الگوى کوزوو براى مناطق چند قومى؟!

گروه جهان: سرانجام چرخش تاریخى مهمی‌ که اروپا از مدتها پیش در انتظار آن بود، روز یکشنبه گذشته فرا رسید و دولت ایالتى کوزوو به طور یک‌جانبه استقلال خود را از کشور صربستان اعلام کرد.

آلبانى‌تبارهاى کوزوو این رویداد را به عنوان تحولى سرنوشت‌ساز جشن گرفتند و پاره‌اى از کشورهاى اروپایى استقلال کوزوو را به رسمیت شناختند. اینک در برابر بالکان راهى تازه باز شده که با نگرانى‌‌هایى همراه است: به شکل رسمی‌ و ظاهرى به خفقان ملتى ستمدیده پایان داده شده، اما آیا این ملت کوچک ‌‌می‌تواند در این جهان پرآشوب از گزند همسایه نیرومند خود در امان بماند.

کارشناسان سیاسى معتقدند که مخالفان استقلال کوزوو و پیش از همه بلگراد و مسکو، از این پس آنچه در توان دارند، به کار خواهند گرفت تا ثابت کنند، کوزوو به عنوان یک دولت مستقل محکوم به شکست است. آشوب‌‌ها و ناآرامى‌‌هاى مرزى روز سه‌شنبه ۱۹ فوریه به عنوان نشانه‌اى از این امر تلقى ‌‌می‌شود. به ویژه که وزیر صرب تبار کوزوو، اسلوبودان ساماردیچ، این ناآرامى‌‌ها را مشروع و قانونى خواند. از سوى دیگر بلگراد به گروه اقلیت صرب که در دستگاه پلیس کوزوو خدمت ‌‌می‌کند، فشار ‌‌می‌آورد تا از شغل خود دست بکشد. نکته مهم‌ترى که درباره استقلال کوزوو مطرح است بررسى گونه شناسانه کشورهایى است که به استقلال کوزوو واکنش نشان دادند. اکثر کشورهایى که خود با مشکلات قو‌‌می‌ مواجه هستند به نوعى به استقلال کوزوو واکنش منفى نشان داده یا حداقل محافظه‌کارانه با آن برخورد کردند. هند نمونه آشکارى از این کشورهاست که به خاطر هراس از جدایى‌طلبى در مناطقى مثل جامو و کشمیر واکنشى محافظه‌کارانه نشان داده و هنوز موضع‌گیرى نکرده است. کارشناسان امور سیاسى هند سکوت هند در قبال اعلان استقلال کوزوو از صربستان را به عنوان یک حرکت دهلى نو براى بررسى دقیق اوضاع توصیف نموده، اما نسبت به امکان حمایت دولت از هند استقلال کوزوو ابراز شک و تردید ‌‌می‌کنند. اس، نیهال سینگ، از مقاله نویسان برجسته هند، در گفت وگو با ایرنا گفت که اعلان استقلال کوزوو از صربستان یک حرکت غیرقانونى است زیرا کوزوو براساس یک قطعنامه شوراى امنیت سازمان ملل، تنها یکى از استان‌‌هاى صربستان است.

وى در پاسخ به سوالى در مورد موضع احتمالى دولت هند در این خصوص، گفت: من امیدوارم که هند این استقلال را رد کند.

بسیارى از جمله کشورهاى محافظه‌کار غرب هم، به رغم این که واشنگتن آنان را به بروز همبستگى با مسلمانان کوزوو سوق ‌‌می‌دهد، در این تردید دارند. در بحرین مردم شیعه حدود ۷۰ درصد از جمعیت را تشکیل ‌‌می‌دهند، در عربستان سعودى حدود ۱۵ درصد، در قطر ۱۱ درصد و در امارات متحده عربى ۱۷ درصد. روابط بین این جوامع و حکومت مرکزى در این کشورها چندان ساده نیست. حتى بى دلیل نبود که در اولین روزها پس از اعلام استقلال کوزوو کردها به علاقه‌مندان به پیروى از این الگو پیوستند. مساله کردها، یکى از شبیه‌ترین مسایل کوزوو است، اما وضعیت نیروهاى سیاسى به نفع کردها نیست. استقلال کوزوو حتى در داخل اروپا نیز موجب برخى نگرانى‌‌ها شده است.

دولت مرکزى اسپانیا از این موضوع نگران است که جدایى‌طلبان باسک، اعلام استقلال کوزوو را به عنوان الگویى براى منطقه خود در نظر بگیرند. به همین جهت اسپانیا یکى از اولین کشورهایى بود که اعلام کرد حاضر نیست استقلال کوزوو را به رسمیت بشناسد. تشکیلات مسلح اتا که به گفته خود براى رهایى از زیر یوغ اشغالگران اسپانیایى مبارزه ‌‌می‌کند، از مدتها پیش به سرنوشت کوزوو چشم دوخته بود و همچنان امیدوار است که این تحول زمینه را براى جدایى باسک از اسپانیا فراهم کند.

نشریه آلمانى اشپیگل در سایت اینترنتى خود به اهمیت اعلام استقلال کوزوو و پیامدهاى احتمالى آن براى سراسر جهان نظر انداخته است. این رسانه با اشاره با کشمکش‌‌هاى قو‌‌می‌ که از خاورمیانه تا غرب اروپا جریان دارد اشاره کرده است.

روزنامه آلمانى درسدنر ناخریشتن درباره تصمیم آلمان مبنى بر به رسمیت شناختن کوزوو چنین نظر داده است: جاى شگفتى نیست که آلمان یکى از اولین کشورهایى بود که استقلال کوزوو را به رسمیت شناخت. دولت آلمان از آغاز از تدابیر سازمان ملل متحد که تحت شرایطى به استقلال این سرزمین روى خوش نشان ‌‌می‌داد، پشتیبانى ‌‌می‌کرد. اما ‌‌می‌بینیم که شور و نشاط اولیه اینک با فضایى مسموم روبرو شده و در پاسگاه‌‌هاى مرزى میان صربستان و کوزوو تنش‌‌هایى پدید آمده است. جابه جایى‌‌هاى قو‌‌می‌ دولت تازه را با دشوارى‌‌هاى قطعى روبرو می‌کند. دولت تازه کوزوو تا سال‌‌هاى سال همچنان به حمایت اتحادیه اروپا و نیروهاى پیمان ناتو وابسته خواهد ماند.

روزنامه اتریشى در استاندارد خود درباره استقلال کوزوو چنین نوشته است: صربستان با پیروى از سیاستى خشن، مردم آلبانى را نگران ساخت، از مطبوعات تا روشنفکران و نویسندگان و دانشجویان به وحشت افتادند. در برهه‌اى از زمان که اقلیت آلبانى تبار گمان ‌‌می‌کرد در درون مرزهاى یوگسلاوى به موقعیتى برابر حقوق دست یافته است، صربستان با سیاستى اختناق آمیز، این امید را نابود کرد. هنگا‌‌می ‌که تشکیلات خودمختارى آلبانى تبارها برچیده شد آنها دریافتند که از نظر ناسیونالیست‌‌هاى صرب چیزى جز ملتى زیردست نیستند. کوزوو که اینک با حمایت بین‌المللى دولت مستقل خود را تشکیل داده، باید بتواند جایگاه خود را در اروپاى متحد به عنوان ملتى ستمدیده و تحت تعقیب به دست آورد.

روزنامه آلمانى تاگزتسایتونگ درباره اعلام استقلال کوزوو نوشت: این واقعیت که شش کشور از ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا از به رسمت شناختن دولت تازه کوزوو خوددارى ‌‌‌کرده‌اند، ‌‌می‌تواند به عنوان ضعفى در سیاست خارجى این کشور تلقى شود. از سوى دیگر اعضاى اتحادیه اروپا به طور یکپارچه اعزام نماینده‌اى را به کشور نوبنیاد تصویب ‌‌‌کرده‌اند و این نشان ‌‌می‌دهد که همه کشورهاى اروپایى نسبت به صلح و ثبات در منطقه بالکان احساس مسوولیت ‌‌می‌کنند. هنوز روشن نیست که یک کوزووى مستقل در قبال این رویکرد چه واکنشى نشان ‌‌می‌دهد. از این رو ‌‌می‌توان گفت که دولتمردان اتحادیه اروپا تصمیمی ‌سنجیده گرفتند وقتى به رسمیت شناختن کوزوو را به یکایک کشورهاى عضو واگذار کردند.

روزنامه فرانسوى لاووا دو نورد درباره آینده کوزوو چنین نوشته است: روز یکشنبه در پریشتینا با شور و شعف دولتى تازه اعلام شد. اما آیا در این آخرین کشور دنیا واقعا حکومتى تازه پدید آمده است هنوز زمان زیادى باقى مانده تا جامعه بین‌المللى در این بخش از کره زمین شاهد ملتى استوار و مستقل باشد. تصادفى نیست که مفهوم بالکانى شدن در تمام فرهنگ‌‌ها به عنوان فروپاشى یک سامانه حکومتى تعریف شده است. براى پیش‌گیرى از مشکلات آینده باید همواره تاریخ گذشته را پیش چشم داشته باشیم و بدانیم که منطقه بالکان از نظر قومى، سیاسى، فرهنگى و مذهبى بشکه باروتى است که هر لحظه آماده انفجار است و بهاى آن را سراسر جهان ‌‌می‌پردازد.

روزنامه مجارى نپژابادساگ چاپ بوداپست نیز درباره تحولات اخیر در بالکان نوشته است: اقامتگاه آلبانى تبارهاى صربستان از نظر اقتصادى بسیار ناتوان است و قادر به اداره خود نیست. چنین منطقه ضعیفى چرا باید ثبات و امنیت اروپا را به خطر اندازد و اصولا چه ارتباطى به ما مجارها دارد؟ ما باید نگران مجارهایى باشیم که با هر تنشى در صربستان به وحشت و نگرانى فرو ‌‌می‌روند. کوزوو باید به جاى اعلام استقلال به نوعى خودمختارى غیرسیاسى مانند تایوان دست ‌‌می‌یافت تا از کشمکش‌‌هاى بى‌سود و جهت جلوگیرى شود.