احزاب سیاسی اسپانیا در تکاپوی تشکیل دولت

لاله سنگتراش 

به سال 1978 و در روز 6 دسامبر رفراندومی‌ در اسپانیا برگزار و طی آن قانون اساسی این کشور به تصویب رسید. این قانون اساسی جدید از تاریخ 29 دسامبر همان سال به مرحله اجرا گذاشته شد. برطبق این قانون اساسی اسپانیا دارای حکومت سلطنتی پارلمانی شد. کشور پادشاهی اسپانیا  kingbom of spain)) هر چهار سال یک بار شاهد انتخابات پارلمانی می‌باشد. طی این انتخابات است که دولت جدید نیز تشکیل می‌شود و چون سایر کشورهایی که بر پایه چنین سیستمی ‌به استقبال دولت جدید می‌روند، بر حسب نتایج حزبی که بالاترین رای را آورده باشد، دولت تشکیل می‌شود یا در صورت عدم کسب اکثریت آرا، با ائتلاف با سایر احزاب است که دولت تشکیل می‌شود. اکنون اسپانیا در انتظار نهم مارس است روز برگزاری انتخابات پارلمانی. پیش‌بینی می‌شود بیش از 35 میلیون اسپانیایی در این انتخابات شرکت کنند. هر اسپانیایی که 18 سال کامل داشته باشد می‌تواند در انتخابات حضور پیدا کند، همچنین از طریق پست نیز در محدوده زمانی که از پیش تعیین شده است، رای‌دهندگان می‌توانند آرای خود را ارائه دهند. در این سری از انتخابات، برنامه انتخاباتی از بیست و دوم ماه فوریه آغاز و تا پایان روز هفتم ماه مارس ادامه داشت. روز 8 ماه مارس یعنی یک روز پیش از برگزاری انتخابات در اسپانیا روز تامل یا تفکر نامیده می‌شود و کلیه فعالیت‌های تبلیغاتی ممنوع و متوقف می‌شود.

در اسپانیا دهها حزب سیاسی وجود دارند که به صورت رسمی ‌در وزارت کشور اسپانیا به ثبت رسیده‌اند و به طور آزادانه در انتخابات شرکت می‌کنند. قوانین اساسی اسپانیا تشکیل و ایجاد احزاب و فعالیت آنها را آزاد اعلام کرده است، تنها مشروط بر آنکه همیشه در چارچوب احترام به قانون اساسی این کشور فعالیت کنند. رقابت اصلی اکنون بین دو حزب سوسیالیست (حزب حاکم) و حزب راستگرای مردم است. اما احزاب دیگر نیز فعالانه در این انتخابات شرکت می‌کنند. احزاب مهم و عمده اسپانیا را می‌توان چنین معرفی کرد:

حزب سوسیالیست کارگری اسپانیا (حزب حاکم)

( PSOE) Partibo Socialista Obrero Espanol   

این حزب چپ‌گرا در ربع آخر قرن نوزدهم با اعتقادات مارکسیستی و به صورت غیرعلنی تاسیس شد و در سال 1888 و با برگزاری نخستین کنگره خود اعلام موجودیت کرد. دردوران جمهوری دوم اسپانیا (39ـ1931) که بخشی از آن را دوره جنگ‌های داخلی (سال‌های39ـ1936) تشکیل می‌داد و طی آن، بخش‌هایی از اسپانیا به طور متغیر در دست ناسیونالیست‌ها وجمهوری خواهان بود، در ساختار حکومت جمهوری نقش اساسی داشت.

با پیروزی ناسیونالیست‌ها، حزب سوسیالیست همانند بسیاری از دوران حیات سیاسی خود، به فعالیت در تبعید روی آورده است. این حزب در ربع آخر قرن بیستم و به دنبال استقرار دموکراسی در اسپانیا، با شروع فعالیت علنی مجدد خود در این کشور، در مواضع سیاسی خود تجدیدنظر کرد و ایدئولوژی مارکسیستی و طرفداری از ایجاد حکومت جمهوری را رسما کنار گذاشت. حزب سوسیالیست با پیروزی در انتخابات سراسری سال1982 تشکیل دولت داد و دولت فیلیپ گونزالس نخست‌وزیر، با تجدید پیروزی سوسیالیست‌ها در انتخابات سال‌های 1986، 1989 و 1992، به مدت 14 سال استمرار پیدا کرد. سوسیالیست‌ها با شکست در انتخابات سراسری سال 1996، دولت را به حزب مردمی ‌ واگذار کردند. حزب سوسیالیست کارگری توانست باردیگر در 24 اسفند 1382 (14مارس2004) در انتخابات عمومی‌ (3 روز بعد از وقوع انفجارات تروریستی در راه آهن مادرید) به پیروزی دست یابد.

حزب  مردمی : (PP) Popular  Partido

این حزب محافظه‌کار در سال 1976 از اتحاد 7 گروه کوچک سیاسی دست راستی و با نام «پیمان مردمی » به رهبری مانوئل فراگا (از وزرای دوران ژنرال فرانکو) تاسیس شد.  نام این تشکل سیاسی در سال 1989 به «حزب مردمی » تغییر یافت. خوزه ماریا ازنار در سال 1990 به عنوان دبیرکل این حزب انتخاب شد بعد از کناره گیری ازنار از ریاست و دبیرکلی حزب، ماریانو راخوی جای او را گرفت. این حزب در انتخابات سراسری سال 1996 و مارس 2000 با کسب بیشترین آرا به پیروزی رسید و ازنار دو دوره ریاست دولت را برعهده داشت. به دنبال انتخابات 24 اسفند 1382 (14مارس2004) این حزب در انتخابات شکست خورد و ریاست دولت را به حزب سوسیالیست واگذار کرد و متعاقب آن در نشست پانزدهم حزب در شهریور ماه 1383 راخوی به جای ازنار به ریاست و رهبری حزب انتخاب شد.

حزب اتحاد و همگرائی:  (CiU) Convergenci I Union

این حزب منطقه‌ای که حزب ناسیونالیست‌های ایالت کاتالونیا محسوب می‌شود، در سال 1979 از ائتلاف دو حزب   «همگرائی دموکراتیک» و «اتحاد دموکراتیک کاتالونیا» که به ترتیب در سال‌های 1974 و 1930 تاسیس شده بودند و با ایده ناسیونالیسم میانه‌رو به وجود آمد.

حزب اتحاد و همگرائی که تا سال 2003 به صورت متوالی دولت محلی ایالت کاتالونیا را در اختیار داشت در انتخابات ایالتی 16 نوامبر 2003  نتوانست اکثریت لازم را به دست آورد حزب و سوسیالیست در ائتلاف با حزب چپ جمهوری‌خواه کاتالونیا و چپ متحد ریاست ایالت را برعهده گرفت. این موضوع در انتخابات ایالتی در اول نوامبر 2006 مجددا تکرار شد و حزب اتحاد و همگرائی Convergenci I Union (CiU) علی‌رغم کسب اکثریت نتوانست دولت را تشکیل دهد و حزب دوم یعنی حزب سوسیالیست در ائتلاف با حزب چپ جمهوری‌خواه کاتالونیا و چپ متحد ریاست ایالت را برعهده گرفت.  این حزب در انتخابات عمومی‌ 24 اسفند 1382 (14 مارس 2004) 10 کرسی در کنگره نمایندگان به دست آورد که نسبت به دوره قبل پنج کرسی کمتر بود. در دوره قانون‌گذاری 1996ـ2000 که حزب مردمی ‌ برای نیل به اکثریت قوی‌تر نیاز به ائتلاف پارلمانی داشت، با این حزب ائتلاف کرد.

حزب چپ متحد:iu) Izquierda Unida )

این تشکل سیاسی در سال 1993 از اتحاد احزاب مختلف کمونیست و چپ‌را تشکیل شد. حزب کمونیست اسپانیا که  اصلی‌رین واحد سیاسی این اتحاد شمرده می‌شود خود در سال 1920 تشکیل شد و در جمهوری دوم اسپانیا همراه با سوسیالیست‌ها در حکومت جمهوری نقش فعالی داشت. حزب کمونیست در دوران حیات سیاسی خود منجمله پس از تسلط ناسیونالیست‌ها در پایان جنگ‌های داخلی، فعالیت مخفی و محدود داشت و پس از آزادی فعالیت احزاب سیاسی حسب قانون اساسی مصوب 1978، به فعالیت علنی مجدد پرداخت. چپ متحده به تدریج اهمیت خود را از دست می‌دهد به طوری که در آخرین انتخابات سراسری (14 مارس 2004) تنها 5 کرسی در کنگره نمایندگان کسب کرد.

حزب ناسیونالیست باسک:  (PNV) Partido Nacionalisto Vasco

این حزب که در سال 1895 با ایدئولوژی ناسیونالیستی و کاتولیکی تاسیس شد قدیمی‌ترین حزب منطقه‌ای اسپانیا است. این حزب در جمهوری دوم اسپانیا تشکیل دولت جمهوری خودمختار باسک را تصویب کرد.

حزب مذکور از بیست سال قبل دولت محلی ایالت باسک را (در مواردی با ائتلاف با احزاب ناسیونالیست کوچک منطقه) در دست دارد و همانند ناسیونالیست‌های کاتالان در انتخابات سراسری نیز شرکت می‌کند و هر چند در دوره‌های اخیر کرسی‌های این حزب در کنگره نمایندگان تقلیل یافته است ولی در انتخابات پارلمانی در این ایالت که در مورخ 28/1/1384 (2005/4/17) انجام شد، حزب ناسیونالیست باسک (ملی‌گرای باسک PNV) با کسب 38/6 درصد آرا 29  کرسی به دست آورد که نسبت به دوره قبل  4  کرسی را از دست داد و با ائتلاف با حزب کمونیست سرزمین من توانست مجددا ریاست ایالت باسک را به عهده گیرد. در این انتخابات حزب سوسیالیست توانست  18 کرسی و حزب مردمی ‌ 15 که  4 کرسی را نسبت به دوره قبل از دست داد و حزب تازه تاسیس کمونیست سرزمین من (EHAK) که برای اولین بار در انتخابات شرکت می‌کرد توانست 9 کرسی را به دست آورد. این حزب از سوی حزب مردمی ‌ متهم به ارتباط نزدیک و همکاری با اتا می‌باشد.

حزب ملی‌گرای باسک PNV  در حال حاضر 7 کرسی در کنگره نمایندگان و 7 کرسی در سنای اسپانیا دارد.

گروه مستقل مجمع الجزایر قناری

(AIC) Agrupacion Independiente Canarias

این حزب منطقه‌ای در اوائل سال 1986 با ائتلاف شش گروه سیاسی کوچک منطقه تشکیل گردید. ریاست تشکل بصورت دوره ای برعهده هر یک از شرکای شش‌گانه است. در دوره‌های گذشته کنگره، این گروه گر چه معمولا یک کرسی در اختیار داشته، ولی به لحاظ اینکه سوسیالیست‌ها از همین یک رای برای کسب اکثریت لازم بهره جستند دارای اعتباری گردید. این گروه ایدئولوژی ناسیونالیسم منطقه را دنبال می‌کند به گونه‌ای که در گذشته داعیه‌هایی در مورد جدائی از اسپانیا داشت. این گروه در دوره هشتم قانون‌گذاری 3 نماینده در کنگره نمایندگان و 4 سناتور دارد.