کارنامه القاعده پس از 11 سپتامبر

مهم‌ترین پیغامی که اسامه‌ بن‌لادن در نوار ویدیویی 26 دقیقه‌ای اخیر خود ارسال کرد این بود که " القاعده همچنان پابرجاست و جان سالم به در برده است". از  آخرین باری که بن‌لادن چهره خود را به جهانیان نشان داده بود سه سال می‌گذرد. از آن تاریخ (اکتبر سال 2004 میلادی) هسته اصلی این سازمان که به شدت پس از حملات آمریکا در برنامه ضدتروریستی با همکاری پاکستان، آمریکا و اتحادیه اروپا آسیب دیده بود، قدرت بیشتری یافته است. مقامات القاعده اعلام کرده‌اند که از مبارزاتی که برای براندازی القاعده در طی 15 سال انجام شده است درس‌هایی آموخته‌اند که امروز به آنها برای بقا کمک می‌کند. در این مدت، اسامه بن لادن و پیروانش از پس دشمنانی همچون ارتش شوروی سابق، خانواده سلطنتی سوریه و سی‌.آی.ای برآمده‌اند. القاعده که از حملات ارتش آمریکا در افغانستان پس از 11 سپتامبر جان سالم به در برد هسته مرکزی خود را در مرزهای پاکستان بازسازی کرد و به مناطق ناهموار قبیله‌نشینی که محل تولد القاعده، منطقه مرزی شهر پشوار بود بازگشت. در سال‌های اول، ماموران پاکستانی و آمریکایی بسیاری از رهبران ارشد القاعده را دستگیر کردند اما در 18 ماه اخیر هیچ عضو ارشدی از تشکیلات القاعده در پاکستان کشته و یا دستگیر نشده است. هسته اصلی القاعده با توجه به از دست دادن تعداد زیادی از اعضای ارشد خود با گسترش هواداران خود که سال‌ها در کنار بن لادن بودند بازسازی شد. القاعده به سرعت تقویت و آموزش نیروهای جدید را آغاز کرد و نیروی رسانه‌ای خود را به طور بسیار موثری گسترش داد. امروز القاعده بیش از سال 2001 در صحنه حضور دارد. اعضای این شبکه که توسط شورا و یا انجمن رهبران اداره می‌شود به طور دائم با یکدیگر ملاقات می‌کنند و گزارش عملکرد را برای بن لادن ارسال می‌کنند. این در حالی است که مقامات آمریکایی معتقدند که حدود 200 نفر در هسته اصلی این تشکیلات فعالیت دارند که بسیاری از آنان دارای حقوق ثابت هستند. یکی از مقامات آمریکایی در این خصوص معتقد است که اعضای اصلی القاعده به طور مرتب با یکدیگر ملاقات می‌کنند که می‌توانند این تشکیلات را به این شکل اداره کنند. مقامات پاکستانی اعلام کرده‌اند که عملیات اعضای القاعده با توجه به نوع ماموریت آنها به گروه‌های کوچک تقسیم شده است و اعضای این شبکه برای جلوگیری از نفوذ خارجی تنها مشخصات تعداد کمی‌ از اعضای گروه خود را می‌دانند. اکثر رهبران القاعده در پاکستان به سر می‌برند و این در حالی است که گفته می‌شود تعدادی از آنها در افغانستان، ترکیه، قفقاز، آفریقای شمالی و برخی دیگر از کشورهای منطقه ساکن هستند. مقامات تشکیلات ضدتروریستی در خصوص جلوگیری از قدرت گرفتن دوباره هسته اصلی القاعده به کندی عمل کردند و بسیاری از مقامات نخبه آمریکایی و اروپایی این اقدام را مبنی بر آن دانستند که انجام هرگونه عملیاتی در منطقه تنها فرسودگی نیروها منجر می‌شود چرا که هسته اصلی القاعده در منطقه قدرت خود را از دست داده است و انفجارهایی که در اروپا و خاورمیانه اتفاق می‌افتد را شبه نظامیانی که در همان منطقه رشد کرده‌اند سازماندهی می‌کنند احتمال می‌رود که به طور مستقل از بن لادن به فعالیت مشغول باشند. در ماه جوون سال 2003 جورج بوش، رییس‌جمهور آمریکا اعلام کرد که هسته اصلی القاعده به طور گسترده ای از هم پاشیده است. در جلسه کمپ دیوید جورج بوش با تقدیر از ژنرال مشرف از دستگیری بیش از 500 عضو القاعده و طالبان در پاکستان خبر داد. آقای بوش در حالی که بن لادن همچنان با قدرت هر چه تمام‌تر در منطقه حضور داشت از همکاری پاکستان برای نابودی القاعده تشکر کرد و اعلام کرد که القاعده دیگر تهدیدی برای آمریکا و پاکستان به شمار نمی‌رود. شش ماه بعد ژنرال پرویز مشرف از تروری که توسط نیروهای القاعده سازماندهی شده بود جان سالم به در برد. مدت کوتاهی پس از آن یک گروه از اعضای القاعده در منطقه وزیرستان پاکستان تشکیل جلسه دادند و برای حمله به کیلومترها آنطرف‌تر در بریتانیا نقشه کشیدند. پس از حملات به شهر لندن بود که بسیاری از مقامات آمریکایی، پاکستانی و اروپایی به این توافق رسیدند که از توانایی‌های القاعده پس از جنگ افغانستان کاسته نشده است و القاعده بیش از آن چیزی که تصورش را می‌کردند قدرت گرفته است. تحقیقات بعدی نشان داد که به عنوان مثال القاعده تحت رهبری مستقیم بن لادن در سال 2003 پایگاه‌هایی را در عربستان صعودی فعال کرده است و حملات انتحاری و بمب گذاریهایی را برنامه ریزی می‌کند که دولت عربستان صعودی به تازگی آنها را تحت کنترل در آورده است. بن لادن از مخفیگاه خود در پاکستان در دستور حمله به تونس را در سال 2002 صادر کرد. وی همچنین برنامه حمله به کنسولگری بریتانیا و یک بانک در استانبول را در سال 2003 طرح ریزی کرده بود و عامل بمب گذاری‌های سیستم حمل ونقل شهر لندن است. مقامات بریتانیایی همچنین بن لادن را عامل بسیاری از حملات ناموفق از جمله طرح انفجار پروازهای فرا اقیانوسی بریتانیا در ماه آگوست سال 2006 می‌دانند. در نیمه شب 13 ژانویه سال 2006 یک فروند هواپیمای بدون سرنشین متعلق به سی.آی.ای دوخانه را در شهر دامادولا در شمال غربی پاکستان، تنها چند کیلومتر آنطرف تر از مرز افغانستان هدف قرار دادند. هدف ، حمله به مهمانی شامی‌بود که گفته می‌شد ایمن ظواهری، یکی از رهبران القاعده در آن حضور دارد. در طی این عملیات هر دو خانه ویران شده و بیش از 12 نفر کشته شدند. اما ایمن ظواهری در میان آنها نبود. مقامات پاکستانی کمی‌بعد اعلام کردند که تعداد بسیاری از مقامات ارشد القاعده در این حمله از بین رفته‌اند. ژنرال مشرف اعلام کرد که در میان کشته شدگان " سعید عمر" مصری که سرپرستی تحقیقات القاعده بر روی سلاح‌های شیمیایی را برعهده داشت و ارتش آمریکا برای سر وی 5 میلیون دلار جایزه در نظر گرفته بود به قتل رسیده است. ژنرال مشرف و دیگر مقامات پاکستانی همچنین اعلام کردند که در میان کشته شدگان، ابو عبید مصری، عضو ارشد القاعده که مردی مصری بود و حملات غربی را طراحی می‌کرد، خلید حبیب، فرمانده نبردهای افغانستان و عبدل رحمان مغربی، داماد ایمن ظواهری نیز حضور داشتند. مقامات آمریکایی و پاکستانی اکنون اعلام می‌کنند که هیچ یک از این افراد در مراسم آن شب حضور نداشته‌اند و جایزه 5 میلیون دلاری سعید عمر همچنان بر قوت خود باقی است. محمود شاه که در زمان حمله به شمال غربی پاکستان ریاست امنیت منطقه‌ای را بر عهده داشت اعلام کرد که برای حمله به این دو خانه اطلاعات را از ابو فرج لیبی یکی دیگر از اعضای ارشد القاعده که 8 ماه پیش دستگیر شده بود به دست آورده‌اند. در آن زمان، محمود شاه اعلام کرد که مقامات پاکستانی و آمریکایی تصور می‌کردند که در زمان بندی حمله اشتباه کرده اند اما وی اکنون اعلام می‌کند که ایمن ظواهری در آن جلسه حضور نداشته است و اطلاعات غلط بوده است. تنها حمله موفق 20 ماه پس از حمله به شهر دامادولا در تاریخ 12 آوریل 2006 اتفاق افتاد و محسن موسی متولی اتوا یکی از اعضای مصری القاعده که در حملات سال 1998 به سفارت خانه‌های آمریکا در آفریقای شرقی در شمال وزیرستان به قتل رسید.

غیر از این، جستجو برای یافتن مقامات القاعده در پاکستان به بن‌بست رسید. محمود شاه اعلام کرد که اطلاعات مربوط به محل اعضای القاعده بسیار کم است و آنچه که به دست می‌آید اغلب نادرست است. با توجه به اظهارات محمود شاه مقامات امنیتی پاکستان هیچ رد پایی از بن لادن در مناطق قبیله نشین پاکستان پیدا نکرده‌اند. تنها گاهی اطلاعاتی در خصوص ایمن ظواهری و دیگر اعضای القاعده به دست آورده‌اند که تمام آنها بسیار دیر به دست مقامات پاکستانی رسیده است. محمود شاه اعلام کرد که ما از حضور آنها دو ماه بعد مطلع شدیم. هسته اصلی تشکیلات القاعده دیگر از وسایل الکترونیکی برای ارتباط با یکدیگر استفاده نمی‌کنند و همین امر موجب شده است تا آمریکایی‌ها در پیدا کردن آنها دچار مشکل شوند. در تاریخ 30 ژانویه سال 2006 دو هفته پس از عملیات ناموفق دامادولا القاعده نوار ویدیویی را در اینترنت منتشر کرد که طی آن ایمن ظواهری زنده بودن خود را اعلام کرد. این مرد مصری در این نوار ویدیویی خطاب به رییس جمهور آمریکا گفته بود که بوش، می‌دانی من کجا هستم؟ میان مسلمانانم. موفقیت اصلی القاعده در بازسازی سریع تشکیلات خود جایگزینی سریع نیروهای از دست داده است. مایکل وی.‌هادین، یکی از مدیران سی.آی.ای در ماه نوامبر به کنگره آمریکا اعلام کرد که هسته اصلی تشکیلات القاعده از اشخاص درجه پایینی که قابلیت پذیرش مسوولیت رهبری را دارند سود می‌برد. بسیاری از افراد جنگنده جهادی که برای دهه‌ها در افغانستان و دیگر نقاط به مبارزه پرداخته‌اند. مقامات ارشد و تحلیل گران معتقدند که اعضای هسته اصلی تشکیلات القاعده را مصری‌ها تشکیل می‌دهند که یکی از آنها ایمن ظواهری است که در سال 1998 به طور رسمی‌سازمان جهاد اسلامی‌مصر را با القاعده ادغام کرد.

مصطفی ابویزید، یکی دیگر از اعضای مصری القاعده است که در دهه 1990 زمانی که بن لادن در سودان به سر می‌برد به عنوان مدیر اقتصادی وی با بن لادن همکاری می‌کرد. ابویزید که 51 سال دارد یکی از اعضای اصلی القاعده است که در شورای القاعده نیز حضور دارد و در اوایل دهه 1980 با ظواهیری به جرم دست داشتن در ترور انور سادات، رییس جمهور مصر در زندان‌های مصر زندانی بودند.

هر چند که وی پس از حملات 11 سپتامبر همکاری خود را با تشکیلات القاعده منکر می‌شود (وی معتقد است که حملات 11 سپتامبر اشتباه بزرگی بود چراکه باعث شد تا طالبان قدرت خود را در افغانستان از دست بدهد) اما وی همچنان توسط گروه‌های جهادی دیگر حمایت می‌شود. بسیاری از اعضای اصلی تشکیلات القاعده را اعضای پیشین گروه مبارزه اسلامی‌لیبی تشکیل می‌دهند. در میان آنها می‌توان به ابو لیث لیبی اشاره کرد که یکی از جهادیون مبارزی بوده است که در افغانستان علیه نیروهای شوروی مبارزه کرده است و دو سال در زندان‌های عربستان صعودی به دلیل مبارزاتش و طرح نقشه ناموفق ترور معمر قزافی در اواسط دهه 1990 زندانی بوده است. وی از سال 1999 همکاری‌های خود را با بن لادن آغاز کرده است. نومن بنوتمن یکی از اعضای سابق گروه مبارزه اسلامی‌لیبی می‌گوید که صعودی‌ها از وجود وی بسیار شگفت زده هستند. آنها می‌گویند که او فردی است که می‌تواند یک عملیات را ساماندهی کند و می‌داند که چه زمانی برای حمله و چه زمانی برای عقب‌نشینی مناسب است.مقامات نظامی ‌آمریکا اعلام کرده‌اند که "ابو لیث لیبی" در سال‌های اخیر کمپ‌های آموزشی در افغانستان تشکیل داده است که در ماه فوریه 2007 زمانیکه دیک چینی از افغانستان دیدن می‌کرد حمله انتحاری به بگرام را برنامه ریزی کردند و طی آن 23 نفر کشته شدند. بسیاری از اعضای تشکیلات القاعده همچنان ناشناس باقی مانده اند. یکی از این اعضا ابو یحیی لیبی نام دارد که پس از آنکه توانست با توجه به دستگاه‌های فوق امنیتی آمریکا همراه با سه تن دیگر از زندانی‌های القاعده از زندان‌های آمریکایی در بگرام در جولای 2005 فرار کند، شهرت یافت. پس از آن وی در بیش از دوازده نوار ویدیویی که توسط القاعده انتشار یافته بود ظاهر شد. سخنان وی به گونه ای است که بسیاری از تحلیلگران معتقدند که وی به یکی از اعضای هسته اصلی تشکیلات القاعده تبدیل شده است. از سال 2000 القاعده شرکت رسانه‌ای خود با نام شهاب را اداره می‌کند. تا دو سال پیش شبکه شهاب برای پخش برنامه‌های خود از ماهواره شبکه تلویزیونی الجزیره استفاده می‌کرد اما امروز این شبکه می‌تواند بدون نیاز به دیگر شبکه‌های برنامه‌های ویدیویی خود را بر روی اینترنت ارسال کند. در سال 2005 شبکه شهاب 16 نوار ویدیویی منتشر کرده است.

امسال این رقم چهار برابر شده است و کیفیت این برنامه‌های ویدیویی به طور قابل توجهی بهبود یافته است. این نوارها اکثر آنها دارای زیرنویس به زبان‌های مختلف دنیا است. اکنون شبکه شهاب می‌تواند برنامه‌های خود را با سرعت بالا بر روی اینترنت ارسال کند. در تاریخ 10 جولای سال جاری پس از حادثه مسجد سرخ در اسلام آباد، ظواهری بلافاصله روز بعد در یک پیام صوتی این اقدام را یک تهاجم جنایتکارانه خواند. در ماه جولای سال جاری، سازمان‌های تخصصی آمریکایی گزارشی منتشر کردند که طی آن اعلام شده بود که هسته اصلی القاعده در شمال غربی پاکستان گرد هم آمده‌اند. لطیف افریدی یکی از اعضای پیز قبیله‌ای پشتو اعلام کرد که نظامیان خارجی در بسیاری از نقاط مرزی پاکستان با افغانستان حضور دارند که اغلب آنها، ازبک، تاجیک، چچنی و یا عرب هستند. هرچند که آنها توسط نیروهای القاعده سازماندهی نمی‌شوند اما نیروهای بن لادن این توانایی را دارند که از آنها به عنوان سپری برای خود استفاده کنند. مقامات پاکستانی و آمریکایی اعلام کرده‌اند که گروه‌های آموزش دیده نظامی‌در مناطق مرزی بین پاکستان و افغانستان افزایش یافته‌اند اما از آنجا که تشکیلات القاعده دیگر مانند گذشته (پیش از حادثه 11 سپتامبر 2001) در افغانستان متمرکز نیستند و به گروه‌های کوچکی تقسیم شده‌اند که تنها در موقعیت‌های خاص گرد هم می‌آیند پیدا کردن آنها با مشکل رو به رو شده است. آتش‌بس موقت میان نیروهای طالبان و ارتش پاکستان در شمال وزیرستان در ماه جولای به پایان رسید و یک ماه بعد این آتش بس در جنوب وزیرستان نیز تمام شد، از آن زمان به بعد نیروهای پاکستانی به مناطق قبیله‌نشین مرزی هجوم آوردند و موجب ناسازگاری با طالبان و دیگر نظامیان منطقه شدند. اما آنچه به نظر می‌رسد این است که برای دستگیری رهبران القاعده باید اقدامی‌ فراتر از عملیات نظامی ‌را سازماندهی کرد. بمب‌باران مناطق مرزی بین پاکستان و افغانستان تنها منجر به کشته شدن غیرنظامیانی می‌شود که شاید بتوانند در پیدا کردن نیروهای القاعده کمک کنند. آنچه مشخص است این است که عملیات نظامی ‌در این 6 سال به طور کامل موفق نبوده است.