دبیر کل جدید سازمان ملل درباره ایران چه کرده است؟

مونا مشهدی‌رجبی

پس از ده سال کرسی‌نشینی کوفی عنان در سازمان ملل متحد بان کی مون وزیر امور خارجه سابق کشور کره جنوبی نامزد ریاست این سازمان شد. اما هیچ کس تصور نمی‌کرد این وزیر 62 ساله کره‌ای بتواند رضایت جهانیان برای دبیرکلی سازمان ملل را جلب کند. از زمانیکه وی نامزد این پست شد، سفرهای متعددی به کشورهای دارای حق وتو در سازمان ملل انجام داد. سمت وی در دولت کره به عنوان وزیر امور خارجه به بان کی مون امکان می‌داد تا هر زمان که بخواهد به کشورهای مختلف سفر کند. در این سفرهای پی در پی و متوالی بان کی مون موفق شد تا حمایت آنها را بدست آورد و به عنوان هشتمین دبیر کل سازمان ملل برگزیده شد. وی در فاصله اول ژانویه سال 2004 تا نوامبر سال 2006 میلادی وزیر امور خارجه کره جنوبی بود. مردم وی را فردی آرام و جدی می‌شناختند. وی همیشه اولین نفری بود که وارد دفتر کارش می‌شد و آخرین نفری که آن را ترک می‌کرد. بان کی مون "مرد بروکرات" لقب گرفته بود که برخی آن را مثبت و برخی منفی می‌دانستند. رسانه‌های کره جنوبی وی را یکی از مسولان سرسخت و محافظه کار معرفی می‌کردند که در مدت حضورش در دولت کره تنها یک بار برای شرکت در مراسم ازدواج دخترش از مرخصی استفاده کرده بود.  وی مهارت زیادی در طفره رفتن در پاسخ به سوالات داشت و همین مساله مصاحبه با وی را به عرصه نبرد تبدیل می‌کرد. نبردی برای کشف واقعیات از جملات حاشیه‌ای وزیری پرکار. از همان زمان روحیه آمریکایی وی در عرصه جهان شناخته شده بود. وی یکی از طرفداران فرستادن نیرو به عراق برای کمک به نیروهای آمریکایی و یکی از حامیان طرح منزوی کردن ایران در جریان اختلافاتش با جهان در مسایل هسته‌ای بود. بان کی مون در روز اول ژانویه سال 2007میلادی به طور رسمی‌ دفتر کارش را از کوفی عنان تحویل گرفت و وارد عرصه پر پیچ و خم سیاست بین‌الملل شد. وی اهداف مهم خود در طی سالهای حضورش در سازمان ملل را این طور عنوان کرد: مساله دارفورو مشکلات و تنشهای ایجاد شده در سودان، مساله هسته‌ای ایران، درگیری‌های فلسطین و اسراییل و موضوع کره شمالی. در نه ماه حضور در سازمان ملل متحد وی برای رسیدن به این اهداف تلاشهای زیادی کرد و با برگزاری جلسات متعدد و مذاکرات مختلف با سران کشورها توانست سران سودان را راضی کند تا نیروهاتی حامی‌صلح سازمان ملل برای پایان دادن درگیری در این سرزمین مستقر شوند. در این بازه زمانی بان کی مون کره شمالی را سر میز مذاکره با کشورهای غربی بازگرداند و از فشارهای اقتصادی ناشی از تحریم‌های این کشور کاست. مساله فلسطین اسراییل هم برای این دبیر کل تازه وارد از اهمیت بالایی برخوردار است. وی طی نه ماه اخیر بارها به این سرزمین سفر کرد یا میزبان سران این کشورها بود تا بتواند راه حلی برای درگیری‌های چند دهه‌ای در این کشور بیابد. ولی این دبیر کل تازه وارد هیچ تلاشی برای حل شدن مساله هسته‌ای ایران در جهان نکرد. برخی براین باورند بان کی مون به دلیل رابطه نزدیکی که با آمریکا دارد این موضوع را از فهرست کارهای خود خط زده است. برخی دیگر وی را فردی می‌دانند که کارهای خود را در پشت پرده انجام می‌دهد و نظراتش را نه از زبان خودش که از زبان اطرافیانش باید شنید. وی دعوت سران ایرانی برای حضور در ایران و انجام مذاکرات را نپذیرفت و طی نه ماه اخیر هیچ سفری به خبرسازترین کشور جهان یعنی ایران نداشت. برخی از تحلیل‌گران سیاسی معتقدند این دبیر کل جدید که با حمایتهای آمریکا توانست به این مقام دست پیدا کند وهیچ وقت رابطه نزدیک خود با آمریکا را انکار نکرده است هم اکنون نیزبرای رسیدن آمریکا به اهدافش تلاش می‌کند و سیاستهای جهانی را درجهتی حرکت می‌دهد که بزرگترین حامیش به راضی باشد. روزنامه نیویورک تایمز در مقاله‌ای نوشت: "با توجه به کم کاری بان کی مون به مساله ایران که یک مساله جهانی است و جهت گیری روشن وی در این مساله، سازمان ملل از سازمانی برای رسیدگی به امور جهان به وسیله ای برای رسیدن غرب و بالاخص آمریکا به اهدافش تبدیل شده است. بان کی مون در پاسخ به این نظرات در مصاحبه با خبرگزاری‌های آمریکا گفت: نزدیکی و دوستی من با آمریکا برای برخی از ملتها سوال‌برانگیز شده و مشکلاتی را برای سازمان ملل ایجاد کرده است. ولی من در سازمان ملل بدون جهت‌گیری و کاملا منصفانه عمل می‌کنم و نه منافع یک یا چند کشور که منافع جهانیان را در نظر می‌گیرم. بان کی مون در اجلاس اخیر سازمان ملل با دکتر محمود احمدی‌نژاد رییس‌جمهور ایران مذاکراتی داشت. وی در این مذاکرات از ایران خواست تا با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ‌همکاری کامل داشته باشد تا این مرکز بتواند وظایف خود را به خوبی انجام دهد. ایران و آژانس در روز 21 اوت سال جاری میلادی موافقت کردند تا برای شفاف سازی برنامه‌های هسته‌ای ایران و روشن شدن عدم انحراف این کشور در برنامه‌های هسته‌ای با یکدیگر همکاری بسیار نزدیکی داشته باشند.  اما از همان زمان آمریکا این توافق نامه را سیاست ایران برای به تاخیر انداختن تحریم‌های سازمان ملل دانست و هنوز هم براین مساله تاکید دارد.

پیش از این بان کی مون در سخنرانی‌های خود بارها از ایران خواسته بود تا درخواستهای سازمان ملل را جدی بگیرد و مانع از ایجاد تنش در جهان شود. وی در سخنرانی انجام شده در اواخر ماه فوریه سال جاری ـ دو ماه بعد از تحویل گرفتن دفتر کارازکوفی عنان ـ از ایران خواست برای حل شدن مشکل هسته‌ای خود تنها به آژانس اکتفا نکند و قطعنامه و در خواستهای سازمان ملل را نیز مدنظر قرار دهد. در ملاقات روز24 سپتامبر دکتر احمدی‌نژاد و دبیر کل سازمان ملل که در حاشیه مجمع عمومی‌ سازمان ملل در نیویورک انجام شد، رییس‌جمهوری کشورمان برای چندمین بار از دبیر کل سازمان ملل دعوت کرد تا سفری به ایران داشته باشند. در این ملاقات بان کی مون از اشتیاق ایران برای برقراری صلح و امنیت در کشور افغانستان استقبال و اعلام کرد: "من تمایل دارم در اولین فرصت سفری به تهران داشته باشم تا مذاکرات بیشتری را با مقامات ایرانی انجام دهم." کوفی‌عنان دبیرکل سابق سازمان ملل متحد در طی سالهای حضورش در سازمان ملل متحد چندین سفر به ایران داشت و در مورد مساله هسته‌ای ایران بسیار فعال بود. وی حل شدن این مساله از طریق دیپلماتیک را بسیار ضروری می‌دانست و همین مساله سبب شد تا بارها با سران کشورهای مختلف و ازجمله ایران در این مورد صحبت کند. از طرف دیگر حضور پررنگ کوفی‌عنان در عرصه‌های مختلف جهانی نمادی برای نشان دادن اقتدار و حضور سازمان ملل در جهان بود. سازمانی که برای رسیدگی به امور جهان و برقراری صلح ایجاد شده است. بان کی مون دبیرکل سابق سازمان ملل را سمبل این سازمان می‌داند ولی قصد ندارد خود نیز به سمبل این سازمان تبدیل شود. وی عمل گرایی را شعار خود کرده است و برای تحقق آن تلاش می‌کند.