بحران مشروعیت برای پادشاه اسپانیا

شیما خیری

خوان کارلوس، پادشاه اسپانیا حداقل 30 سال است که کسب و کار را کنار گذاشته و روزهایش را با دریانوردی با قایقهای گرانقیمت، شرکت در مسابقات موتورسواری و دیگر سرگرمی‌های پر هزینه در حالی سر می‌کند که از او به شکلی واقعا شاهانه پذیرایی می‌شود.

این سبکی از زندگی است که الیزابت دوم، ملکه انگلیس حتی نمی‌تواند رویارویش را هم در سر بپروراند.

با این همه، نشانه‌هایی از احتمال محروم شدن کارلوس اول از سرگرمی‌هایی که عمیقا به آنها علاقه‌مند است، وجود دارد. پس از آن که پاره‌ای از نشریات اسپانیا اقدام به انتشار هزینه‌های سرسا‌ آور زندگی اعضای خاندان سلطنتی این کشور کردند، پادشاه تحت فشار فزاینده افکار عمومی، حسابرسی مستقل را مامور بررسی میزان هزینه‌های خود و خانواده‌اش و سامان دادن به این هزینه‌ها کرد که برای سالها از چشم عموم پنهان نگاه داشته شده بود.

این اقدام آنچنان خشم دیگر اعضای خاندان سلطنتی را برانگیخت که آن را اقدامی ‌نمادین و تصمیمی ‌بروکراتیک از سوی یکی از اعضای داخلی خانواده عنوان کردند. در نقطه مقابل گروههای اپوزیسیون اسپانیا که خواستار تغییر سیستم سیاسی این کشور به جمهوری هستند این اقدام را پیروزی برای خود می‌پندارند.

خوان تاردا، سخنگوی پارلمانی حزب کاتالان که از جمله احزاب جمهوریخواه اسپانیا است، می‌گوید: هزینه‌های خاندان سلطنتی موضوعی است که تا کنون از مردم پنهان شده بود. وی می‌افزاید، تلاش برای سامان دادن به میزان خرجکرد اعضای این خانواده اولین گام در مسیر تقدس‌زدایی از شخص پادشاه و اطرافیان اوست.

کاتالان به همراه دیگر احزاب چیگرای اسپانیا در تلاش هستند خاندان سلطنتی را وادار کنند نحوه هزینه شدن بودجه 12 میلیون دلاری این خاندان را که از جیب مالیات‌دهندگان اسپانیایی تامین می‌شود، مشخص کنند. آنان یک قدم به پیش گذاشته‌اند و خواستار ارسال نتیجه حسابرسی جاری از هزینه‌های خاندان سلطنتی برای پارلمان هستند.

این ضربه‌ای دیگر به خاندان سلطنتی اسپانیا و شخص کارلوس اول است که در سال 1975 به دستور ژنرال فرانکو، دیکتاتور پیشین اسپانیا و مدتی پیش از مرگش تاجگذاری کرد و صاحب عنوانی شد که هیچ قدرت اجرایی یا اختیار مداخله در امور کشور را به وی اعطا نکرده است.

این اواخر امور چندان بر وفق مراد پادشاه و اعضای خاندان سلطنتی نبوده است. اکتبر سال گذشته میلادی بود که مقامات محلی در منطقه ولوداس روسیه تحقیقاتی را پیرامون شایعه شکار یک قلاده خرس اهلی از سوی کارلوس اول اتخاذ کرد. کارلوس اول که عاشق شکار است از سوی دوستداران طبیعت در روسیه به شکار نمونه‌های نادر و کمیاب متهم شده اما هیچیک از این اتهامات به اندازه ماجرای شکار خرس اهلی مساله ساز نبوده است.

خانواده سلطنتی در سال جاری بارها هدف حملات انتقادی رسانه‌ها قرار گرفته‌اند، هفته‌نامه طنز Jueves  EI چندی پیش کاریکاتوری از پرنس فیلیپه، و لیعهد اسپانیا منتشر کرد. این کاریکاتور که به تن پروری اعضای خاندان سلطنتی اشاره داشت به قدری اهانت‌آمیز بود که همه نسخه‌های آن شماره جمع‌آوری شد و سر دبیر این نشریه به دادگاه احضار شد.

توهین به اعضای خاندان سلطنتی اسپانیا و لطمه زدن به وجهه ولیعهد این کشور جرم تلقی می‌شود و افراد خاطی به تحمل زندان تا حداکثر 2سال محکوم می‌شودند. احضار سر دبیر EI Jueves نتیجه‌ای معکوس در بر داشت و به جای آن که اقدامی‌ بازدارنده باشد، موجب شد این ماجرا در کانون توجه رسانه‌های بین‌المللی قرار گیرد. کار تا آنجا بالا گرفت که نسخه اینترنتی این نشریه تا 2000 دلار خرید و فروش شد.

در ادامه یکی از سناتورهای باسک با شکستن سنت احتراز از انتقاد از خاندان سلطنتی، اعضای این خاندان را افرادی تن پرور توصیف کرد. وقتی کارلوس اول در سال 1975 به پادشاهی رسید بسیاری او را کوتوله‌ای سیاسی دانستند که زیر سایه دیکتاتوری رسد یافته و عنصری برای مشروعیت بخشیدن به دولت فرانکو است. با مرگ فرانکو مشخص شد که خوان کارلوس خوابهای دیگری دیده است.

پادشاه سعی کرد نقشی موثر در هدایت کشور به سوی دموکراسی ایفا کند، بی‌آن که زمینه برای قدرت گرفتن نیروهای راستگرا فراهم آید. نظرسنجی‌های انجام شده در اسپانیا نشان می‌دهد بیشتر مردم این کشور به پادشاه علاقه‌مند هستند و به او احترام می‌گذارند اما این الزاما به آن معنا نیست که وضعیت برای جانشین کارلوس اول که ژانویه سال آتی میلادی 70 ساله می‌شود هم به همین منوال خواهد بود.

بیشتر ساکنان مادرید، پایتخت اسپانیا از هزینه‌های سنگین عروسی پرنس فیلیپه با لئیزیا اورتیز، روزنامه نگار سابق در سال 2004 میلادی و ریخت و پاشهایی که در آن مراسم صورت گرفت ابراز ناخرسندی می‌کنند و به توانمندی‌های ولیعهد برای تکیه زدن بر جای پدرش شک دارند.