را دارد که به قدر کافی عمر کرده تا همه چیز را در این جهان ببیند، بیازماید و بداند. حقیقت این است که او از بسیاری جهات برای وصفی که کردیم شایسته است. او بیش از 80 سال پیش در حالی پا به جهان گذاشت که دنیای اطرافش صحرای برهوتی بود و اطرافیان و بستگان خانوادگیاش را جنگجویان بیابانی تشکیل میدادند. در آن زمان هنوز مدتی مانده بود تا پدرش شهرهای مقدس مکه و مدینه را به تصرف درآورد و کشور و ملتی را که امروز تحت فرمانروایی عبدالله قرار دارد پایهریزی کند. به یک معنی میتوان گفت که کل خاورمیانه امروزی در دوران عمر ملک عبدالله، موجودیت یافته و شکل گرفته است.
اما چنانکه از شاهزادگان ارشد دربار و یا اعضای دولت عربستان سعودی میشنویم، عبدالله در این اواخر دستخوش چنان احساسات خشمگینانهای شده است که قصد دارد برای مقابله با مصائب منطقه خاورمیانه نقش تازهای بر عهده بگیرد. عربستان سعودی دیگر نمیخواهد به ایفای نقش یک کشور متحد آمریکا و در اعمالی که همچنان از واشنگتن هدایت میشود، قناعت کند. او از بیهودگی اعمالی که تاکنون به وسیله جهان پر تفرقه عرب در مقابله با بحرانهای خاورمیانه انجام گرفته به ستوه آمده و کارش به نومیدی و سرگشتگی رسیده است.
سرمشقی که او برگزیده است گویی پیام کلمات قصاری از کتاب جمهوری افلاطون است که میگوید: آن کس که از فرمانروا بودن سرباز میزند محکوم بدان است که دچار فرمانروایی کسانی شود که مراتبی فرومایهتر از خودش دارند». با چنین ذهنیتی است که امروز ملک عبدالله پریشانخاطر، تصمیم گرفته است زمام حل و فصل مشکلات امور را در سراسر خاورمیانه از فلسطین گرفته تا دارفور سودان شخصاً به دست گیرد.
این تصمیمگیری ناگهانی از سوی پادشاه سالمند عربستان سعودی که میخواهد ابتکار تلاشهای دیپلماتیک برای غلبه بر بحرانهای خاورمیانه را شخصاً عهدهدار شود سیاستمدارانی را که با اتخاذ تصمیمات به شیوه گذشته عادت کردهاند، مبهوت کرده است. مقامات دولت جرج بوش با نگرانی از خود میپرسند که آیا عملگرایی ناگهانی ملکعبدالله سرانجام صحه بر سیاستهای واشنگتن خواهد نهاد و یا برعکس تباهی آن سیاستها را در پی خواهد آورد؟ پاسخ این پرسش را از سخنان اندکی که پادشاه عربستان سعودی اخیراً در گردهمایی رؤسای جمهور و نخستوزیران کشورهای عرب در ریاض بر زبان راند نمیتوان به دست آورد. در آن سخنرانی که هیچ نشانی از لطف و حرمتگذاری به آمریکا نداشت، ملک عبدالله با بیانی ملامتآمیز از اشغال عراق سخن گفت و حتی آن را صراحتاً نامشروع معرفی کرد، اما وی نامی از آمریکا نبرد بلکه اظهار داشت که آنچه در عراق روی داده، یک اشغال نظامی به وسیله «بیگانگان» است.
پادشاه عربستان سعودی در وصف وقایعی که در عراق میگذرد، گفت: ما امروز شاهد خونریزی خوفآوری در این کشوریم، و هشدار داد که بیم آن میرود آتش جنگ داخلی نیز در عراق شعلهور شود.
نیروهای «ایالات متحده آمریکا و کشورهایی که متحد با آن معرفی شدهاند با اجازهای که از سوی سازمان ملل هر ساله تجدید یا تمدید میشود در عراق حضور دارند. ملک عبدالله آمریکا را متهم کرد که براساس محاسبات غلط، عراق را مورد حمله قرار داد و امروز ما نتیجه شوم آن اشتباه محاسبه را به صورت شیوع روزافزون خشونت و خونریزی در عراق مشاهده میکنیم».
ملک عبدالله همچنین گفت که امروز خطر وقوع جنگ داخلی در لبنان و فلسطین را نیز مشاهده میکنیم و اینها در حالی است که برخی کشورها میکوشند از چنین بحرانهایی بهره برده و باعث گسترش ناامنی در میان کشورهای عربی شوند.
پادشاه عربستان سعودی بار دیگر با نکوهش آمریکا در اجلاس ریاض اخطار کرد که اگر آمریکا مرتکب اشتباه خطرناکی چون حمله به ایران شود باعث تشدید بحران در خاورمیانه میشود.
اما با تمام وضوحی که در نکات فوق به چشم میخورد، مقامات آمریکایی در تابستان جاری نشانههای دیگری مشاهده کردند که پیام آنها در مقایسه با نگرانیهای منسوب به ملک عبدالله، مفاهیم کاملاً وارونهای را به سوی واشنگتن انتقال میداد. به عنوان مثال، شاهزاده بندربن سلطان، از چهرههای متنفذ در بین رهبران کشور سعودی (و دارای روابط بسیار نزدیک با رهبران آمریکا) منصب مهم مشاور امنیت ملی ملک عبدالله را احراز کرد و بلافاصله بعد از آن از قول وی در واشنگتن شایع شد که دولت عربستان سعودی مخالفتی با اقدام نظامی آمریکا علیه ایران ندارد. از قول همان منابعی که این خبرها را در واشنگتن انتشار میدادند اضافه شده بود که دولت عربستان مواضع دیگری نیز به فراخور اوضاع جاری در خاورمیانه اتخاد کرده است. از جمله ریاض علاقهمند به حذف حماس از صحنههای سیاست و قدرت در فلسطین است، و یا در لبنان، خواهان تار و مار کردن حزبالله است.
شاهزاده بندر همچنین دیداری با ایهود اولمرت نخستوزیر اسرائیل در یک کشور ثالث انجام داده ولیکن روزنامهنگاران نتوانستهاند تأیید و یا تکذیب این نقل قولهای بسیار مهم را از زبان خود او بشنوند.
در عوض، سخنانی که اخیراً از قول نخستوزیر رژیم صهیونیستی در مطبوعات نقل شده، خبر دیدار پنهانی وی با پادشاه سعودی را تأیید میکند. ملک عبدالله یک بار دیگر در قالب فرمول معروف «زمین در برابر صلح»، اسرائیل را دعوت کرده است که به مرزهای پیش از جنگ 1967 بازگردد و در مقابل از شناسایی جمیع کشوهای عرب همسایه و همزیستی صلحآمیز با آنها برخوردار شود. اولمرت که گفته است اسرائیل درها را برای مذاکرات بعدی بازمیگذارد اهمیت مقام عربستان در بین کشورهای عرب را یادآوری کرده است. وی میگوید امیدوار است که همسایگان عرب اسرائیل سرانجام به میانجیگری عربستان سعودی تن دردهند.
نقبی به گذشته
اما در مقابل، عربستان سعودی در دوره پادشاهای ملک فهد اتحاد نزدیکی با ایالات متحده آمریکا و بریتانیا برقرار کرده بود.
ملک فهد که در سال 1982 به پادشاهی عربستان سعودی رسید، یکی از هفت پسر ملک عبدالعزیز، بنیانگذار پادشاهی عربستان بود.
ملک فهد چهارمین برادر از این خانواده بود که بر تخت نشست. دو تن از برادران او در نتیجه فرایندی خشونتبار قدرت را از دست دادند. یکی در نتیجه کودتا و دیگری نیز به قتل رسید.
وقتی فهد به پادشاهی عربستان سعودی رسید، تجارب سیاسی زیادی کسب کرده بود. وی وزیر اصلاحطلب آموزش و پرورش بود و در توسعه آموزش زنان در این کشور نقش داشت.
وی همچنین به عنوان دیپلماتی شناخته میشد که با پیچیدگیهای سیاست خارجی، به ویژه اهمیت روابط خاندان سلطنتی سعودی با ایالات متحده آمریکا آشنایی داشت.
چنین ظرافتهای سیاسی به ویژه وقتی ارزش خود را نمایان ساخت که ملک فهد میباید کشور را در دوران پرآشوب کاهش درآمد نفت پس از یک دوره افزایش انفجاری قیمتها در دهه 1970 اداره میکرد.
عربستان سعودی صاحب بزرگترین منابع نفتی جهان است و در دهه 1970 سیل دلارهای نفتی به سوی این کشور روان شد.
طبیعتاً چنین رشد انفجاری نمیتوانست برای همیشه ادامه داشته باشد. اوایل دهه 1980 که همزمان با قدرت گرفتن ملک فهد بود، درآمدهای نفتی این کشور شروع به کاهش کرد.
عربستان سعودی به خاطر ذخایر عظیم نفتی آن همواره حکومتی پدرسالار داشته که به شیوه حمایت از شهروندان خود یعنی «از گهواره تا گور» افتخار کرده است.
ملک فهد اما ناچار به اعمال برخی سیاستهای ریاضتجویانه برای کاهش هزینههای دولتی شد.
علاوه بر این مسأله داخلی، تهدیدهای دیگری نیز از خارج متوجه اقتدار حاکمیت سعودی شد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
