انتخاب رئیس‌جمهور جدید در کوبا

دکتر شهیدی مودب‌

روز یکشنبه مجلس ملی کوبا با اکثریت مطلق قریب به 600 نماینده رائول کاستروی 76 ساله را بجای فیدل کاستروی 81 ساله به ریاست جمهوری انتخاب کرد. در این انتخابات علاوه بر رئیس جدید مجلس، معاون اول رئیس‌جمهور جدید نیز که یک پزشک 77 ساله است انتخاب شد. وی که یکی از پنج معاون رئیس‌جمهور است قبلا وزیر بهداری بوده و از یاران روزهای اول انقلاب کوبا به رهبری فیدل کاسترو محسوب می‌شود. وزیر خارجه 42 ساله کوبا نیز در این انتخابات ارتقاء مقام یافته و در زمره 31 عضو شورای قدرتمند حزب کمونیست کوبا قرار گرفته است. صندلی فیدل کاسترو در انتخابات یکشنبه خالی ماند و زمانی که نام او را برای رای‌گیری قرائت کردند حاضران به پا خواستند و از وی تقدیر کردند. البته فیدل کاسترو از قبل فردی را که می‌بایست به جای او رای می‌داد مشخص کرده بود.‌

رئیس‌جمهور جدید کوبا که در نوزدهم ماه گذشته عملا در غیاب فیدل کاستروی بیمار زمام امور کشور را در دست داشته یک رهبر مردمی‌است که بر خلاف برادرش نه تسلط به سخنرانی‌های بلندمدت را دارد نه ابهت فیدل را. در عوض وی به دقت به سخنان مشاوران خود گوش می‌دهد گفته است که «فیدل فیدل است. شما همه این را می‌دانید. او جایگزین‌ناپذیر است و من در مسائل مهم با او مشورت خواهم کرد و افکار او در میان ماست.» و باز با اینکه معاون اول رئیس‌جمهور جدید یک کمونیست و مبارز قدیمی‌ است که به اصول کمونیزم باور جدی دارد از قول‌های تغییری که رائول کاسترو داده است باید انتظار داشت که در مدت پنج سال ریاست جمهوری، وی بتواند تغییراتی اساسی در کشور هم در مساله اقتصاد و هم در بهبود نظام سنگین مردم‌سالاری کمونیستی ایجاد کند.‌

رئیس‌جمهور جدید از هم‌اکنون قول تفویض اختیارات بیشتر به استانداران و تلاش در بالا بردن سطح زندگی مردم از طریق بازنگری در ارزش «پزوس» یعنی پول رایج را داده است.

رائول کاسترو که سال‌های درازی را در سمت وزیر دفاع گذرانده بر تمامی‌ارکان ارتش قدرتمند و منظم کوبا مسلط است و ژنرال‌های ارتش یا از دوستان و یا از منصوبان وی می‌باشند. در کشور یازده میلیون نفری کوبا ارتش قدرت و اهرم مهمی ‌محسوب می‌شود که بدون حمایت آن سخن از سلطه قدرت بی‌معنا خواهد بود. رائول کاسترو با حمایتی که از ارتش خواهد داشت نباید دغدغه حمایتی در انجام کارهای مهم را داشته باشد.‌

پیش از انتخابات روز یکشنبه تحلیلگران مسائل کوبا احتمال می‌دادند که امکان دارد جانشینی فیدل کاسترو به یک چهره جدید نظیر «کارلوس لاگه» معاون رئیس‌جمهور سپرده شود و مبنای استدلال آنها این بود که رهبر انقلاب کوبا در سال‌های اخیر از تربیت نسل جوان انقلاب برای جایگزینی وی صحبت کرده بود و بعلاوه نام لاگه داگه 51 ساله در ماه‌های اخیر بیش از گذشته مطرح بوده است. در عین حال وی را از معماران باز شدن جامعه کوبا برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی پس از فروپاشی شوروی سابق می‌دانستند.‌

با این حال آقای لاگه به عنوان یکی از پنج معاون رئیس‌جمهور باقی ماند و حتی پست معاونت اول نیز به وی داده نشد. با انتخاب معاون اول 77 ساله که از چریک‌های روزهای سرنگونی باتیستا بوده است گفته می‌شود که سلطه انقلابیون قدیم بر نسل جدید انقلاب حفظ شده است.

رئیس‌جمهور ونزوئلا به رائول کاسترو تلفن کرده و به وی تبریک گفته و او را برای بازدید از ونزوئلا دعوت کرده است.

از سوی دیگر وزیر خارجه آمریکا خواستار آن شده است که رئیس‌جمهور جدید کوبا راه را برای انتخابات آزاد هموار کند و کشور را به روی جهان خارج باز کند، اظهار نظر و تقاضای خانم رایس در واقع حکایت از سرخوردگی وی دارد که تصور می‌کرد احتمال داشته باشد با کنار رفتن فیدل کاسترو از صحنه سیاسی کوبا راه برای تغییرات اساسی باز شده باشد. البته تحلیل‌گران صاحب‌نظر و با تجربه در آمریکا چنین انتظاری را ندارند. با این حال اکنون که برادر فیدل کاسترو در کنار صندلی خالی او به قدرت رسید نباید تصور کرد که انجام تغییرات و اصلاحات کنترل شده ناممکن خواهد بود. آقای رائول کاسترو در نطق نیم ساعته‌ای که پس از انتخاب شدن به مقام ریاست جمهوری ایراد کرد، گفته است که «ما نباید تصور کنیم که تصمیم‌گیری‌‌های ما کامل است.» او معاون کمال‌گرای خود را در کنار تصمیم‌گیریها خواهد داشت؛ مرد عمل‌گرایی که برای نجات کشور از معضلات اقتصادی و معیشتی مردم اسیر دگم‌های سیاسی و ایدئولوژیک نخواهد ماند. تجربه چین و ویتنام نشان می‌دهد که رهبران قدیمی‌بلوک کمونیستی که توجیه وسیله برای نیل به هدف را مجاز می‌دانند نشان داده‌اند که ضمن حفظ سلطه سیاسی به بازگشایی اقتصادی تن می‌دهند. تغییر جایگاه چین طی سه دهه گذشته که بازگشایی اقتصادی کرده است و نیز بازسازی‌های بزرگی که در ویتنام رخ داده که نظام کمونیستی آن موفق به جذب ده‌ها میلیارد دلار سرمایه خارجی شده است برای کوبای انقلابی که علیرغم داشتن بهداشت و آموزش رایگان از اقتصادی بیمار رنج می‌برد مدل موفقی است که آقای رائول کاسترو را به سوی تغییرات کنترل شده مشابه چین یا ویتنام رهنمون خواهد بود.

آنچه وضعیت کوبا را متفاوت از حکومت‌های هم‌مسلک آن در شرق آسیا می‌کند همسایگی ‌‌‌هاوانا با بزرگترین قدرت سرمایه‌داری غرب است که طی پنج دهه گذشته همواره برای سرنگون کردن حکومت فیدل کاسترو توطئه‌چینی کرده است و همجواری با چنین قدرت خطرناکی لازم می‌آورد که رهبری جدید کوبا در هرگونه بازسازی، اصلاحات یا تغییری نگران فعالیت ستون پنجم ایالات متحده باشد، هرچند دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی کوبا بر اوضاع مسلط‌اند و تجربه خوبی در مقابله با توطئه‌چینی‌های سازمان سیا کسب کرده‌اند. بدون شک دست‌آوردهای ارزشمند کوبا در زمینه‌های گوناگون با وجود رئیس‌جمهور جدید که از احترام خاصی در میان مردم برخوردار است تعمیق و تثبیت خواهد شد. کوبا با 11 میلیون جمعیت دهها هزار پزشک و معلم دارد که کاسترو بارها از آنها برای کمک به امر آموزش و بهداشت در کشورهای دیگر استفاده کرده است. ارتش قدرتمند کوبا نیز به دفعات چند، برای کمک به مردم دیگر کشورهای درگیر مبارزه با امپریالیزم آمریکا و هم‌پیمانان او به خارج نیروی کمکی فرستاده است. با این حال از زمان فروپاشی شوروی سابق و قطع کمک‌های فراگیر به کوبا این کشور در داخل درگیر مشکلات عدیده‌ای است که رئیس‌جمهور جدید می‌بایست با عزمی‌ راسخ و واقع‌بینی و درک تغییراتی که در دهه‌های اخیر در جهان صورت گرفته به آنها همت گمارد.