صنعت برای صلح

ترجمه: لیلا چمن‌خواه

در آوریل سال 2005، رهبران تجاری ترکیه، اسرائیل و فلسطین طی ملاقاتی در آنکارا ایده برقراری دوباره منطقه صنعتی ارز در غزه را مطرح کردند. لازم به ذکر است که حدود 5000 نفر، در 200 شرکت پیش از عقب‌نشینی اسرائیل از غزه در تابستان 2005 در این منطقه کار می‌کردند. از آن پس، این منطقه به عنوان نمادی از فرصت‌های از دست رفته در اثر منازعه اعراب ـ اسرائیل خالی از سکنه باقی ماند.

ابتکار عمل از سوی اتحادیه بازرگانان و صادرکنندگان کالا، که یک سازمان با بیش از 2/1 میلیون سرمایه ترک است، مطرح شد. ترکیه به عنوان یکی از معدود کشورهایی که هم رابطه نزدیک با اسرائیل و هم با فلسطین دارد، مدت‌هاست که در پی ایفای نقش سازنده در منازعه میان این دو است. از این رو ترکیه از نیاز برای برقراری صلح همواره طرفداری کرده است.

اما در این زمان، ایده «اقتصاد خرد» برای صلح مطرح شد. به عبارت دیگر، هدف استفاده از تجربه اقتصادی و فناوری صنعتی ترکیه است تا دوباره کارخانه‌ها و تجارت خانه‌ها کار خود را آغاز کند. در شرایط عملی، این مفهوم به معنای تبدیل ارز به منطقه‌ای تولیدی تحت رهبری شرکت‌های ترک است که توسط اتحادیه بازرگانان و صادرکنندگان کالا هدایت می‌شوند.

منطقه صنعتی ارز از پتانسیل‌های بالایی برای فراهم کردن امکان زندگی 10000 کارگر که حدود 7 درصد از کل نوار غزه را در برمی‌گیرند، برخوردار است. در درازمدت، این منطقه می‌تواند الگویی برای توسعه صنعتی و همچنین نشان دادن این نکته باشد که چگونه تجار می‌توانند به شیوه‌هایی عملی با یکدیگر همکاری کرده، صلح در منطقه را تحقق بخشند.

معهذا، احیای این هدف به هیچ‌وجه برنامه‌ای معمولی نیست. این منطقه دقیقا بر روی منطقه مرزی مابین غزه و اسرائیل واقع شده است و بنابراین هر کوششی برای راه‌اندازی آن با مدیریت جدید نیازمند همکاری موثر میان اسرائیل و دولت خودگردان فلسطین است. پس از شناسایی این نیاز برای همکاری، فدراسیون بازرگانان فلسطینی، اتحادیه کارخانه‌داران اسرائیلی و دیگر رهبران تجاری و سیاسی در هر دو طرف از این طرح حمایت کرده‌اند. حمایت سیاسی از جانب سه دولت اعمال می‌شود، وزرای خارجه ترکیه، اسرائیل و فلسطین یادداشت اولیه طرح را در ژانویه 2006 امضا کرده‌اند.

این یک ریسک تجاری است حتی اگر تحت شرایط غیرمعمول نیز صورت نپذیرد. این طرح کار نخواهد کرد مگر این که تضمین‌کننده امنیت و بازگشت سرمایه باشد. کالاها و نیروهای خدماتی به آسانی باید بتوانند جابجا شوند و فقط در این صورت است که این طرح، یک طرح بادوام تجاری خواهد بود. همچنین بخش دیگر مربوط به تولید سود برای سرمایه‌گذاران است.

چگونه می‌توان برای رسیدن به این هدف برنامه‌ریزی کرد؟ اتحادیه مذکور یک بخش تابعه ایجاد کرده که صنعت برای صلح نام دارد تا در این منطقه به فعالیت بپردازد. اقدامات آن شامل توسعه زمین‌ها، خدمات لجستیکی، آموزش نیروی کار، زیرساختها و خدمات تنظیم‌کننده برای صنایع در منطقه است.

البته خطرات بنیادینی با توجه به امکان ادغام سرمایه‌گذاران ارز به بازارهای جهانی وجود دارد. اگر این برنامه با خطرات و محدودیت‌‌های امنیتی مواجه شود، امکان ندارد تا سرمایه‌گذاران را جلب و حفظ کرد.

اما سوال اینجاست که آیا امکان مدیریت این خطرات امنیتی وجود دارد؟ اتحادیه معتقد است که از طریق تمرکز بر تمهیدات امنیتی موثر و مبتکرانه ارز می‌توان این کار را انجام داد.

این همان چیزی است که «مفهوم جزیره» نامیده می‌شود و شامل فراهم آوردن امنیت داخلی و خارجی به همراه امنیت برای کامیون‌های حمل بار و راههای کوتاهی است که جزیره را به ارز وصل می‌کند. این نوع از تدارک امنیت، نیازمند همکاری موثر طرفین درگیر است.

برای مراحل اولیه کار، دخالت طرف سوم که ترجیحا بین‌المللی باشد لازم است تا بتواند با تمرکز بر امنیت داخلی منطقه ارز در عین همکاری با اسرائیل و فلسطین اساس قاعده‌مندی برای این کار به وجود آورد. برای جلب سرمایه‌گذاران و زنده نگهداشتن طرح، ما باید به جهان نشان دهیم که به تولید رقابتی نیز نیاز داریم. پس علاوه بر تاکید بر تمهیدات امنیتی برای کاهش ریسک، اولویت نخست طرح دعوت از تعداد زیادی از شرکت‌های موفق برای سرمایه‌گذاری در ارز است.

جذب این تعداد مهم و حیاتی، به علت پیوندهای قدرتمندی که میان بخش صنعت در ترکیه و اتحادیه وجود دارد نسبتا آسان است. تحول صنعت این کشور و چالش‌های رقابتی که ترکها با آن مواجهند، شرکت‌های ترکیه را مجبور کرده تا در جستجوی فرصت‌های تجاری در کشورهای همجوار باشند. به طوری که امروزه تعداد زیادی از سرمایه‌گذاران و صنعتگران ترک به این منطقه می‌آیند.

شرکت‌های ترک با توجه به تمهیدات امنیتی و شبکه تنظیمی، علاقه زیادی به گشایش دفتر و شعبه تجاری در ارز از خود نشان می‌دهند، به ویژه به علت برخورداری از امتیاز تعرفه آزاد، آنها قادرند به بازار آمریکا و کشورهای خلیج‌فارس نیز راه پیدا کنند. پس از این مرحله، اتحادیه همچنین تمرکز خواهد کرد بر ارتقای فرصتهای سرمایه‌گذاری گسترده در غزه، کرانه باختری و دیگر مناطق مشابه.

روی هم رفته، 10 هزار شغل جدید باید فراهم‌کننده ارتقای اقتصاد غزه و ساکنان آنجا باشد. برای اسرائیل منطقه صنعتی، امنیت بهتری در مناطق شمالی غزه و امکان انتقال خدمات را فراهم می‌آورد. برای سرمایه‌گذاران یک فرصت بی‌نظیر است.

این طرح برای ترکیه نه فقط فرصت‌های تجاری بلکه همچنین تعهد کمک به فلسطینیان و اسرائیلی‌ها را مهیا می‌کند تا به تحقق صلح و رفاهی که نیازمند آنند و استحقاق آن را دارند نزدیک‌تر شوند.