هند و پاکستان 60 ساله شدند
جشن استقلال در سایه تفاهم و گذشت
مریم زمانی
هند و پاکستان اواسط هفته گذشته شصتمین سالگرد استقلال خود از انگلیس را جشن گرفتند. هند در سال 1947 از انگلیس استقلال یافت و هند مستقل به نخستوزیری جواهر لعل نهرو از رهبران آزادیخواه آن، شکل گرفت. همزمان با آن پاکستان نیز از هند جدا شد و پاکستان مستقل به رهبری محمدعلی جناح تشکیل شد. سلطه انگلیس بر شبه قاره هند طی سالهای گذشته، این منطقه را به دو بخش تقسیم کرده و هند را در بخش غربی و پاکستان را در بخش شرقی شبه قاره قرار داده بود یعنی در واقع هندوها و مسلمانان این شبهقاره را از هم جدا کرد و از همان زمان تنش و درگیری میان هندوها و مسلمانان آغاز شد تا جایی که این منطقه شاهد یکی از خونینترین درگیریهای قومی در جهان بوده است. سیاست انگلیس برای استقرار مسلمانان در شرق شبه قاره که موجب تشکیل کشور پاکستان شد، بعدها کشور بنگلادش را به وجود آورد. جدایی هند و پاکستان از یکدیگر در سال 1947 یکی از بزرگترین موجهای مهاجرت در تاریخ را به دنبال داشت به طوری که بیش از 10 میلیون نفر از مرزهای دو کشور عبور کردند. جشن ملی امسال در پاکستان در حالی برگزار شد که این کشور در شرایط سیاسی بحرانی به سر میبرد. این کشور در آستانه برگزاری انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری است و پرویز مشرف رئیسجمهور نظامی آن به شدت در تلاش برای تکیه مجدد بر کرسی ریاست جمهوری است و در این چارچوب حاضر نیست به هیچ کس حتی رهبران مخالف که در تبعید به سر میبرند از جمله بینظیر بوتو و نوازشریف نخستوزیران پیشین پاکستان باج بدهد.
از سوی دیگر جشن استقلال امسال در هند در حالی برگزار شد که دولت این کشور به دلیل توافق هستهیی اخیر با آمریکا به شدت تحت فشار گروههای مخالف قرار گرفته تا جایی که پارلمان هند هفته گذشته و همزمان با مراسم جشنهای استقلال، فعالیتهای خود را به حال تعلیق درآورد زیرا اعضای گروههای مخالف در پارلمان در اعتراض به این توافقنامه اعلام کردند تا زمان لغو این توافقنامه به پارلمان باز نمیگردند. دو کشور 10 سال قبل در حالی پنجاهمین سالگرد استقلال خود را جشن گرفتند که هر دو تا آستانه یک جنگ هستهیی تمام عیار پیش رفتند. در حالی که امسال و در شصتمین سالگرد این مراسم، روابط دو کشور حکایت از بهبودی و اوضاع حسنه داشت. از جمله پاکستان همزمان با این جشنها 134 زندانی هندی را که اغلب آنها ماهیگیرانی بودند که به طور غیرقانونی وارد آبهای سرزمینی پاکستان شده بودند، آزاد کرد و هند نیز برای نشان دادن حسن نیت قرار است به زودییک صد زندانی پاکستانی را آزاد کند.
موفقیتها و شکستها
تقسیم شبه قاره به دو کشور هند و پاکستان به تشدید ناآرامیها و حرکت جمعی هندوها، سیکها و مسلمانان به مناطق مختلف دو کشور جدید منجر شد که با درگیری و خشونت همراه بود. ظهور دو کشور در اواسط آگوست 1947 باعث شورشها و تنشهای قومی و مذهبی به خصوص میان مسلمانان و هندوها شد که از آن زمان تاکنون ادامه دارد. از آن زمان که 60 سال میگذرد، دو کشور موفقیتها و ناکامیهایی داشتهاند. شایدیکی از راههای بررسی این شکستها و موفقیتها نگاهی باشد به انتظاراتی که جهان به هنگام تقسیم شبهقاره، از این دو کشور جدید داشت. وینستون چرچیل نخست وزیر پیشین و معروف انگلیس به هنگام تقسیم شبه قاره گفت: انگلیس شبه قاره را به افرادی واگذار میکند که تا چند سال دیگر، نامی از آنها باقی نمیماند. این در حالی بود که نگاه دیگر رهبران کشورهای غربی به این مساله در آن زمان، مشابه دیدگاه چرچیل بود و تنها معدودی از رهبران جهان به پا گرفتن دموکراسی در هند و پاکستان امید داشتند. دیدگاه رهبران آن زمان این بود که رشد سریع جمعیت مانع ارتقای سطح زندگی مردم و کمک به فقرا که بخش بزرگی از جامعه شبه قاره را تشکیل میدانند خواهد شد. اما نگاهی گذرا به وضعیت آنها در این سالها نشان میدهد که از نظر اقتصادی وضعیت هند آن گونه که تصور میشد، بد نبوده است. جمعیت هند از آن زمان تاکنون حدود 5/3 برابر شده اما درآمد سرانهملی آن رشد داشته و دو برابر شده است. البته باید اذعان داشت که حتی این رشد اقتصادی در مقایسه با کشورهای خاور دور مانند کره جنوبی و تایوان قابل قیاس نیست. در طول همین زمان درآمد سرانه این کشورها تقریباً 25 درصد افزایش داشته است. ممکن است دلیل این امر آن باشد که اقتصاد هند تا 10 سال قبل نیز به شدت دولتی بود و عمداً از بازارهای خارجی دور نگاه داشته میشد، اما پس از آن شرایط تغییر کرد، درهای اقتصادی باز شد و از آن زمان تاکنون اقتصاد هند رشد سریع داشته است. این را هم نباید از نظر دور داشت که تنها قشر ثروتمند و متوسط جامعه از مزایای این رشد بهرهمند شدهاند. برای طبقه کم درآمد و فقیر هند خدمات بهداشتی، تغذیه و اشتغال وضعیت اسفباری داشته است. وضعیت پاکستان نیز از نظر اقتصادی همانند هند بوده است اما به دلیل نگرش اقتصاد بازتر در پاکستان پس از استقلال، اقتصاد آن در مقایسه با همسایه شرقی خود یعنی هند بهتر عمل کرده است.
اما درگیریهای سیاسی و قومی داخلی و مشکلات دیگر منطقهیی از جمله جدا شدن پاکستان شرقی (بنگلادش کنونی) در دهه 1970 اقتصاد پاکستان را با مشکلاتی مواجه کرد که بخشهایی از آن هنوز هم ادامه دارد. قرار گرفتن پاکستان در کنار آمریکا پس از حملات 11 سپتامبر و در نتیجه کمکهای مالی آمریکا به اسلام آباد، به بهبود اوضاع اقتصادی این کشور کمک کرد. در عین حال هند و پاکستان و حتی بنگلادش که در سال 1971 از پاکستان جدا شد با مشکلات زیست محیطی زیادی مواجه هستند. پاکستان برای آب مصرفی خود به طور عمده به رود سند وابسته است که استفاده از منابع آن با توجه به مشکلات گرمایش زمین با خطراتی مواجه است. بنابراین پاکستان که در آیندهیی نزدیک جمعیتی حدود 300 میلیون نفر خواهد داشت با بحرانی شدید روبهرو خواهد شد. وضعیت هند نیز در این خصوص بهتر از پاکستان نیست زیرا رودخانههای گنگ و براهماپوترا در هند که منابع آب این کشور را تامین میکنند هم با خطرات ناشی از گرمایش زمین مواجهند. اما از نظر سیاسی حداقل در ماهها و سالهای اولیه استقلال هند و تشکیل پاکستان این باور وجود داشت که پیروی از اسلام که نظریههای صریحی دارد در مقایسه با هندوئیسم که بسیار مبهم است به پاکستان کمک خواهد کرد تا کشور تازه تاسیس رایکپارچه نگه دارد اما این باور به عکس تحقق یافت. ربع قرن پس از استقلال، پاکستان شرقی جدا شد و از زمان تشکیل، چندین بار حاکمان نظامی بر پاکستان فرمانروایی کردهاند. در مقابل و بهرغم تنشهای قومی، هند از آن زمان تاکنون یکپارچه مانده و روند دموکراسی در آن ادامه یافته است.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
