چالش‌های انتخاباتی

پرویز اسماعیلی

انتخابات هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی، بی‌شک‌ مهم‌ترین رویدارد سیاسی سال جاری است. رقابت در سراسر کشور برای حضور در قوه قانونگذاری چنان برای فعالان سیاسی و احزاب، جذاب است، که گرچه انتخابات مجلس هشتم را در واپسین روزهای سال برگزار می‌کنیم، اما تب رقابت از نخستین روزهای سال چهره نمایانده است. البته تغییراتی  هم که اخیرا در قانون انتخابات حادث شده، به جلو افتادن رقابت‌های انتخاباتی کمک کرده است.

شروع زود‌هنگام رقابت‌های سیاسی برای مجلس هشتم می‌تواند پدیده مثبتی باشد و ضمن افزودن بر کمیت مشارکت مردم در این انتخابات مهم، سطح کیفی انتخاب مردم را نیز به واسطه رقابت‌های چند ماهه افزایش دهد. احزاب سیاسی در این تجربه جدید نباید فراموش کنند که طولانی شدن دوره رقابت‌های انتخاباتی، فرصت هیجان‌سازی‌های مقطعی کاذب و نیز عوام‌فریبی قدرت‌طلبان را به حداقل خواهد رساند و از آن سو، ظهور منطق‌ها و برنامه‌ها در آرای مردم مجال بیشتری خواهد یافت.

بهبود نرخ کمی و کیفی مشارکت مردم در انتخابات آتی هدفی بزرگ است که نیاز به برافروختن «چالش‌های مثبت سیاسی» در کشور دارد. تحلیل آرای مردم در انتخابات اخیر و از جمله انتخابات 24 آذر 85 ثابت می‌کند که از جمله این چالش‌های مثبت؛ بازسازی بدنه ارتباطی با مردم، اهتمام به برنامه‌ها به جای اتکا بر چهره‌ها، حضور عقلانیت و منطق به جای تندروی، غالب شدن رویکرد اجتماعی بر رویکردهای سیاسی، ترجیح مصالح و منافع ملی بر منافع حزبی و جناحی و همچنین التزام به ساختار کلی نظام و قانون اساسی است.

آنچه تاکنون از رفتار سیاسی رقبای انتخاباتی مشاهده شده است، متاسفانه نشان می‌دهد که سیاسیون کشور هنوز تحلیل درستی از شرایط جدید ندارند. گویا جناح‌ها هنوز تغییرات عمیق در چگونگی رای دادن مردم را باور نکرده‌اند و نمی‌دانند که مردم قدر رای خود را بهتر از گذشته می‌دانند و از منتخبان خود به جای وعده‌های درازمدت، بهبود ملموس و کوتاه‌مدت اوضاع را طلب می‌کنند.

گروهی از فعالان سیاسی گمان می‌کنند که با همان روش‌های قدیمی و درگیر کردن ذهن مردم با «چالش‌های منفی سیاسی» می‌توانند به اکثریت مجلس هشتم دست یابند؛ حال آنکه اینگونه نیست. چنین خطایی البته از هر دو جناح عمده سیاسی کشور بویژه دوم خرداد سر زده است. آنچه مردم آگاه ما نیاز دارند رقابت برنامه‌هاست نه چهره‌ها و آنچه ساخت حزبی ما به ‌شدت به آن محتاج است پی‌ریزی رفتار رقابتی مثبت و ایجابی به جای روش‌های منفی و سلبی است. درست است که تحزب هنوز جایگاه شایسته خود را در ساختار سیاسی کشور نیافته است، اما پیش از آنکه فعالان احزاب این نقیصه را به حساب حاکمیت بنویسند باید خود را مقصر بدانند، ‌چرا که وقتی برخی احزاب قواعد رقابتی را رعایت نمی‌کنند و طوری رفتار می‌کنند که گویی اصولا حق رقابت برای دیگری قائل نیستند، حضور فعلی فلان جناح را در قدرت با آنحه منتخب مردم‌اند قبول ندارند و حزب رقیب را دشمن ملت معرفی می‌کنند، زیرساخت‌ حزبی کشور به جای رقابت سالم بر مبنای تخریب و عوام‌فریبی شکل می‌گیرد و نتیجه چنین زیرساختی، هرگز قوام نظام حزبی نیست.

نه اینکه رفتار خلاف قاعده فقط از طیف دوم خرداد سرمی‌زند، بلکه تخریب و رفتارهای ناسالم انتخاباتی از سوی هر گروهی با واکنش سریع مردم مواجه خواهد شد.

نوع ورود آنها به فضای رقابتی انتخابات مجلس هشتم به گونه‌ای است که گویا حافظه‌ تاریخی ندارند، تجربیات تلخ تندروی‌ها را فراموش کرده‌اند و چنین می‌پندارند که مردم نیز چنین‌اند!

رویکرد سلبی و منفی به مجموعه عملکرد دولت نهم و نیز مجلس هفتم، تا آنجا که گاه موازی با جنگ روانی دشمن در متهم کردن نظام به ناکارآمدی می‌شود؛ رویکرد تخریبی به جای نگاه انتقادی و نیز تاکید بر تمایلات سیاسی به جای مباحث کارشناسی، همچنین متهم کردن پیشاپیش نهادهای نظام به رفتار خلاف قانون برای زمینه‌سازی جوسازی‌های انتخاباتی بعدی از جمله این موارد است.

پنهان کردن چهره‌های افراطی پشت چهره‌های معتدل و مردمی این جناح در حالیکه رفتار غلط و تندروانه سیاسی گذشته در صحنه رسانه‌ها و افکار عمومی بازسازی می‌شود، تاکتیکی نیست که به موفقیت بینجامد. جناح دوم خرداد باید برای دور جدید رقابت انتخاباتی «رفتار رقابتی» خود را بازنگری و اصلاح می‌کرد، نه چهره‌های میانه میدان را. دوم خرداد نیاز به تغییر سرنشینان اتاق فرمان خود دارد. تا وقتی سررشته برنامه‌های این جناح، به جای بزرگان دلسوز به دست کسانی باشد که مردم را از تندروی‌های فرصت‌سوز خود رنجاندند و به جای امید، ناامیدی و گسست را در بدنه حاکمیت ترویج کردند، اشتباهات گذشته اصلاح‌طلبان از نگاه مردم «اصلاح نشدنی» جلوه خواهد کرد.

البته طیف اصولگرا نیز باید آموزه اعتدال، عقل‌گرایی و کارآمدی را در عمل اثبات کند.

پایان سخن اینکه همه جناح‌ها  و گروه‌های سیاسی کشور باید بدانند که هر رفتار رقابتی که به ایجاد اختلاف و دودستگی در بدنه حاکمیت و نیز یأس و سرخوردگی در میان مردم بینجامد، گام نهادن در جهت خواست دشمن مشترک است. رهبر معظم انقلاب در مراسم سالگرد امام راحل به مردم این هوشیاری را دادند که «دشمن تلاش دارد با ایجاد چالش‌های انتخاباتی میان مردم تفرقه بیندازد.» از احزاب انتظار می‌رود که به جهت حضور نخبگان و سطح آگاهی خود، هوشمندانه‌تر از ملت رفتار کنند.