اقتصاد سیاسی بین‌الملل (بخش پنجم)

دکتر رضا جلالی 

اقتصاد سیاسی حاصل کنش‌ها و واکنش‌های متقابل دولت و بازار است.

ارتباط‌ها و تفاوت‌های میان دولت و بازار شرایط زندگی اجتماعی را شکل می‌دهد. هر چند اصطلاح اقتصاد سیاسی هم اکنون اغلب در سطح وسیعی به کار می‌رود.(1)

به منظور آشنایی و شناخت هر چه بیشتر محققان و پژوهشگران علم اقتصاد، تقسیم‌بندی‌های موضوعی دیگری از مبانی و اصول علوم اقتصادی ارائه می‌شود که عبارتند از:

اقتصادسنجی  (Econometries )

اقتصادسنجی شاخه‌ای از علم اقتصاد است که به اندازه‌گیری و تجزیه و تحلیل روابط بین متغیرهای اقتصادی می‌پردازد. راگشارفریش (1973-1895) برنده جایزه نوبل اقتصاد سال 1969 از اقتصاددان‌های پیشگام در این زمینه است. به نظر فریش کاربرد آمار و ریاضیات در بررسی‌های اقتصادی اقتصاد را به عنوان یک علم تثبیت خواهد کرد.

اقتصاد بخش عمومی

اقتصاد بخش عمومی ‌یا اقتصاد دولت، درآمد‌های هزینه‌های دولت را مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهد. روابط بین هزینه‌ها، مالیات‌ها و رفتار ارگان‌های اقتصادی مانند خانوار و بنگاه‌ها را آزمایش می‌کند. تا اواخر دهه 1970 میلادی کمتر به اقتصاد بخش عمومی‌ توجه شده بود. امروزه هم از نظر کمیت و هم از لحاظ کیفیت، فعالیت‌های اقتصادی دولتی  رو به گسترش می‌باشد و لزوم دخالت دولت در جریان‌های اقتصادی جامعه، ضروری‌تر می‌باشد. اهداف عمده اقتصادی دولت را در سه شاخه تخصیص منابع، توزیع درآمد و ثبات اقتصادی می‌توان مشخص کرد. از آنجایی که اقتصاد بخش عمومی ‌اساسا فعالیت‌های اقتصادی دولت را در جهت بهبود تخصیص منابع و توزیع درآمد مورد مطالعه قرار می‌دهد.

نظریه‌های مطرح در این زمینه از شاخه اقتصاد خرد موضوعیت پیدا می‌کند.(2)

اقتصاد اطلاعات (information  Economics of):

اقتصاد اطلاعات وظیفه شفاف کردن اطلاعات مربوط به عرضه و تقاضا و سهولت تصمیم گیری در مبادلات و معاملات را برعهده دارد. اقتصاد اطلاعات مدیران، سیاست‌گذاران و اقتصاددان‌ها را کمک می‌کند تا درباره گزینش‌ها، سیاست‌ها و تحلیل‌های خود با دقت بیشتری عمل کند. تحلیل اقتصادی کالا‌ها و خدمات اطلاعاتی، متفاوت از تحلیل اقتصادی استاندارد است. اقتصاد اطلاعات ابزارهای تحلیل اقتصادی را برای خدمات و کالا‌های اطلاعاتی به کار می‌گیرد.

خدمات و ابزارهای اطلاعاتی دارای ویژگی‌هایی‌اند که اغلب منجر به نارسایی بازار می‌ شوند.(3)

اقتصاد رفاه (welfare economics)

بخش عمده اقتصاد رفاه به مجموعه‌ای از سوالاتی مرتبط می‌شود که از قضاوت‌های مربوط به توزیع درآمد اجتناب می‌کنند. اقتصاد رفاه بررسی عملکرد  بهینه مصرف‌کنندگان فردی را در سطوح اجتماعی را مطالعه می‌کند.