ناتوی فرهنگی و راههای مقابله با آن

در ادبیات ملل مختلف، اسطوره هایی دیده می شوند که هریک درعصر خود به نحوی از انحاء سر آمد بوده اند، ولی همه آنها یک نقطه ضربه پذیر و یک نقطه ضعف داشته اند که آخر الامر همان سبب سقوط و نابودی آنان گردیده است. شاید امروزه، آن نقطه حساس برای بافت اسلامی و مردمی کشور ما فرهنگ باشد. گرچه اقدامات مدیران فرهنگی کشور سبب شده که هر روز شاهد برنامه های مختلف وتلاشهای فراوانی درجهت اعتلای سطح فرهنگی اجتماع باشیم، اما اینکه این برنامه ها و تلاشها چه قدر در برابر هجوم انبوه برنامه های مبتذل و صرف میلیونها دلار هزینه برای انحراف و کج روی جوانانمان توسط استعمارگران از طریق رسانه ها، ماهواره ها، ورود کالاهای مستهجن، راه اندازی سایتهای ضد اخلاقی و... مثمر ثمر باشد، قابل بحث و بررسی است.

درگذشته چنین مرسوم بود که قدرت های بزرگ برای تسلط بر سایرکشورها به لشکرکشی و تحکم نظامی مبادرت می کردند، ولی امروزه به جای صرف وقت و هزینه های گزاف، برای رسیدن به اهداف شوم خود، از طریق کنترل اهرم های کلیدی اقدام می کنند.

یکی از کلیدی ترین اهرمها که همواره مدنظر ابر قدرتها از جمله غرب قرارگرفته است، فرهنگ می باشد. فرهنگ شاید به عنوان بی صدا و آرام ترین ابزار تهاجم آثارش چه بسا مخربتر از هزاران بمب و موشک وگلوله است. به خصوص در مورد جمهوری اسلامی ایران که توسط دشمنان، تمام روشها مورد آزمایش قرارگرفته و نتیجه ای عایدشان نگردیده است، به تهاجم فرهنگی، به عنوان آخرین و قویترین حربه امید بسته اند. این مقاله درپی آن است که به بررسی راههای مقابله با ناتوی فرهنگی دشمنان بپردازد. مطلب را با هم از نظر می گذرانیم:

تعریف کلید واژه‌ها

ناتو: از نظر لغوی ناسازگار و ناموافق معنا می دهد، اما در ادبیات نظامی نام سازمانی نظامی متشکل از کشورهای استعمارگر، به سردمداری آمریکا است. که یکدیگر را درمقابل تعهدات درمواجهه با خطرحملات سایر کشورها پشتیبانی و حمایت می نمایند.

فرهنگ: علم، دانش، ادب، معرفت، تعلیم و تربیت، آثار علمی و ادبی یک قوم یا ملت. 1 در لغت نامه دهخدا معنای فرهنگ عبارتست از ادب، تربیت، پرورش، عقل وخرد، فضل و فضیلت، بزرگی، بزرگواری، دانش، وقار، شکوهمندی، حکمت، معرفت، فقه، علم شریعت، صنعت، هنر، هوش وفراست.

واژه فرهنگ از دو بخش «فر» و«هنگ» تشکیل شده است.

فر به معنای: شأن، شوکت وشکوه، برازندگی، زیبایی وپیرایش، نور و پرتو، تابش، آواز و آهنگ عدالت و امامت، استقلال و سیاست و عقوبت، فوقانی، توانایی، سرافرازی و...

هنگ به معنای: سنگین، تمکین، وقار، قصد و اراده و آهنگ جایی وسویی، زور، فراوان، زیرک دریافت، فهم، قوم و قبیله، لشکر، سپاه و نگهداری است. 2

ناتوی فرهنگی: یعنی ابرقدرتها با کمک کلیه وسائل، فناوری و اطلاعات حتی امواج به راحتی درخانه های ما وارد می شوند و به صوت و تصویر، نوشتار، هنر، ورزش و حتی علم، ما و فرزندانمان را تحت تاثیر قرارمی دهند و با اهداف سیاسی، فرهنگی و تبلیغی درصدد متزلزل کردن فرهنگ خودی و سنتی کشورهای جهان سوم به خصوص کشورهای مسلمان بر می آیند. آنها به راحتی کالاهای خود را تبلیغ می کنند، پیام های روانی خود را می فرستند، روابط نامشروع بین زن و مرد را ترویج می نمایند، عکس های لخت و سکس زنان و مردان را به نمایش می گذارند، خبرهای دروغ برای جوامع می فرستند، زمینه های «آشفتگی هویت» 3 را برای جوانان فراهم می کنند، ابهت فرهنگی و دینی خانواده ها را می شکنند، و برای رسیدن به اهداف خود از هیچ تلاشی دریغ نمی کنند و با کمک فناوری اطلاعات به ویژه اینترنت مرزهای زمانی و جغرافیایی جوامع مختلف را درهم شکسته و وارد تمام جوامع بشری می شوند و..

فعالیتهای فرهنگی و هنری یکی از اقدامات آموزشی و تربیتی مستمری است که با هدف هدایت و جهت دهی نسل جوان در تحصیل کمالات و فضائل اخلاقی از طریق تأسی به الگوها و اسوه های متعالی به منظور پـیشگیری از زمینه های انحراف وکج روی با اهداف زیر طرح ریزی و اجرا می گردد.

اهداف روشهای فرهنگی

1- ارتقای سطح بینش و آگاهی های فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و علمی.

2-پرورش روحیه تحقیق، تعقل، تفکرو بررسی، تعمق، نقد، ابتکار و خلاقیت.

3- تقویت ایمان، معرفت دینی، و ترویج فرهنگ معروف دینی و تمدن اصیل جامعه اسلامی ایران،

4- ایجاد رقابت سالم و غنی سازی اوقات فراغت جوانان و مردم.

5- پرورش روحیه احترام به قانون، التزام به رعایت آن و نظم در روابط فردی و اجتماعی.

6- پرورش روحیه مشارکت جویی، مسئولیت پذیری، تعامل و همدلی درزمینه های اجتماعی، فرهنگی وملی.

7- توسعه و تقویت زمینه های بهبود تصمیم سازی واجرا درنظارت اجتماعی.

8- تقویت «انگیزه و احساس مسئولیت» دو از طریق ایجاد تنوع و تحرک بیشتر در برنامه ها.4

کارآمدی و اثربخشی روش‌های فرهنگی

برای ایجاد سازمان موثر در یک نظام اثربخش، توجه به سه عنصر اصلی یعنی «شناخت هدف»، «برنامه ریزی موثر» و «شناخت مخاطبان»، راه را هموار و رسیدن به کمال مطلوب را تسریع می نماید.5

در هر سازمان «افراد موثر» از میان تمام عناصر تاثیرگذار، از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردارند. افراد موثر محور و نقطه ثقل همه عوامل پیرامونی آن محسوب می شوند. بدون توجه به این اصل، شناخت درست مولفه های اساسی و تبدیل آن به نظامی پایدار و مبتنی بر اصول متقن علمی و دست یابی به اهداف از پیش تعیین شده غیرممکن خواهد بود.

از سوی دیگر برنامه های موثر نیز می تواند در تثبیت و اعتلای جایگاه سازمان، عینیت بخشیدن به فعالیت ها و در نهایت توسعه متوازن نیروی انسانی، نقش اساسی و تعیین کننده ای ایفا نماید.

برنامه های فرهنگی از میان تمامی طرح ها و برنامه های متنوع و متعدد بسیج، توانسته است مورد اقبال علاقه مندان و قاطبه کارگزاران و دست اندرکاران امر قرار گیرد. شاید تبیین صحیح و جایگاه واقعی برنامه های فرهنگی در بین مخاطبان، بتواند با رعایت نکات زیر بر کارایی و اثربخشی بیش تر آن افزوده و اهمیتش را بیش از گذشته بیان نماید.

1- اکثر فعالیت های مربوط به امور فرهنگی در راستای اشاعه معروفات و تقبیح منکرات، فرهنگ غرب و مصادیق ضدارزشی آن همچون مسابقات و جشنواره ها به صورت جمعی و گروهی انجام می گیرد. روح جمع گرایی و فطرت زندگی اجتماعی انسان، باعث می شود که افراد با دیگران طرح دوستی بریزند و با رفع نیازها و احتیاجاتشان، خود را در نزد آنان مطرح و با ایجاد روابط و مناسبات سالم اجتماعی اغنا نمایند. این امر زمینه ورود صحیح و بی قید و شرط و بدون دغدغه افراد به خصوص جوانان را به زندگی اجتماعی فراهم ساخته و انگیزه لازم برای حضور فعال در انجام کارها را خود به خود به وجود می آورد. وحدت ، همدلی، درک متقابل و تعامل سازنده از خصوصیات و ویژگی های زندگی اجتماعی و مستلزم موقعیت ها و بهانه های لازم برای فعلیت یافتن آنها است. در کارهای گروهی و جمعی، فرصت مغتنم و تلاش مضاعفی برای برطرف کردن خواسته ها و نیازهای همدیگر فراهم و احساس تعلق به یکدیگر تقویت و زندگی اجتماعی و شهروند خوب بودن، تمرین می شود.

2- اگر امور فرهنگی در راستای اشاعه معروفات را به عنوان یکی از مهمترین رسالات و وظایف اصلی نیروی مقاومت بسیج، رفع موانع و ایجاد مقتضیات لازم برای شکوفا شدن استعدادهای انسان به خصوص جوانان در جهت کمال مطلوب و پیشگیری از جرائم بپذیریم، پرورش استعدادهای انسانی، با فراهم کردن زمینه های رشد استعدادهای بالقوه و به فعلیت رساندن آن، از اهداف و اولویت های تربیتی و بهترین خدمت به آنها محسوب می شود. در این خصوص اساسی ترین کار این است که با برداشتن موانع تربیت فرهنگی مسیر هدایت صحیح را هموار کرده و عشق و علاقه را در وجود آنان ایجاد نماییم. هر چند در مرحله اول، میل، رغبت، همراهی و همدلی خود افراد بسیار تعیین کننده است تا موانع میان افراد و پذیرش امور فرهنگی برداشته شده و اقتضای تحقق اهداف تربیت فطری فراهم گردد. چرا که مطمئناً اگر همه عوامل زیر فراهم شود، مادام که خود افراد انگیزه و رغبت پیدا نکنند و همگام نشوند، اثربخشی فرهنگی مورد انتظار در انسان محقق نمی شود. از این جهت برنامه های فرهنگی، آموزشی نوعی اقدام در راستای ماموریت نیروی مقاومت بسیج محسوب می شود، که باید با عشق و علاقه همراه و از هر نوع برخورد افراطی به دور باشد.

3- از طرفی باید دانست هر امر و برنامه ای که به تعامل، افزایش ارتباط دو طرفه و آزادانه مربی و متربی کمک و مشارکت بیشتر آنان را جلب نماید، معقول و پسندیده است. اساساً تربیت جز با میل و رغبت و خواست افراد تحقق پیدا نمی کند. هنر تربیت کردن، هنر همراه و همسو کردن متربی با مربی براساس میل و انگیزه و خواست متربی است. تربیت با زور و تهدید و اجبار محقق نمی شود. باید با به کار گرفتن قدرت، موانع تربیت را از مسیر برداشت و میل و رغبت و انگیزه را چاشنی آن کرد؛ زیرا با تهدید و فشار نمی توان آدمیان را به مسیر هدایت کشاند. 6

4- ایجاد انگیزه و رغبت بیش تر در مخاطبین برنامه های فرهنگی می تواند انجام کارها و فعالیت های مثبت اجتماعی و رسیدن به اهداف تربیتی و مسئولیت پذیری را تسهیل کند. مسابقات و برنامه های فرهنگی با فراهم کردن زمینه مساعد برای رقابت سالم و انجام فعالیت های گوناگون از اهمیت و جایگاه ویژه ای برای پذیرش مسئولیت های اجتماعی برخوردار است.

5- چگونگی گذراندن اوقات فراغت، نقش موثری در تکوین شخصیت افراد به خصوص نوجوانان و جوانان دارد. شاید هیچ چیزی برای آنان به اندازه بی کاری مضر و خطرناک نباشد. غنی سازی اوقات فراغت از طریق ایجاد رقابت سالم و شیوه های جذاب و آموزنده، از برنامه ها و ماموریت های فرهنگی بسیج است. برگزاری مستمر، هدفمند و توام با عشق و علاقه مسابقات و جشنواره ها و اردوها در طول سال می تواند در رفع این نقیصه بزرگ بسیار موثر باشد. 7

6- ارائه یک الگوی مقبول و سازنده به عنوان یکی از موثرترین روش های تربیتی، شناخته شده است. سایرین با عشق و علاقه و با تاسی از خط مشی و زندگی انسانی جامعه پویا، با نشاط و سرزنده، نیاز به الگوهایی دارد تا در مسیر سازندگی و پیشرفت جامعه، مشارکت بیشتر و فعالتری انجام دهند. امور فرهنگی در راستای جهت گیری های اساسی و سیاست های اصولی نظام وسیله و بهانه خوبی است که می توان از طریق آن، موقعیت ها و فرصت های گوناگونی را ایجاد و با معرفی شخصیت های علمی، تاریخی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی، نسل آینده را مطمئن تر به جاده سعادت و خوشبختی رهنمون شد. 8

7- تنوع، جذابیت و شمولیت کارها از جمله عوامل تاثیرگذاری است که در جذب مخاطبان و علاقه مندان نقش بزرگی را ایفا می نماید. برنامه های فرهنگی و هنری در راستای اشاعه معروف واجد چنین ویژگی و شرایط ارزشمندی است. به همین دلیل می تواند طیف وسیعی از مردم با علایق، استعدادها و خواسته های متفاوت را جذب فعالیت های فرهنگی بسیج نموده و دستیابی به اهداف آموزشی مستتر در برنامه ها را برای آنان تسریع و تسهیل نماید. 9

8- علیرغم بسیاری از کارها و فعالیت های امور فرهنگی که قابل سنجش و کمیت پذیر نیستند و ارزیابی دقیقی از آنها ممکن نیست، اغلب فعالیت های مربوط به امور جذبی، فرهنگی، هنری، نظیر تعداد شرکت کنندگان، آثار رسیده و غیره، قابل مشاهده، ارزیابی و قابل تبدیل به ملاکها و معیارهای کمی هستند. لذا با برنامه ریزی های دقیق و تعیین اهداف مشخص و اجرای ابلاغیات و پیگیری های مستمر آن و اطلاع رسانی های به موقع می توان به تلاش ها و فعالیت های گسترده فرهنگی و هنری پایگاه ها و حوزه های مقاومت عینیت و سازمان بخشید و از پراکندگی، تشتت، بی هدفی و تکروی در کارها جلوگیری بعمل آورد. این امر می تواند ضمن سامان دادن به کارها و انعکاس مطلوب فعالیت های فرهنگی، توجه دیگر متولیان و مسئولین و تمامی دست اندرکاران امور فرهنگی در سطح استان را نیز به خود جلب نماید.

9- در انتقال مفاهیم تربیتی و آموزشی، اثربخشی شیوه های غیرمستقیم به مراتب بیشتر از روش های عریان و مستقیم است. یکی از ویژگی های بارز برنامه های فرهنگی این است که مفاهیم و آموزه های لازم تربیتی را به طور غیرمستقیم به مخاطبان خود منتقل می کند. لذا پذیرش و مقبولیت آن برای مردم آسانتر و مطلوب تر است.

10- از دیگر اثرات برنامه های فرهنگی آن است که مخاطبین در جهت کسب رتبه های بالاتر و ارائه بهترین آثار فرهنگی و هنری، باشور و اشتیاق و علاقه مندی به دنبال منابع و مآخذی می گردند تا آثار خود را غنی تر و پرمحتواتر نمایند. لذا سعی می کنند با مراجعه به مراکز علمی، تحقیقی و آموزشی شخصیت های دارای صلاحیت، کتابخانه ها و... با استفاده از پژوهش ها و تجربیات و اندوخته های دیگران، عطش کنجکاوی و پرسشگری خود را با رسیدن به سرچشمه زلال معرفت و شناخت فرو نشانند و با این کار بصورت غیرمستقیم به مطالعه در ارزش های مورد انتظار بپردازند.

11- تشکیل جلسات و نشست های متعدد، همایش ها و گردهمایی ها برای انتقال مطالب و مفاهیم آموزشی و تربیتی به بهانه برگزاری مسابقات، جشنواره ها و اردوها و... و افزایش سطح آگاهی مخاطبین از آثار مطلوب و برجسته معاصر، با جلسات و آشنایی و تعامل نزدیک با آنها صورت می گیرد.

12- برنامه های موثر واجد خصوصیات و ویژگی های عدیده ای است که عملی و قابل اجراء بودن به صرفه و اقتصادی، آسان و سهل الاجراء بودن و جامع و مانع بودن، عمومیت داشتن از عمده ترین آنها محسوب می شود که تقریباً همه ویژگی ها در برنامه های فرهنگی نمود عینی یافته است. بنابراین با پرداختن به این امور می‌توان یکی از اثربخش ترین و کارآمدترین برنامه های آموزشی را به وجود آورد.