چرا آمریکا در اجلاس 5+1 موفق نشد

یحیی کوشا

وزاری خارجه کشورهای اعضای دایمی شورای امنیت سازمان ملل به همراه آلمان روز جمعه ششم مهر ماه در حاشیه اجلاس مجمع عمومی در نیویورک گرد هم آمدند تا در زمینه پرونده هسته‌ای ایران به رایزنی بپردازند. در پایان جلسه اعلام شد که وزاری خارجه طرح موضوع برنامه هسته‌ای ایران را تا دو ماه دیگر به تعویق انداختند تا محمد البرادعی مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و خاویر سولانا نماینده عالی اتحادیه اروپا گزارشات خود را از پیشرفت کار با ایران ارایه نمایند. در میان صاحبنظران مسایل بین‌المللی این تصمیم به عنوان شکستی برای آمریکا و فرانسه که از مدت‌ها قبل تلاش و رایزنی گسترده‌ای را برای تصویب قطعنامه جدید به راه انداخته بودند تلقی شد.

انتخاب نیکولا سارکوزی به ریاست جمهوری فرانسه و مواضع ضد ایرانی وی موقعیت مناسبی را برای دولت بوش به وجود آورد تا وزن خود را در مجموعه 5+1 سنگین‌تر احساس کرده و زمینه را برای تصویب تحریم‌های جدید علیه جمهوری اسلامی ایران فراهم‌تر ببیند. بر این اساس از چند هفته گذشته الیزه در اقدامی هماهنگ با کاخ سفید شروع به اتخاذ مواضع تند و خشن در زمینه برنامه هسته‌ای ایران نمود. ابتدا رئیس جمهور و سپس وزیر امور خارجه فرانسه موضوع عملیات نظامی را به عنوان یک انتخاب کاملاً محتمل مطرح کردند. اتخاذ چنین مواضعی از سوی فرانسه که تا چند ماه پیش تلاش داشته دنباله رو مطلق آمریکا قلمداد نشود تعجب ناظران آگاه را برانگیخت.

با روی کار آمدن دولت گوردون براون در لندن که مایل نیست مانند سلف خود در موضوعات سیاست خارجی سردمدار بوده و این طور وانمود شود که پیرو آمریکاست انتخاب آقای سارکوزی خبر مسرت بخشی برای کاخ سفید نشینان بود. لذا جایگزینی پاریس با لندن به عنوان یاور اول آمریکا در اروپا در اتخاذ مواضع ضد ایرانی طراحی شده و به منصه ظهور رسید. از ابتدا مشخص بود که انتخاب ادبیات جنگ‌طلبانه توسط پاریس و واشنگتن در فاصله چند هفته قبل از اجلاس مجمع عمومی که سران و وزاری خارجه بسیاری از کشورها در آن شرکت می‌کنند هدفی جز زمینه‌سازی تصویب تحریم‌های جدید علیه ایران به دنبال ندارد. تقسیم کار بین فرانسه و آمریکا به این نحو صورت گرفت که فرانسه مسئولیت تند کردن مواضع را برعهده گرفت و آمریکا به منظور ایجاد فشار به چین و روسیه اعلام کرد که در صورت عدم همراهی این دو کشور با تحریم‌های جدید، آمریکا و متحدان اروپایی اش تحریم‌های جدید را خارج از چارچوب شورای امنیت دنبال خواهند کرد. در آستانه اجلاس مجمع عمومی چند اتفاق جالب توجه به وقوع پیوست. ابتدا موج مخالفت با اظهارات جنگ طلبانه برنارد کوشنر وزیر خارجه فرانسه در داخل و خارج این کشور آغاز شد که سرانجام منجر به تصحیح مواضع وی شد. سپس روسیه و چین اعلام کردند که اکنون زمان تصویب تحریم‌های جدید نیست و در حالیکه ایران و آژانس در حال مذاکره هستند طرح موضوع تحریم‌ها در شورای امنیت کار صحیحی نیست و بر همکاری ایران و آژانس اثر منفی خواهد داشت.

با شروع اجلاس مجمع عمومی روسیه با صراحت بیشتری با تحریم‌های جدید مخالفت کرد. در جلسه وزرای خارجه 8 کشور صنعتی که در حاشیه اجلاس مجمع عمومی برگزار شد لاوروف شدیداً با اقدام جدید شورا مخالفت کرد و گفتگوی تندی بین وی و رایس رد و بدل شد. بعد از جلسه آقای لاوروف به خبرنگاران گفت که سخنان تندی با کاندولیزا رایس وزیرخارجه آمریکا داشته است. نیویورک تایمز به نقل از یکی از دیپلمات‌های اروپایی که در جلسه مذکور حضور داشت نوشت که وضعیت به جایی رسیده که با حضور رایس و لاوروف در یک جلسه عملاً کاری از پیش نمی‌رود. اتفاق جالب توجه دیگر اعلام موضع صریح وزیرخارجه آلمان در نیویورک مبنی بر لزوم همراهی روسیه و چین در هر اقدام شورای امنیت است.

این موضع با مواضع آمریکا و فرانسه که خواستار اقدامات یکجانبه آمریکا و اروپا علیه جمهوری اسلامی ایران در صورت مخالفت چین و روسیه در شورای امنیت شدند و مغایرت دارد. آمریکا که با مخالفت صریح چین و روسیه روبرو بود چاره‌ای جز پذیرش راه‌حل مصالحه‌ای نداشت اگرچه نیکلاس برنز معاون وزیر خارجه آمریکا تلاش داشت این‌طور وانمود کند که هر شش کشور موافق تحریم‌های جدید هستند. وی به خبرنگاران گفت که در جلسه مزبور همه کشورها پیشنهادهایی در زمینه تحریم‌های جدید اعلام کردند. وزیر خارجه فرانسه نیز در سخنانی شگفت‌انگیز جلسه 5+1 را موفقیت‌آمیز خواند و با تاکید بر وحدت شش کشور گفت در جلسه در خصوص 14 نوع تحریم از جمله در زمینه‌های محدودیت‌های مالی و سرمایه‌گذاری و تحریم تسلیحاتی و محدودیت احتمالی در زمینه تجارت در نفت و گاز بحث و تبادل‌ نظر شد. به هر ترتیب، آمریکا که از موضع خود مبنی بر طرح فوری موضوع در شورای امنیت عقب‌نشینی کرد تمام تلاش خود را به کار خواهد بست تا گزارش‌های سولانا و البرادعی در ماه نوامبر تا حد ممکن حاوی نکات مثبت نباشد تا زمینه برای پیگیری موضوع در ماه نوامبر فراهم باشد.