علل تاخیر در تشکیل دولت جدید عراق

اینک چهارماه از برگزاری انتخابات مجلس عراق می گذرد، ولی مجلس دائمی عراق بیش از یکی دو جلسه مقدماتی برگزار نکرده و دولت دائمی عراق هم شکل نگرفته است. این موضوع سبب بروز گمانه زنی ها و تحلیل های متفاوت درباره پیدایش مشکل در روند استقرار ساختارهای مبتنی بر قانون اساسی (مصوب مهرماه گذشته) شده است.

تردیدی وجود ندارد که آمریکایی ها وضعیت کنونی را بعنوان «وضع مطلوب» می نگرند. چرا که از یک سو آنان می توانند حضور سنگین نظامیان خود در عراق را تداوم ببخشند و به مردم ناراضی خود بگویند؛ مشکل عراق حل نشده است و از سوی دیگر آنان از این وضعیت به مثابه یک «فرصت» برای تغییر معادلات عراق نگاه می کنند. از همین رو چند روز پیش سفیر آمریکا درعراق به گمان اینکه شیعیان دچار شکاف جدی شده اند و زمینه برای اقدام «فراقانونی» -و نادیده گرفتن نتایج همه پرسی مهرماه و انتخابات آذرماه سال 84- وجود دارد اعلام کرد اگر مجلس در تعیین دولت جدید ظرف چند روز آینده اقدام نکند او با همکاری «ایاد علاوی» دولت وحدت ملی عراق را تشکیل می دهد!

ناظران سیاسی به خوبی می دانند دولت و نظامیان آمریکایی به هیچ وجه توانایی تشکیل دولت درعراق را ندارند و ادعای سفیر آمریکا اساساً قابل تحقق نیست. چرا که او ابزار لازم را برای چنین اقدامی در اختیار ندارد. هیچ گروهی به جز شیعیان که بین 60 تا 65 درصد جمعیت عراق را شامل می شوند و در شرایط کنونی کاملا در صحنه حضور دارند، نمی تواند دولت را تشکیل دهد و نیز از میان شیعیان، فقط ائتلاف عراق یکپارچه که 128 کرسی مجلس عراق را در اختیار دارد و می تواند حداقل 10 کرسی متفرقه شیعیان را هم جذب کند و بدین ترتیب اکثریت مطلق 275 کرسی را در اختیار دارد، می تواند دولت تشکیل دهد.

بر همین اساس باید گفت اگرچه نقش آمریکایی ها در تحریک بعضی از شیعیان عضو «ائتلاف عراق یکپارچه» به منظور به تأخیر انداختن روند تشکیل دولت جدید قابل توجه است ولی مسئله اصلی تأخیر دولت مربوط به شکنندگی نتیجه انتخابات داخلی ائتلاف است. مجلس اعلا و حزب الدعوه به عنوان دو بال ائتلاف یکپارچه هرکدام کاندیدایی (به ترتیب عادل عبدالمهدی و ابراهیم جعفری) را مطرح کردند و در این میان دکتر ابراهیم جعفری با یک رأی اضافی انتخاب گردید. این موضوع سبب شد بعضی از نیروهای ائتلاف (با توهم در قدرت خویش) بنای ناسازگاری گذاشتند .این در حالی است که حضرت آیت الله سیستانی تاکنون ترجیح داده اند مشکل توسط اعضای ائتلاف شیعه حل شود و خود وارد این مباحث نگردد. با این وصف شیعه به بن بست نرسیده است. از سوی دیگر، گروه هایی که هرکدام نخست وزیر کاندیدای خود را ترجیح می دهند در شرایط ویژه نظرات خود را تعدیل خواهند کرد و در نهایت نخست وزیری یک عنصر انقلابی شیعه درعراق خدشه پذیر نیست.

ممکن است سفیر آمریکا با یقین به اینکه در چند روز آینده «ائتلاف عراق یکپارچه» از مشکل نخست وزیری عبور می کند، اعلام کرده که مجلس باید طی چند روز آینده، تکلیف نخست وزیری را مشخص کند تا پس از انتخابات نخست وزیر در فرآیند قانونی خود، بعضی ها گمان کنند این سفیر آمریکاست که معین می کند چه زمانی دولت تشکیل شود و چه کسی نخست وزیر باشد.

در عین حال نقش سفیر آمریکا در تشدید اختلاف کاملا مشخص است. اینکه سفیری که با دولت کنونی که به واسطه برخاستن از درون مجلس کاملا قانونی است، هیچ همکاری نمی کند نمی تواند مدعی شود مشکل عراق نداشتن دولت است اگرچه بسیاری از مشکلات عراق با استقرار مجلس و دولت دائمی حل می شود ولی بسیاری دیگر از این مشکلات از سیاست مداخله جویانه آمریکا و غرب در عراق برمی خیزد که بهتر است سفیر پاسخگوی آنها باشد.