گزارش اختصاصی کیهان از کمیته بازنگری NPT در وین

مقاومت ایران در مقابل رفتار غیرقانونی و خلاف‌ عرف آمریکا در اولین کمیته مقدماتی اجلاس بازنگری NPT در سال 2010، نشست اعضای این کمیته در وین را به آستانه تعطیلی کشانده است.

گزارش اختصاصی کیهان از وین حاکی از آن است که تلاش آمریکا برای ارائه و به کرسی نشاندن یک دستور کار یک‌جانبه برای کمیته مقدماتی سال 2007، از جانب ایران که عقیده دارد در تدوین این دستور کار باید به عرف جاری در آژانس پای‌بند ماند، با مانع جدی روبه‌رو شده و به دلیل عدم توافق اعضا درباره دستور کار این نشست، احتمال تعطیلی یا بی‌نتیجه ماندن آن تا حد زیادی قوت یافته است.

کمیته مقدماتی سال 2007 یکی از 3 کمیته‌ای است که باید تا سال 2010 تشکیل شود و به تدوین دستور کاری برای هشتمین اجلاس بازنگری NPT در آن سال بپردازد.

دو کمیته دیگر به ترتیب در سال‌های 2008 و 2009 برگزار خواهد شد. اجلاس بازنگری NPT که هر 5 سال یک‌بار با حضور تمام اعضای معاهده برگزار می‌شود وظیفه دارد به بررسی نقاط‌ ضعف و قوت معاهده در دستیابی به اهداف خود بپردازد و پیشنهادهایی را برای اصلاح معاهده به نحوی که در دستیابی به اهداف خود موفق‌تر باشد تدوین نماید. اگر اکثریت اعضا این پیشنهادها را تصویب کنند معاهده مطابق با آنها اصلاح و تکمیل خواهد شد. در اجلاس بازنگری سال 2005، که آن هم به دلیل یکجانبه‌گرایی آمریکا شکست خورد، تصمیم گرفته شد که تا اجلاس بعدی، یک کمیته مقدماتی، 3 بار و در 3 سال متوالی که از امسال آغاز می‌شود، تشکیل‌ جلسه بدهد و دستور کار اجلاس سال 2010 را تدوین کند. آنچه از روز... گذشته در وین آغاز شده و هنوز ادامه دارد نخستین جلسه این کمیته است. جلسه‌ای که مثل هر نشست بین‌المللی دیگر در این ‌روزها، به صحنه رویارویی ایران و آمریکا تبدیل شده است.

دستور کاری برای هیچ

مشکل فعلی در وین از آنجا آغاز شده است که کمیته مقدماتی سال 2007 قبل از اینکه به بحث درباره تدوین دستور کار اجلاس بازنگری بپردازد، باید درباره دستور کار خود میان اعضا توافق کند، اما این امر به دلیل رفتار خلاف ‌عرف آمریکا و مقاومت ایران در مقابل آن تقریباً به بن‌بست برخورده است. موضوع بنابر اطلاعاتی که کیهان از منابع خود در وین به دست آورده از این قرار است که پیش از این و در سال‌های 2002 و 2003 هنگام تشکیل جلسه کمیته مقدماتی برای اجلاس بازنگری سال 2005، متنی با اجماع همه اعضا به عنوان دستور کار کمیته مورد توافق قرار گرفته است اما آمریکا به جای اینکه همان متن را ـ که مورد اجماع بوده و رویه آژانس هم این است که دستور کار کمیته باید مورد توافق همه باشد ـ به عنوان دستور کار کمیته فعلی بپذیرد، به رئیس ژاپنی شورای حکام فشار آورده و با افزودن یک جمله آن را به متنی جدید تبدیل کرده است. این دستکاری غیرقانونی در متن پایه، اکنون اعتراض ایران را برانگیخته و ایران استدلال می‌کند متنی که ارائه شده با متن مورد اجماع قبلی متفاوت است و دیگر مورد اجماع نیست. در واقع از دید ایران متن فعلی متن جدیدی است که باید آن را متن پیشنهادی آمریکا خواند و اگر آمریکا بر این متن اصرار بورزد و حاضر به بازگشت به متن مورد توافق قبلی نباشد، آن وقت ایران هم متن اختصاصی خود را پیشنهاد خواهد داد. از این رو، با مقاومت ایران در مقابل متن تحمیلی آمریکا، دورنمای اجماع و توافق بر سر دستور کار مقدماتی چندان روشن به نظر نمی‌رسد و این امکان وجود دارد که در صورت پافشاری طرفین بر موضع خود کمیته مقدماتی در تصویب دستور کار خود ناکام بماند و تعطیل شود.

متن پیشنهادی آمریکا چیست؟

آمریکا در متن دستکاری شده‌ای که اکنون توسط رئیس شورای حکام به کمیته مقدماتی سال 2007 پیشنهاد کرده جمله‌ای با این مضمون آورده است که «مجددا بر پای‌بندی کامل اعضا به معاهده تاکید می‌شود.» اعتراض ایران از اینجا ناشی می‌شود که در جمله آمریکایی‌ها بر کلمه «معاهده» تاکید شده نه بر اصطلاح «کلیه موارد معاهده». از دید ایران این نحوه نگارش به این معناست که آمریکایی‌ها می‌خواهند خروج از NPT را ـ که اکنون «هرگاه مصالح عالیه کشورها ایجاب کند» طبق ماده 10 معاهده امکانپذیر است ـ دشوار کند، در حالی که اگر بر روی «همه مواد معاهده» تاکید می‌شد آنگاه اعضا می‌توانستند آمریکا را به این دلیل که به مواد 4 و 6 معاهده ـ که به موضوعاتی چون خلع ‌سلاح قدرت‌های بزرگ و همکاری صلح‌آمیز میان اعضای آژانس می‌پردازد ـ مورد بازخواست جدی‌تری قرار دهند. این دو ماده موادی هستند که جامعه بین‌المللی بالاتفاق عقیده دارد آمریکا نسبت به آنها دچار عدم پایبندی است. آمریکا با این جمله در پی آن است که بر ماده 2 یعنی موضوع عدم اشاعه تاکید کند و به طور ضمنی ایران را به عدم پایبندی به تعهداتش در قبال این بخش از NPT متهم نماید. دیپلمات‌های ایرانی در وین اکنون به طور کامل آمادگی دارند که در مقابل متن پیشنهادی آمریکا متنی دیگر ارائه کرده و در آن بر لزوم پایبندی کامل به آن بخش از معاهده که بر خلع ‌سلاح قدرت‌های بزرگ می‌پردازد، تاکید کنند. اگر چنین اتفاقی بیفتد ـ که منابع کیهان در وین می‌گویند در صورت عدم ‌پذیرش بازگشت به متن مورد اجماع قبلی و پافشاری آمریکا بر متن خود خواهد افتاد ـ آنگاه به احتمال زیاد دستور کار کمیته مصوب نخواهد شد و کمیته از ادامه کار باز خواهد ماند. اگر چنین اتفاق‌نظری حاصل نشود آن‌وقت نشست کمیته مقدماتی می‌تواند ادامه پیدا کند اما نهایتا رییس کمیته قادر نخواهد بود یک گزارش نهایی به عنوان جمع‌بندی کار کمیته که حاوی پیشنهادهایی برای اجلاس بازنگری 2010 باشد، صادر کند. دیپلمات‌ها می‌گویند با اوضاع فعلی نمایندگان کشورها در وین فقط می‌توانند برای هم سخنرانی کنند نه بیشتر.

ایران در آستانه پیروزی

نشست کمیته مقدماتی اجلاس بازنگری NPT روز دوشنبه گذشته آغاز و به دلیل مخالفت ایران با دستور کاری که در واقع ساخته‌ و پرداخته آمریکا و در روز چهارشنبه تعلیق شد. این کمیته به دلیل اعلام نیاز اعضا به رایزنی‌های بیشتر تا صبح دوشنبه آینده جلسه رسمی نخواهد داشت. با این وجود، در این مدت تحولاتی رخ داده که توجه به آنها اهمیت فراوان دارد. بنابر گزارش‌های دریافتی کیهان از وین پس از طرح استدلال‌های ایران در اجلاس، بالاخره رییس ژاپنی کمیته روز پنج‌شنبه در نطق شفاهی خود اذعان کرد مقصودش از اصطلاح «معاهده» در متن ارائه شده همان «تمام مواد معاهده» است. با وجود اینکه این اعتراف شفاهی تاییدی بر موضع ایران بود، ایران خواستار آن شد که موضع شفاهی رییس درون متن مبنا گنجانده شود. این متن در حالی که هنوز مطابق میل ایران اصلاح نشده بود روز جمعه به رای گذاشته شد و به دلیل مواجه شدن با 3 رای مخالف ایران، ونزوئلا و سوریه از دستور خارج شد. پس از آن، ایران خود متنی را پیشنهاد داد و در آن عبارت «تمام مواد معاهده» را گنجاند. متن پیشنهادی ایران با مخالفت اتحادیه اروپا و کانادا مواجه شد و در واقع جامعه بین‌المللی فهمید چه کسانی با پای‌بندی به «تمام مواد معاهده» مخالفند. آخرین تحول رخ داده این است که آفریقای جنوبی تلاش کرده با ارائه یک طرح جدید میانه کار را بگیر و غائله را جمع کند. پیشنهاد آفریقای جنوبی این است که متن پیشنهادی رییس به عنوان دستور کار کمیته تصویب شود و در عوض کمیته در یک مصوبه مستقل تاکید کند مقصودش از «پای‌بندی به معاهده» در این متن، «پای‌بندی به تمام مواد معاهده» است. دیپلمات‌ها در وین می‌گویند اگر این متن روز دوشنبه تصویب شود ایران به لحاظ حقوقی به تمام آنچه می‌خواسته دست پیدا کرده است.