اجلاس پاریس، کدام سو؟

یوسف قوچانی غروی

گردهم آمدن نمایندگان احزاب سیاسی لبنان در پاریس، هر چند از نظر خیلی از محافل سیاسی و رسانه‌ای این کشور، ممکن است نتیجه‌ای در بر نداشته باشد، با این حال، بسیاری دیگر، خوش‌باورانه به نتایج آن در ایجاد فضای تنفسی جدید در متن بحران دامنه‌دار و پرکشاکش سیاسی موجود، امید بستند. البته، باید در نظر گرفت رویکرد متفاوت رئیس‌جمهور جدید فرانسه نسبت به طرف‌های منازعه سیاسی در لبنان، به جز اظهارات خصومت‌آمیز علیه حزب‌الله که مجبور به پس گرفتن آن شد، موجب گردید تا احزاب سیاسی لبنان، نمایندگان خود را رهسپار پاریس نمایند. این اجلاس، اتفاقا در آستانه تحولات مهمی در لبنان برگزار می‌شود و از این رو به میزانی که در آن پیشرفت حاصل شود، می‌توان به کاهش درگیری‌ها و دست کم متوقف شدن روند رد و بدل شدن اتهامات متقابل که بسان جنگ روانی، فضای سیاسی را در بر گرفته است، امید بست.

شک نباید داشت در صورتی که نتیجه‌ای از اجلاس پاریس حاصل نشود، لبنانی‌ها، در پایان مدت ریاست جمهوری امیل لحود، شاهد تشکیل دولت جداگانه‌ای از آن معارضان خواهند بود و از آنجایی که این دسته نیرومند سیاسی به هیچ وجه، مشروعیت دولت سنیوره را به رسمیت نمی‌شناسند، می‌کوشند تا از طریق تشکیل دولت موازی، نفوذ و قدرت نهفته را آشکار نماید.

البته تا همین حالا، دولت سنیوره با استظهار به حمایت‌های قوی، کم‌سابقه و علنی واشنگتن و ریاض، سرپا مانده است. حریری جوان که چندی است وارد عرصه سیاست شده است، به خوبی از این نکته مطلع است و به همین دلیل اردوگاه موافقان دولت، از نوسانات ایجاد شده در سیاست خارجی آمریکا از جمله احتمال عقب‌نشینی نظامیان آمریکایی از عراق و تحمل شکست‌های متوالی در افغانستان و یا تسلط حماس بر نوار غزه، دلهره دارند.

در این راستا شاید رویدادهای نهرالبارد را می‌توان یک گریز از سوی موافقان دولت سنیوره برای کم کردن بار فشار سنگین و پی‌درپی سیاسی که از سوی معارضان وارد می‌شود، به حساب آورد. این مانور تا به حال هزینه‌های گزاف و پیش‌بینی نشده‌ای را بر ارتش کوچک، نامجهز و فرقه‌ای لبنان، وارد کرده است. اما در این عرصه، معارضان، ابتکار عمل را نیز از دست ندادند. اولا حریری را به تجهیز و تقویت فتح‌الاسلام متهم کردند و ثانیا از اقدام ارتش، به منظور حفظ هویت ملی و یکپارچه‌اش حمایت کردند و ثالثا در خواست اعمال راه حل سیاسی برای پایان دادن به این مناقشه را مطرح کردند.

حال در پرتو وضعیت فعلی، باید دید موافقان دولت در اجلاس پاریس، آیا از تحولات غیرمنتظره در خاورمیانه برای رسیدن به یک راه حل با معارضان، عبرت خواهند گرفت و به علاوه باید پرسید این اجلاس، لبنان را به کدام سو خواهد برد؟

این پرسش از این رو اهمیت دارد که بدانیم هر دو سوی معامله، ظهور قدرت معارضان و تثبیت جایگاه سیاسی آنان در نظم و ساخت سیاسی جدید در لبنان، تردیدناپذیر است. به معنی دیگر، اگر این اجلاس، مشارکت سیاسی و گفتگو را به عنوان پایه‌ای برای حل و فصل بحران جاری برگزیند، ثقل سیاسی معارضان ناگزیر باید در هرگونه قطب‌بندی ظهور و بروز یابد و اگر بحران، همچنان استمرار یابد، ناتوانی سنیوره و شرکای سیاسی‌اش در تصدی امور روزمره باز هم از قدرت معارضان حکایت می‌کند و اینها، رمز و راز دخالت فرانسه برای حل و فصل بحران و یا اصرار واشنگتن بر ماندن سنیوره و یا حمایت بی‌چون و چرای ریاض از حریری جوان است. تاکنون، تنها سیاست‌ورزی معارضان است که این کشور را به آستانه یک جنگ فراگیر نکشانده است.