ریشه‌های پیروزی حماس

ترجمه: عباس سید‌میرجمکرانی

«معین» دانشجوی روابط عمومی دانشگاه «وست مینیستر» لندن است که پایان‌نامه کارشناسی خود را به موضوع «ابزارهای تبلیغاتی حماس» اختصاص داده است. در این پایان‌نامه 130 صفحه‌ای «معین» کوشیده است تا ابزارهای ریشه‌های تبلیغاتی حماس در انتخابات 2006 فلسطین را مورد بررسی قرار دهد. وی معتقد است: حماس با به کارگیری این ابزارها توانسته است در انتخابات پارلمانی (2006) به پیروزی دست یابد.

این دانشجوی فلسطینی در پایان‌نامه خود می‌نویسد: حماس از تمام ابزارها و شیوه‌های تبلیغاتی برای رسیدن به اهدافش استفاده کرد. از شبکه‌های ارتباطی و تبلیغاتی قدیمی گرفته تا جدید‌ترین رسانه‌های جمعی. البته مساجد یکی از موثرترین ابزارهای تبلیغی بود که حماس را در رسیدن به پیروزیش کمک کرد.

این پژوهشگر فلسطینی در پایان‌نامه خود تصریح می‌کند شبکه تلویزیونی الجزیره نقش یک روابط عمومی بسیار فعال و خوبی را برای حماس ایفا کرد. این شبکه در بخش‌های خبری خود با سخنگویان حماس تماس می‌گرفت تا نظر آنان را درباره آخرین تحولات فلسطین به اطلاع مخاطبان برساند، این کار سبب شد تا حماس چهره خوبی نزد ملت‌های عربی پیدا کند.

«معین» می‌‌گوید: ابتدا فکر می‌کردم حماس از شرکت‌های متخصص تبلیغاتی استفاده می‌کند ولی بعدها مشخص شد که این ذهنیت من اشتباه بود. تحقیقاتم نشان می‌داد که حماس به توانایی‌های خودش متکی بوده و از توانایی‌های نزدیکان به این جنبش استفاده می‌کرده است.

وی تاکید می‌کند، نتایجی که از تحقیقاتم به دست آمد، نشان می‌دهد که حماس از دین نهایت بهره‌برداری را کرده است. سخنرانی‌های مذهبی یکی از موثرترین شیوه‌های تبلیغاتی حماس در ارتباط با مردم فلسطین و جهان اسلام بوده است، به گفته وی حماس یک استراتژی تبلیغاتی منظم داشته که در راستای اهداف بنیادین این جنبش حرکت می‌کرده است.

«معین» در پایان‌نامه خود تصریح کرده است، ابزارهای تبلیغاتی حماس تنها رمز موفقیت این جنبش در انتخابات پارلمانی 2006 فلسطین نبوده بلکه عوامل مهم دیگری همچون عملکرد نامطلوب دولت پیشین فلسطین، در این زمینه نقش داشته است.

برتری تبلیغاتی حماس

 «معین» ابزارها و شیوه‌های تبلیغاتی حماس را برتر از جنبش فتح می‌داند و می‌گوید: ابزار تبلیغاتی حماس با اتکا به آموزه‌های دینی در داخل فلسطین بسیار مثبت و تاثیر‌گذار بود. از طرف دیگر، حماس بسیار خوب از نقاط ضعف تبلیغاتی جنبش فتح استفاده کرد و از این طریق توانست موقعیت خود را میان فلسطین تحکیم بخشد و به حجم تبلیغات خود بیفزاید. در حقیقت تیم تبلیغاتی حماس بسیار خوب و حرفه‌ای عمل کرد و از تحولات جاری نهایت بهره‌برداری را کرد.

این پژوهشگر فلسطینی درباره مخدوش ‌شدن چهره فتح نزد فلسطینیان می‌گوید: بعضی اقدامات نیروهای امنیتی فتح بیشترین ضربه را به این جنبش زد. زیرا این نیروها هر طوری که می‌خواستند با مردم برخورد می‌کردند. نقطه ضعف دیگر فتح آن بود که در موضع‌گیری‌های سیاسی کادر رهبریش اختلافات زیادی به چشم می‌خورد و از توان سیاسی پائینی برای تعامل با برخی مسایل برخوردار بود و در بسیاری از موارد نمی‌توانست به سرعت نسبت به رخدادها عکس‌العمل نشان دهد. مضافا به اینکه جنبش فتح نیازمند بازسازی سرویس‌های امنیتی است تا بتواند با جنبش حماس رقابت کند.

«معین» می‌نویسد، حماس در انتخابات تنها از مشاوره کارشناسانی استفاده کرد که همسو با آرمان‌های اسلامی این جنبش بودند. مضافاً به اینکه حماس همواره می‌کوشد که با آموزش کادر تبلیغاتی خود و استفاده از پیشرفته‌ترین ابزارها و شیوه‌های تبلیغاتی توانایی کادر تبلیغاتی خود را افزایش دهد. همچنین این جنبش می‌کوشید با استفاده از روابطی که با روسیه، یمن، قطر و سوریه دارد، از آنها در راستای اهداف تبلیغاتی خود استفاده کند. «معین» در پایان‌نامه‌‌اش گفته است پس از پیروزی حماس در انتخابات 2006 فلسطین، رویکرد تبلیغاتی این جنبش به سمت و سوی مسائل بین‌‌المللی تغییر جهت داد و تلاش کرد تا تحریم‌های اقتصادی علیه خود را بشکند. به همین خاطر به عوامل تأثیرگذار خارجی بیشتر توجه کرد.

 در بخش نتیجه‌گیری این پایان‌نامه آمده، فعالیت تبلیغاتی حماس بسیار موفقیت‌آمیز، هدفمند و مؤثر بوده است و این موفقیت و تأثیرگذاری در عرصه داخلی فلسطین خیلی بیشتر از عرصه خارجی آن است.

وی می‌نویسد، مرگ یاسر عرفات رئیس‌ سابق تشکیلات فلسطین نقش مهمی در پیروزی حماس داشت. مضافاً به اینکه فسادی که در جنبش فتح به چشم‌ می‌خورد، زمینه را برای پیروزی حماس فراهم کرد. این پژوهشگر جوان می‌افزاید: پس از برگزاری انتخابات پارلمانی، جنبش فتح بسیار ضعیف و حماس بسیار قوی شد. به طوری که می‌توان گفت حماس یگانه نامزدی بود که صلاحیت جانشینی فتح را داشت. بنابراین، بیشتر گروه‌های فلسطینی به آن گرایش پیدا کردند. «معین» ناتوانی جنبش فتح در ارائه طرح‌های جدید، شکست‌ مذاکرات صلح، نبود چشم‌انداز سیاسی شفاف و روشن «فتح» در انتخابات از دیگر علت‌های پیروزی حماس می‌داند و می‌گوید: فلسطینی‌ها می‌خواستند اندیشه، آرمان‌ و عملکرد گروه جدید (حماس) را تجربه کنند. لذا شعار «اصلاح و تغییر» حماس را پذیرفتند و به برپایی حکومت تأثیرگذار و عاری از فساد آن رأی دادند. مضافاً به اینکه حماس در اجرای طرح‌های فرهنگی، اجتماعی، آموزشی و تربیتی خود موفق عمل کرد و این طرح‌ها را در سراسر فلسطین گسترش داد.

این پایان‌نامه به صورت علمی مدون شده است و پژوهشگر هیچ‌گونه نظر شخص یا نتیجه‌گیری خاصی را به مخاطب، تحمیل نکرده است. این پایان‌نامه براساس تحقیقات میدانی (گفت‌وگو با رهبران، سخنگویان حماس، سیاستمداران، پژوهشگران، روزنامه‌نگاران، کارشناسان روابط عمومی و اندیشمندان بین‌الملل فلسطینی و اروپایی تدوین شده است. همچنین برخی اطلاعاتی که در این پایان‌نامه به آنها استناد شده از کتاب‌ها، روزنامه‌ها و بیانیه‌های منتشر شده، جمع‌آوری شده است.