کلید توسعه ترکیه
راهی که از اروپا میگذرد؟ (قسمت دوم)
مقدمه:
میزگرد انتخابات ترکیه با حضور دکتر صادق زیباکلام استاد دانشگاه، غلامعلی لطیفی کارشناس مسائل ترکیه و محسن امینزاده معاون سابق آسیا و آفریقای وزارت امور خارجه در دفتر سایت دیپلماسی ایرانی برگزار شد. در این میزگرد زیباکلام با توجه به نتایج انتخابات معتقد است تا زمانی که مدتی از عمر پارلمان نگذرد نمیتوان گفت توازن قدرت به نفع چه گروهی به هم خورده است. دکتر امینزاده تاکید میکند سه کشور ایران، ترکیه و مالزی در آسیا پیشروی دموکراسی بودند، اما ترکیه از این فرصت تاریخی استفاده کرد و به موفقیت رسید. در عین حال غلامعلی لطیفی باور دارد که موفقیت اقتصادی اسلامگرایان مدیون برنامههای یک دهه گذشته است. آنچه در پی میآید مشروح این میزگرد است.
* دیپلماسی ایرانی: به نظر شما آرایش مجلس اجازه میدهد این تغییرات اتفاق بیفتد؟
** لطیفی: آقای باغچلی اعلام کرد ما به عبدالله گل رأی میدهیم. این اظهارنظر به معنای آن است که او 3۶۷ رأی - سه چهارم - را به دست آورد. اگر این اتفاق بیفتد در واقع میتوان گفت عبدالله گل رئیسجمهور است. آن زمان آنها از طریق آرا و ریاست جمهوری پیشنهاد تغییرات را میدهند و چهره واقعیشان آشکار میشود. از طرف دیگر میدانیم که بخش مهمی از جامعه ترکیه- بخش غربی- سکولار هستند و باور دارند که دین مسئلهای شخصی است و با دولت نسبتی ندارد. اقلیتهایی مثل شیعیان و کردها با حزب اعتدال و توسعه هماهنگ و موافق نیستند. آنها- شیعیان و کردها- دل به اروپا سپردند.
* حتی شیعیان؟
** شیعیان میخواهند صاحب حق و حقوق واقعی بشوند. اتفاق شگفتانگیز، رأی بالای حزب اعتدال و توسعه در غرب این کشور است. آنها با این موفقیتی که به دست آوردند میتوانند بگویند ما حاکم مطلق ترکیه هستیم. مسعود یلماز در زمان تانسوچیلر که ترکیه به عضویت اتحادیه اروپا درآمد، گفت قطاری چهل و چند سال قبل راه افتاد، ایستگاه به ایستگاه جلو آمده و اتفاقی در ایستگاهی ایستاده که رئیسش خانم چیلر است. منظور مسعود یلماز این بود که موفقیتهای اقتصادی ترکیه از زمان ترگت اوزال آغاز شده است. اوزال کارمند بانک بود که نظامیان او را انتخاب و به مقامات بالا رساندند. این آدم نشان داد که انسانی توانمند است. کمال درویش آدم ارزندهای بود که از بانک جهانی آمد. او اصلاحات بسیار انجام داد، اما چون مردم دل پرخونی از حکومتها داشتند در انتخابات سال 2002 تمام حکومتهای سکولار 30 سال اخیر را دور ریختند و آقای اردوغان و حزبش که در جامعه ناشناس بودند انتخاب کردند.
* شما در واقع قصد دارید بگویید که بستر را سکولارها ساختند و میوهای را اسلامگرایان چیدند. آقای زیباکلام با نظرات آقای لطیفی موافقید؟
** زیباکلام: این درست که اسلامگرایان در نزدیکی با اتحادیه اروپا خیلی خوب عمل کردند ولی سنگ بنای نزدیکی به اتحادیه اروپا از زمانهای دور گذاشته شده است. آقای لطیفی درست میگویند که سنگ بنای جهش اقتصادی در ترکیه را ترگت اوزال گذاشته است و اقتصاد آزاد و امنیت اقتصادی را به وجود آورد. این در ایران دیده نمیشود.
ولی اشکال که با آقای لطیفی پیدا میکنیم آن است که معتقدم احزاب سکولار بنابر دلایلی نتوانستند برنامه اوزال را ادامه بدهند. فساد در اواخر دهه 80 و ابتدای دهه 90 هولناک بود. یکی از دلایل استقبال مردم به حزب عدالت و توسعه به دلیل تصویر مثبتی بود که در بین مردم به وجود آمده بود. اکثر سیاستمداران سکولار گرفتار فساد سیاسی و مالی بودند، اسلامگراها این طور نبودند. در ثانی اسلامگراها یک عقبه بسیار گسترده و عمیقی داشتند که به تعبیر خودمان سازمان خیریه بودند و به محرومان کمک میکردند. اگر آقای لطیفی بگویند ثمره این فعالیتها نتایج انتخابات هفته گذشته بود درست است. اما اگر بگوییم سنگ بنای تمام موفقیتهای اسلامگرایان را سکولارها پایه گذاشتند درست نیست و نمیپذیریم.
** لطیفی: دموکراسی در بطن خود آزادی عمل دارد. در نتیجه برای فساد هم راه باز میشود. اسلامگرایان در طول پنج سال گذشته کمتر از سکولارها فساد نداشتهاند. سکولارها تورم چند رقمی را به مردم تحمیل کردند اما اسلامگرایان تورم را به هشت درصد رساندند. یکی از اتهامات آقای اردوغان آن است که پسرش کشتی خریده و میگویند پول را از کجا آورده است. اعضای پارلمان حزب اعتدال و توسعه در انواع فسادها نقش دارند اما در مجموع آنها اقتصاد را به روشی که اوزال پایه گذاشته بود و کمال درویش اصلاحات را تکمیل کرد هدایت میکنند و اینگونه میتوانند با دنیا رقابت کنند. الان تولید شیشه جام ترکیه در دنیا مقام اول را کسب کرده و به 92 کشور صادر میشود.
** امینزاده: دولت ایران اعلام میکند صادرات غیرنفتی کشور بینظیر است درست میگویند. پروژههای پتروشیمی به تولید رسیده و بینظیر است و البته هیچ کدامشان هم مربوط به این دولت نیست و میتوان نقدشان کرد و گفت دولتهای گذشته بانی این اتفاق هستند. ببینید دولتها در صحنه بینالمللی و داخلی از فرصتها و تهدیدها نصیب میبرند. حالا باید ببینیم این دولت چگونه از فرصتها استفاده و تهدیدها را کنترل کرده، ما میتوانیم بگوییم ترکیه از یازدهم سپتامبر استفاده کرده است. بسیار خب این فرصت برای ایران هم بوده است.
ایران به عنوان چهره گفتوگوی تمدنها که سخنی صلحطلبانه است میتوانست اتهاماتش را حذف کرده و تابلویی برای خود ترسیم کند که میخواهیم گفتوگو کنیم.
برای دولت ترکیه این فرصت ایجاد شده است. هماکنون شرایطی بینالمللی به هیچ عنوان تحمل کودتاگری ندارد. رسم کودتاگری در حال منسوخ شدن است. دولت ترکیه این موضوع را درک کرده. اگر 10 سال گذشته بود دولت به نقطهای میرسید که ارتش ابراز نگرانی میکرد احتمالا اتفاق دیگری میافتاد. امروز نظام بینالمللی نمیپذیرد در ترکیه، نظامیان به قدرت برسند. دموکراسی جایگاه خود را در نظام بینالمللی یافته است. اعتقاد دارم در بسیاری از زمینهها مانند دموکراسی، اقتصاد، تنشزدایی و بسیار بیشتر از ترکیه فرصت و امکانات داشتیم اما استفاده نکردیم.
دولت ترکیه در زمینه اقتصاد فعالیتهای سیاسی انجام داده. بدیهی است که آقای ترگت اوزال به عنوان اصلاحطلب در اقتصاد ترکیه جاودانه میشود. اما بسیاری از تحولات در این کشور مدیون و مرهون برنامهریزی اصولی و دقیق دولت است. دولت ترکیه از فرصتها حداکثر استفاده را کرده است.
این دولت به حوزه کشورهای مشترکالمنافع وارد شده و کاری شگفتانگیز انجام داده. بنابراین میتوانیم بگوییم هر دولت مدیر زمان خود است.
** لطیفی: در ادامه سخنان آقای امینزاده اضافه کنم که مخالفت دولت ترکیه با شرکت در جنگ عراق به حساب امتیازش گذاشته شد. چون جهان گفت به رغم رنجش متحد اصلی ترکیه یعنی آمریکا، آنها بر حسب منافع ملی و کشوری خود عمل کردند. این حرکت نشاندهنده دموکراتیک بودن دولت ترکیه است.
** امینزاده: در موضع مقابل جهانی مصالح و امنیت ملی مبنای گفتوگو قرار میگیرد. احتمال دارد نظرات یکدیگر را نپذیرند اما مصالح ملی را درک میکنند.
** لطیفی: در یک جمله میتوانم خبر اصلی را بگویم؛ دموکراسی در ترکیه پیروز شده است.
* در زمان دولت گذشته ترکیه ما تنشهای مرزی بسیاری داشتیم. بعد از پیروزی اسلامگرایان امیدهایی به وجود آمد که روابط تهران- آنکارا سمت و سویی مثبت پیدا کند. این اتفاق افتاد اما به اندازهای نبود که تصور میشد. چه مسائلی باعث شد روابط ایران با اسلامگرایان ترکیه به اندازه کافی و صمیمانه و حسنه نشود؟
** امینزاده: تلخترین تجربه دوران مسئولیتم ماجرای روابط اقتصادی ایران و ترکیه بود. دو تجربه بسیار تکاندهنده اتفاق افتاد؛ یکی بحث فرودگاه امام خمینی(ره) بود. ترکها توافق کرده بودند این فرودگاه را بسازند. آنها در گذشته فرودگاه استانبول را که فرودگاهی 6 طبقه و مدرن است را ساخته بودند. ترکها در قرارداد فرودگاه امام برای اینکه پروازهای کشورهای دیگر را به این فرودگاه بیاورند بسیار کار کرده بودند.
** لطیفی: کدام کشورها؟
** امینزاده: ایران به لحاظ مسیر پروازی، اقتصادیترین مسیر شرق به غرب است. هیچ نقطهای به اندازه ایران مناسب فرود پروازهای مسیر شرق و غرب یا بالعکس نیست. علت هم آن است که نسبت به نزدیکترین فرودگاه فعال در شمال یا جنوب ایران که در دوبی قرار دارد 40 دقیقه اختلاف مسیر است؛ 40 دقیقه به لحاظ اقتصادی در هر مسیر پروازی بسیار مهم است. ترکها محاسبه سادهای انجام دادند. آنها گفتند اگر این هواپیماها را تشویق کنند و به آنها به عنوان شریک تجاری اطمینان بدهند میتوانند درآمد مناسبی کسب کنند. آنها به طرف ایرانی اطلاع دادند به دلیل اینکه تعداد پروازهای فعلی ایران پاسخگوی قرارداد نبود آنها باید مشتریان بیشتری به دست بیاورند تا درآمد بیشتری کسب کنند. این موضوع فرصت اقتصادی قابل توجهی بود. نتیجه این شد که در حال حاضر امکانات فرودگاه امام خمینی به روز و سازگار با خدمات بینالمللی فرودگاهی نیست. مورد دیگر قرارداد ترک سل بود. درست است که با شرکت دیگری قرارداد بستیم اما شیوه نگاه ما و آنها به پدیده فاصله اساسی داشت. در ایران به موضوع آن قدر حاشیه زده شد که بحث توسعه ایران فراموش شد. دیگران از رفتار ما الگو گرفتند. سرمایهگذار خارجی به درستی میگفت وقتی طرفی که میخواهد با من قرارداد ببندد مصالح خود را بر اساس مصالح سیاسی که مشخص نیست تخریب میکند چگونه مصالح من را تضمین میکند؟
این اتفاقات در سه چهار سال اخیر به لحاظ مقایسهای تکاندهنده است.
** زیباکلام: اصلا به مطالعه فنی نیازی نیست. اگر به نقشه نگاه کنید بسیاری از پروازهایی که از اروپا به مقصد آسیای دور بلند میشوند به دوبی میروند و در آنجا Stopover هستند، بعد به سوی هندوستان، فیلیپین، تایلند، ژاپن و ... پرواز میکنند. حالا اگر این پروازها در تهران بنشینند و از اینجا به سوی توکیو، پکن و ... پرواز کنند مسیر کمتری طی میکنند. نکته دیگری که آقای امینزاده نگفتند آن است که هر هواپیمایی که از آسمان ایران عبور میکند باید عوارض پرداخت کند که مبلغ هنگفتی میشود. هماکنون امارات از این فرصت استفاده میکند.
** امینزاده: نیوزلندیها انسانهای روستایی و سادهای هستند. در این کشور، دولت بسیار کوچک و همه چیز خصوصی است.
آنها به ایران مراجعه کردند و گفتند ما بررسی کردیم و متوجه شدیم کشور شما از هر نظر پتانسیل درآمدزایی دارد اما شما از آن استفاده نمیکنید. پروازهایی که از کشور ما به مقصد اروپا بلند میشوند اگر در کشور شما بنشینند 45 دقیقه صرفهجویی میشود که ثروت عظیمی است. آنها فکر میکردند ما این مسائل را درک نمیکنیم. به همین دلیل پیشنهاد برنامهریزی و تجهیز فرودگاه به ما دادند. دولت ترکیه از فرصتها و ظرفیتها در عرصه بینالمللی استفاده کرده است. این دولت نوعی دموکراسی سازگار با دین تعریف کرده که برای این کشور در مجامع بینالمللی و داخلی اعتبار آورده است.
* آیا کشورهای منطقه این ظرفیت را دارند تا از ترکیه الگو بگیرند؟
** امینزاده: دنیا تمایل دارد دموکراسی را ببیند. به این دلیل که رقیب دموکراسی بنیادگرایی است. با این دلیل هر چیزی که نشانه بیشتری از دموکراسی داشته باشد مورد استقبال قرار خواهد گرفت. اما در مورد الگو بودن ترکیه باید منتظر باشیم تا حرکات بعدی دولت این کشور را ببینیم. آنگاه میتوان به درستی تحلیل کرد.
* دکتر زیباکلام شما چگونه فکر میکنید؟
** زیباکلام: دو گروه عمده سیاسی کشور اصولگرایان و اصلاحطلبان هستند؛ اصولگرایان خود را از الهام گرفتن بینیاز میدانند. اصلاحطلبان هم چیز زیادی از ترکیه برای سرمشق ندارند. زیرا خواهند گفت حزب عدالت و توسعه کاری را انجام دادند که ما 10سال گذشته قصد انجامش را داشتیم.
** امینزاده: البته باید بگویم ما- کل مدیریت ایران- باید از اقتصاد ترکیه درس بگیریم. ترکیه با اقتصاد، جایگاه خود را در جهان ارتقا داد و عزت و منزلت به دست آورد. اگر دولت اردوغان به لحاظ اقتصادی شکست خورده بود جهان آن را به چیزی نمیگرفت.
** زیباکلام: جناب امینزاده نکته اینجا است که حزب عدالت و توسعه و اسلامگرایان در ترکیه نظام بینالمللی را دشمن خود نمیداند. ما خوشبختانه یا متاسفانه نظام بینالمللی را دشمن خود میدانیم.
** امینزاده: در جهان امروز عزت و توسعه بدون توسعه ممکن نیست. در این مورد شاخصهای چشمگیری مثل کره شمالی داریم که به اوج ذلت رسیدهاند. در یک کلام باید گفت اگر ترکیه در جهان امروز تمجید میشود به دلیل توسعه و پیشرفت اقتصادش است.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
